Chyby – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie poznańskim, w gminie Tarnowo Podgórne.

Nazwa Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od drugiej połowy XIV wieku. Pierwszy zachowany zapis pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1388 gdzie odnotowano ją pod obecną nazwą „Chyby” oraz „zlatynizowaną „Chybi”, 1419 „Chibi”, 1422 „Chiby”, 1580 „Chiby”Bogdan Walczak, Co mówią nazwy?, w: Kronika Miasta Poznania, nr 3/2013, s.67, ISSN 0137-3552.

Znaczenie nazwy nie jest jednoznaczne: „chyba” oznacza po polsku „chybienie, zawód”, a „chybać” po staropolsku „iść, skakać, machać”. Być może nazwa ta wywodzi się od nazwy osobowej „Chyba”. Od nazwy miejscowej wsi Chyby, pochodzi również odmiejscowe nazwisko Chybskich, szlachty polskiej, która od średniowiecza była dawnymi właścicielami miejscowości.

Po rozbiorach Polski Prusacy używali zgermanizowanych nazw, a także nowo utworzonych, ahistorycznych nazw w języku niemieckim. W 1888 odnotowana została polska nazwa „Chyby”, a w 1921 „Chyby” oraz niemiecka Hiebingen.

Historia Tereny, na których powstała miejscowość były być może zasiedlone już wcześniej. W okolicy archeolodzy zidentyfikowali pozostałości po grodzisku stożkowatym przy północno zachodnim krańcu wsi, na północnym brzegu strumienia wpadającego do Jeziora Kierskiego, przy łące; znaleziono także ułamki średniowiecznej ceramiki.

Początkowo wieś należała do opola chojnickiego z siedzibą w Chojnicy, które było reliktem opola - przedpaństwowej wspólnoty rodowo-terytorialnej, a w późniejszym okresie stało się administracyjnym podokręgiem kasztelanii. W 1388 Chyby zostały odnotowane w granicach tego opola.

Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską i była wsią szlachecką własnością polskiej szlachty z rodu Chybskich, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko. Od 1320 tereny, na których powstała wieś leżały w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1530 miejscowość leżała w powiecie kościańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1510 leżała w parafii Kiekrz.

Pierwsze zachowane zapisy o wsi pochodzą z przełomu XIV i XV wieku. W latach 1400-1407 odnotowały one właściciela miejscowości Mikołaja Chybskiego z Chyb, który w 1401 był asesorrem sądowym w Poznaniu. W 1401 toczył on spór sądowy z Mirosławą kasztelanową radzyńską wdową po Markuszu z Mirosławia w powiecie pyzdrskim i jej synami Tomisławem z Miłosławia oraz Piotraszem o 20 grzywien rękojmi na wsi Lusowiec albo Lusowo. W tym roku Mikołaja Chybskiego pozwał komandor klasztoru joannitów k Poznania za wypasanie przez ludzi z Chyb łąk i żyta w Baranowie w parafii Kiekrz. W 1404 Mikołaj Chybski był też w sporze z Jakuszem Jadem z Baranowa koło Mosiny, w powiecie kościańskim o jego kmiecia.

W latach 1414-1435 liczne, historyczne zapisy sądowe odnotowały Chwaliboga, Chwała Chybskiego z Chyb i Skórzewa oraz jego braci Michała z Chyn i Kiekrza i Szczepana, Chybskich, którzy byli synami Mikołaja. W latach tych Chwalibóg był w sporze z Dzierżkiem i Janem z Lulina i wraz z bratem Michałem Chybskim pozwany został przez Piotra Słapa Dąbrowskiego z Dąbrowy w parafii Skórzewo oraz przez jego sługę o gwałt. W 1416 Chwalibóg był w sporze z kmieciem Trojanem z Dąbrówki w parafii Skórzewo o zboże. W tym roku także z bratem Szczepanem i siostrą Katarzyną zapowiedział przed sądem ziemskim lasy i łąki w Skórzewie. W 1419 toczył w spór z Maciejem Rogalińskim z Rogalina oraz Jaśkiem z Zielątkowa koło Obornik w powiecie poznańskim o 100 grzywien szkód spowodowanych nieuregulowaniem granic. W 1420 Dobrogost Sobocki z Soboty koło Poznania przysiągł, że nie ręczył Maciejowi Rogalińskiemu na 50 grzywien za Chwaliboga Chybskiego za sumy po 100 grzywien w ciągu 2 lat. W 1422 Chwalibóg z Chyb sprzedał z zastrzeżeniem prawa odkupu kapitule poznańskiej czynsz roczny w wysokości 0,5 grzywny za 6 grzywien, zapisany na wsi Skórzewo. W 1425 Chwalibóg Chybski pozwany został przez Piotra Słapa z Dąbrowy o kwotę rękojmi za Andrzeja Krupkę ze Skórzewa z tytułu patronatu plebanii w Skórzewie. W 1426 Chwalibóg był w sporze ze Szczepanem z Mrowina. W latach 1430-1435 Chwalibóg oraz jego bracia Michał oraz Szczepan byli w sporach z Wincentym Czurydłą synem Jury z Bielaw o posag Anny córki Piotra Suczki z Psarskiego w parafii Kiekrz, siostry Wojciecha Suczki. W 1430 Chwalibóg Chybski pozwał Wincentego o 20 grzywien z posagu. W 1432 Michał z Kiekrza i Chyb dowodził, że 40 grzywien posagu, które Jura ojciec Wincentego Czurydły otrzymał z żoną Anną, siostrą Wojciecha Suczki, należały się po Suczce według wyroku starosty generalnego Wielkopolski panom z Chyb: Chwalibogowi i Michałowi na mocy prawa bliższości. Wspomniany Wincenty przysięgał przeciwko Chwalibogowi i Szczepanowi z Chyb oraz Michałowi z Kiekrza, że był chory, gdy miał wyznaczoną rozprawę z Chwalibogiem. Szczepan Chybski oskarżył Wincentego Czurydłę o perły i srebro wartości 15 grzywien należne mu wg wyroku starościńskiego ze wspomnianego posagu matki Abrahama syna Jury z Bielaw i Chojnicy, po bezpotomnym Abrahamie. W latach 1432-1433 Szczepan przysięgał, że u wspomnianego Wincentego zostało 5 grzywien z należnej mu części z 60 grzywien posagu siostry Wojciecha Suczki. W 1433 Wincenty przysięgał przeciwko Chwalibogowi z Chyb, że z posagu po siostrze pana Suczki nie zostało u niego 10 grzywien z trzeciej części Chwaliboga. W 1434 Czurydło przysięgał przeciwko księdzu Szczepanowi Chybskiemu, że nie jest mu winien srebra i złota ze wspomnianej wyprawy. Wincenty Czurydło przysięgał przeciwko Michałowi z Kiekrza w sprawie o 1/3 części posagu w złocie, srebrze i perłach wartości 60 grzywien danego przez Piotra Suczkę swej córce Annie, oraz że posag ten przypadł na mocy prawa bliższości po zmarłym bezpotomnie Abrahamie na Wojciecha Suczkę synowi Piotra. W 1435 starosta generalny wielkopolski oznajmił, że stren. Wojciech Suczka niegdyś z Psarskiego, zrzekł się wspomnianego posagu na rzecz braci Chwaliboga, Michała i Szczepana Chybskich z tytułu długów zaciągniętych u tychże braci. Obecni w sądzie: Michał z Kiekrza, także jako pełnomocnik Szczepana z Chyb oraz Mikołaj z braćmi Filipem i Janem synami Chwaliboga ze wsi Chyby, uzyskali przeciwko Janowi z Morawska (obecnie to Morasko) kanonikowi głuszyńskiemu, Wojciechowi Glinieckiemu z Glinna i Wincentemu Czurydle z Bielaw umorzenie wcześniejszego wyroku starościńskiego.

Miejscowość odnotowały także rejestry podatkowe z XV i XVI wieku. W 1508 miał miejsce pobór podatków w Chybach z 4 półłanków oraz od karczmy. W 1510 w Chybach odnotowano 4 łany. W 1563 wieś Chyby była opustoszała, a jej pola uprawiano dla folwarku. W 1577 płatnikiem poboru we wsi był podskarbi nadworny koronny, podskarbi wielki koronny, starosta śremski i ostrzeszowski Jakub Rokossowski .

Wieś Chiby położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskimAdolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, t. I, Wielkopolska, Warszawa 1883, s. 17..

Właścicielem lokalnego majątku był w latach międzywojennych angielski filolog i tłumacz - Bernard Massey (1884-1960)Andrzej Prinke, Mekka archeologów. Willa profesora Józefa Kostrzewskiego w Strzeszynku, w: Kronika Miasta Poznania, nr 3/2013, s.194-195, ISSN 0137-3552.

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego. Mała, południowo-wschodnia część Chyb (z zespołem dworsko-parkowym, kaplicą św. Stanisława i przystanią żeglarską) należy do PoznaniaPoznań - atlas aglomeracji 1:15.000, wyd. CartoMedia/Pietruska & Mierkiewicz, Poznań, 2010, . Sprawa korekty granicy na tym odcinku wzbudziła duże kontrowersje w 1986XVI sesja Miejskiej Rady Narodowej, w: Kronika Miasta Poznania, nr 1/1988, s.112, ISSN 0137-3552.

Charakter Wieś położona nad jeziorem Kierskim otoczona polami, od południa opływana przez Przeźmierkę. W bezpośrednim sąsiedztwie jeziora znajdują się domy letniskowe i jednorodzinne wkomponowane w zieleń. W głębi wsi osiedle domów jednorodzinnych. Chyby utrzymują swój agrarny charakter przy drodze na Szamotuły.

Zabytki W Chybach znajduje się dwór barokowo-klasycystyczny zbudowany w drugiej połowie XVIII wieku. Dwór przebudowany w 1893 roku i na początku XX wieku. Jest to budowla piętrowa, z wystawkami na obydwóch fasadach.

W Chybach znajduje się również pomnik przyrody - Aleja Kasztanowa.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Zobacz też Chyby dwór w Chybach (Poznań)

Kategoria:Chyby (województwo wielkopolskie)