Czarne – wieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie lipnowskim, w gminie Wielgie.

Podział administracyjny Do 1954 roku istniała gmina Czarne. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa włocławskiego.

Demografia Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2021 r.) liczyła 345 mieszkańcówWieś Czarne (kujawsko-pomorskie) w liczbach - Polska w liczbach. [dostęp 2026-05-27].. Jest 7. co do wielkości miejscowością gminy Wielgie.

Hydrologia W miejscowości znajduje się Jezioro Czerskie o powierzchni 8,23 ha, objęte ochroną w ramach lokalnego zespołu przyrodniczo-krajobrazowego.

Historia Początki wsi sięgają XIV – XV wieku. Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1379 roku. Wówczas to diecezja płocka przekazała te ziemię parafii w Wierzbicku. W XV i XVI wieku wieś stanowiła gniazdo rodowe rodziny Czyrskich, późniejszych Czerskich. Kolejnymi właścicielami wsi byli: Kalinowski (dzierżawca), Józef Leon Rutkowski i Michał Cissowski.

W XVIII wieku właścicielem wsi zostaje Piotr Pląskowski, starosta bobrownicki i sędzia powiatu lipnowskiego. Po jego śmierci w 1789 roku, dobra przejął jego syn, koniuszy dworski w Opalenicy, sędzia dobrzyński i elektor z 1764 roku Michał Pląskowski (1742-1812). W 1793 r. ufundował drewniany Kościół pw. św. Michała. Otrzymał on swoją nazwę na cześć fundatora. Budowę Kościoła zainspirował prawdopodobnie stryj Michała, biskup Fabian Franciszek Pląskowski. Kościół ten istnieje do dziś.

W 1812 r. wieś Czarne przejął syn Michała, Antoni. W 1815 r. Antoniego wykupił jego brat Kajetan Cyprian Pląskowski. W 1847 r. Kajetan zapisał majątek swojemu synowi Ignacemu Kazimierzowi. Jego wartość szacowano wówczas na ok. 350 tysięcy złotych. W tym czasie w skład majątku Czarne wchodziły także folwarki Józefowo, Bałdowo i Rumunki Płąskowice.

W latach 50. XIX wieku Ignacy przeprowadził m.in. meliorację majątku, zbudował nowe budynki gospodarcze, a także piętrowy dwór dla swojej rodziny, nazywany Pałacem. Charakteryzuje go trzypiętrowa, cylindryczna wieża z żeliwnym balkonem oraz taras. Dom posiada parterową przybudówkę. Jego ozdobą była bogata biblioteka odziedziczona po Jakubie Teodorze Trembeckim, pradziadka Józefy Pląskowskiej, żony Kajetana. Wniosła ona także do domu kolekcję portretów rodowych. Pałac przetrwał do dzisiejszych czasów. Obecnie mieści się tu Szkoła Podstawowa im. Jana Pawła II. Dwór otoczony jest parkiem. Niegdyś park zajmował 3 ha przestrzeni, obecnie jest to 0,8 ha. Park graniczy z rzeką Chełmiczka, nazywaną niegdyś Czarną Strugą. W czasach Ignacego istniały we wsi siedziba władz gminnych i sąd gminny, a także szkoła elementarna i karczma. Miejscowość liczyła wówczas 169 mieszkańców.

Po śmierci Ignacego w 1888 r., wieś odziedziczył jego syn Karol Teodor Pląskowski. W 1893 r. sprzedał ją Teodorowi Dąbrowskiemu. Pod koniec XIX wieku na terenie majątku wzniesiono młyny, browar i gorzelnię. W okresie dwudziestolecia międzywojennego wieś należała do Stanisława Wilskiego (1874-1942). W tym okresie przestała być ośrodkiem zarządzania dóbr. W czasie II wojny światowej właścicieli majątku wyrzucono, a majątek objął niemiecki zarządca. W czasie wojny wieś nosiła nazwę Schwarzen. W 1945 r. majątek przejęło państwo.

Począwszy od początku XXI wieku, do wsi napływa więcej ludności nierolniczej. W tym czasie dokonano też renowacji Kościoła św. Michała. W trakcie prac odnaleziono szczątki dwóch synów Ignacego Pląskowskiego, pochowanych pod posadzką.

OSP Czarne Początki formacji sięgają 1923 roku, jednak z tego okresu nie zachowała się oficjalna dokumentacja założycielska. Inicjatorami utworzenia straży byli ppor. Feliks Wójcikiewicz ówczesny kierownik Szkoły Powszechnej w Czarnem, oraz lokalny rolnik Walenty Rafliński. Ważnym krokiem w rozwoju jednostki było wzniesienie własnej remizy. Prace budowlane sfinalizowano w 1930 roku, a 4 maja tego samego roku nastąpiło uroczyste poświęcenie obiektu i przekazanie go do użytku ówczesnej Straży Ogniowej.

Nowy etap wizerunkowy i kulturalny przyniósł XXI wiek. 25 czerwca 2006 roku, w ramach obchodów jubileuszu 80-lecia istnienia, odbyła się uroczystość wręczenia jednostce sztandaru, który został ufundowany przez mieszkańców wsi jako symbol uznania dla ofiarnej służby. Kolejnym przełomowym momentem był 18 maja 2014 roku, kiedy to oficjalnie oddano do użytku nowoczesne Centrum Kulturalno-Oświatowo-Rekreacyjne, w którym zabezpieczono pomieszczenie na sprzęt pożarniczy. W trakcie tych samych uroczystości strażacy otrzymali od władz samorządowych gminy Wielgie nowy samochód bojowy, co znacząco wpłynęło na modernizację bazy technicznej i podniesienie gotowości operacyjnej formacji.

Zabytki Według rejestru zabytków NID na listę zabytków wpisany są:

drewniany kościół pw. św. Michała z 1793, nr rej.: A/434 z 15.11.1982.

zespół dworski z ok. poł. XIX, nr rej.: A/1743/1-2 z 22.06.2018https://nid.pl/wp-content/uploads/2026/02/KUJ-rej_12.02.2026.pdf: dwór, park

Do obiektów wpisanych do GEZ na terenie wsi należą:

dom drewniany nr 47 z ok. 1930 r.

ogrodzenie z bramą kościoła parafialnego z pocz. XX w.

cmentarz parafialny rzymskokatolicki z pocz. XX w.

ogrodzenie z bramą cmentarza parafialnego z pocz. XX w.

Zobacz też Czarne

Przypisy

Kategoria:Wsie Pląskowskich herbu Oksza Kategoria:Czarne (województwo kujawsko-pomorskie)