Dębina (niem. Groß Dupine, 1936-1945 Groß Eichau) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie oławskim, w gminie Jelcz-Laskowice.

Informacje ogólne Wieś znajduje się 13 kilometrów od Oławy i ma charakter mieszkaniowyStrategia rozwoju Miasta i Gminy..., s. 37.

Podział administracyjny W okresie pruskim Dębina należała do gminy z siedzibą w Laskowicach Oławskich (Laskowitz, później Markstädt), tam też znajdował się urząd stanu cywilnego właściwy wsi. Od 1816 r. wieś należała do powiatu oławskiego rejencji wrocławskiej pruskiej prowincji Śląsk, a od 1919 r. wchodziła w skład wyodrębnionej prowincji Dolny Śląsk.

Do 1928 r. Dębina (Groß Dupine) dzieliła się na wieś-gminę jednostkową (Landgemeinde) oraz na obszar dworski (Gutsbezirk). W 1928 r. w wyniku reformy administracyjnej likwidującej obszary dworskie na terenie Prus obszar dworski Dębina (Groß Dupine) został wchłonięty przez wieś gminną o tej samej nazwie, a część obszaru dworskiego wchłonęła wieś gminna Chwałowice (Quallwitz).

Po ustanowieniu administracji polskiej wieś w latach 1945-1954 należała do gminy Laskowice OławskieWykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa. W latach 1954-1959 wieś należała do gromady PiekaryUchwała Nr 24/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu oławskiego; w ramach Zarządzenia nr 13 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 1954 r., Nr. 9, Poz. 71), a w latach 1960-1972 należała do gromady Laskowice OławskieUchwała Nr 25 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 sierpnia 1959 r. w sprawie zniesienia, utworzenia, zmiany granic oraz przeniesienia siedzib niektórych gromad w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 30 grudnia 1959 r., Nr. 8, Poz. 34), zatwierdzona uchwałą Rady Ministrów Nr 458/59 z dnia 27 listopada 1959 r. w sprawie zatwierdzenia uchwał Wojewódzkich Rad Narodowych w Białymstoku, Koszalinie, Poznaniu i Wrocławiu w przedmiocie połączenia, zniesienia i utworzenia niektórych gromad. Od 1973 r. wieś znajduje się na terenie gminy Jelcz-Laskowice (zwanej do 1987 r. gminą Laskowice Oławskie)Uchwała Nr XIX/109/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 1972 r., Nr 8, Poz. 165). Do 1975 r. wieś znajdowała się w powiecie oławskim województwa wrocławskiegoWykaz miast, osiedli i gromad: stan z dn. 1 I 1971 r., Cz. 1. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny – Biuro Spisów, 1971.. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do pomniejszonego terytorialnie województwa wrocławskiego, a w latach 1990-1998 podlegała urzędowi rejonowemu w Oławie.

Historia Obszar obecnej wsi należał w 1382 r. do opactwa św. Wincentego na Ołbinie, który posiadał 40 łanów na terenie dzisiejszej wsiHistoria tzw. "Rynku" w Laskowicach, s. 7. Wieś powstała ok. 1600 r. jako osada folwarczna, należąca do 1650 r. do rodu Prittwitzów. W 1783 r. jako właściciel wsi jest wspomniany ród baronów von Sauerma, a w latach 1819-1830 ród hrabiów von Saurma-Jeltsch. W 1845 r. właścicielem majątku we wsi był hrabia Moritz von Saurma-Jeltsch, a w 1894 r. dobra rycerskie we wsi posiadał hrabia Johann von Saurma-Jeltsch z Laskowic Oławskich (Laskowitz). Do wsi należała osada leśna Ziemniak (Waldvorwerk).

9 grudnia 1936 r. nazistowskie władze Niemiec zmieniły nazwę wsi z Groß Dupine na Groß Eichau.

Nazewnictwo W ciągu swojego istnienia Dębina nosiła następujące nazwy:

do 9 grudnia 1936 r.: Groß Dupine lub Groß Duppine (niemiecka nazwa wsi) 1936-1945 r.: Groß Eichau (nazwa nadana przez nazistowskie władze Niemiec) do 1945 r.: Wielki Dupin (polska nazwa wsi, wspomniana w tomie II „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego” z 1881 r.) od 1945 r. Dębina (nazwa nadana po ustanowieniu administracji polskiejObwieszczenie Pełnomocnika Rządu R.P. na okręg administracyjny Dolnego Śląska z 16.6.1945. Biuletyn nr 1 - przywracający brzmienie historycznych nazw polskich miejscowości Dolnego Śląska)

Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku, wydanym we Wrocławiu w 1888 r., zaliczał niemiecką nazwę wsi "Duppine" do grupy nazw wsi wywodzących się od nazw drzew i roślin oraz do podgrupy nazw wsi wywodzących się "von dąb, spr. domb = Eiche". Adamy podawał starosłowiańską nazwę wsi „Dupin” oraz znaczenie tej nazwy w języku niemieckim jako "Eichholz".

Gospodarka W 1783 r. we wsi istniały dwa folwarki. W 1819 r. we wsi istniała karczma i kuźnia. W połowie XIX w. we istniały folwark, gorzelnia, 8 zakładów rzemieślniczych i jeden sklep. W 1845 r. odnotowano hodowlę 500 owiec merynosów. W 1871 r. we wsi istniała leśniczówka.

W 1885 r. powierzchnia katastralna wsi-gminy jednostkowej (Landgemeinde) wynosiła 191 ha, z czego pola uprawne stanowiły 108 ha, a łąki 60 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 5,87 marek niemieckich za hektar pola i 12,53 marek za hektar łąki. W tym samym roku powierzchnia katastralna obszaru dworskiego (Gutsbezirk) wynosiła 490 ha, z czego pola uprawne stanowiły 306 ha, łąki 97 ha, a lasy 72 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 5,87 marek niemieckich za hektar pola, 13,32 marek za hektar łąki i 3,92 marek za hektar lasu. W 1931 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 1855,5 ha, a dochód netto z podatku gruntowego wynosił 5,29 reichsmarek za hektar. Najbliższa wsi stacja kolejowa znajdowała się w Laskowicach Oławskich (Laskowitz-Beckern).

Teraźniejszość We wsi znajduje się remiza Ochotniczej Straży Pożarnej w Dębinie, która nie jest jednak włączona do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego.

We wsi znajduje się kaplica, należąca do parafii św. Stanisława Biskupa i Męczennika w Jelczu-Laskowicach będącej częścią dekanatu Jelcz-Laskowice archidiecezji wrocławskiej. We wsi znajduje się też cmentarz parafialnyJelcz-Laskowice św. Stanisława Biskupa i Męczennika, dekanat Jelcz-Laskowice, archidiecezja wrocławska (dostęp 2026-08-19).

We wsi znajduje się świetlica wiejska, przed którą znajduje się Aleja Gwiazd z wmurowanymi w chodnik tablicami pamiątkowymi upamiętniających m.in. Tadeusza Szymkowa i Jana Miodka.

We wsi działa od 1995 r. klub piłki nożnej LKS Burza Dębina, grający mecze na boisku o rozmiarach 104 m x 60 m. Jego barwy to czarno-żółte. W sezonie 2026/27 klub uczestniczył w meczach klasy B w grupie Wrocław IV.

Pomniki przyrody i zabytki Na terenie wsi znajdują się pomniki przyrody, w tym szypułkowy dąb Słowianin o obwodzie pnia 751 cm oraz koroną drzewa na wysokości 22 m, a także głaz narzutowy.

Według wykazu zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu na terenie wsi znajdują się następujące zabytkiWykaz zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu - dawne województwo wrocławskie (dostęp 2026-08-19):

historyczny układ ruralistyczny wsi cmentarz parafialny na południowy wschód od wsi na ul. Głównej: budynki gospodarcze nr 4, 15, 17 domy mieszkalne nr 9, 19, 22 z budynkami gospodarczymi dom mieszkalno-gospodarczy nr 13 domy mieszkalne nr 16, 21 zespół folwarczny nr 27, składający się z domu mieszkalnego (dawnego budynku gospodarczego) i budynku gospodarczego dom mieszkalny nr 5 z budynkiem gospodarczym na ul. Leśnej domy mieszkalne nr 4, 5 i 10 na ul. Polnej na ul. Zielonej: dom mieszkalno-gospodarczy w zagrodzie nr 3 budynek gospodarczy nr 4 dom mieszkalny nr 7 z budynkiem gospodarczym

Demografia W 1783 r. we wsi mieszkało 240 osób. W 1819 r. w Dębinie mieszkało 326 osób, w 1830 r. 365 osób, a w 1845 r. 386 osób. W 1871 r. we wsi-gminie jednostkowej (Landgemeinde) mieszkało 456 osób, a w obszarze dworskim (Gutsbezirk) mieszkało 70 osób. W 1885 r. we wsi gminnej i obszarze dworskim mieszkało odpowiednio 449 i 60 osób, w 1895 r. 400 i 43 osoby, a w 1905 r. 326 i 58 osób. W 1925 r. wieś miała 345 mieszkańców, w 1935 r. 356 mieszkańców, a cztery lata później 315 mieszkańców. W marcu 2011 r. w Dębinie mieszkało 275 osóbGUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r..

W 1925 r. na 345 mieszkańców wsi 173 było mężczyznami, a 172 kobietami. We wsi mieszkało 324 ewangelików i 21 katolików. W 1885 r. we wsi gminnej mieszkał również jeden żyd (wyznawca judaizmu). Ewangelicy należeli do zboru w Laskowicach Oławskich (Laskowitz, później Markstädt), katolicy do parafii w Miłoszycach (Meleschwitz, później Fünfteichen), a Żydzi do gminy wyznaniowej w Oławie (Ohlau), obejmującej zasięgiem powiat oławski.

Przypisy

Bibliografia

Efficon Sp. z o.o., Urząd Miasta i Gminy Jelcz-Laskowice, Strategia rozwoju Miasta i Gminy Jelcz-Laskowice na lata 2026-2035 (dostęp 2026-08-19) Erich Quester, Der Kreis Ohlau in Urkunden der Jahre 1331 – 1398, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 11/1965-8/1966 (seria artykułów) Helmut Vogt, Ostpreußische und Schlesische Ahnenstämme mit Angeheirateten, "Archiv ostdeutscher Familienforscher", t. VII (1979), s. 433-435 Martin Maskos, Stammliste Maskos aus Groß Dupine, Kreis Ohlau in Schlesien, "Archiv ostdeutscher Familienforscher", nr. IX/14 (Juni 1985), s. 463-466 Annemarie Marks, Gemeinde Groß-Eichau (Groß-Dupine) Stand etwa 1937, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 11/1997, s. 31 Annemarie Marks, Zur Geschichte von Laskowitz/Markstädt, Groß-Dupine/Groß-Eichau, Birksdorf, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 7/1998, s. 29; nr. 8/1998, s. 40; nr. 9/1998, s. 33; nr. 10/1998, s. 26; nr. 11/1998, s. 27; nr. 1/1999, s. 24; nr. 2/1999, s. 26; nr. 4/1999, s. 27; nr. 6/1999, s. 26; nr. 7/1999, s. 27 i nr. 8/1999, s. 40 Annemarie Marks, Orts- und Lageplan von Groß Dupine (Groß Eichau), "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 4/2001, s. 30 Annemarie Marks, Einwohnerliste um 1937, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 5/2001, s. 26-27 Matthias Marks, Quallwitz Groß-Dupine (Kreis Ohlau), "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 1/2004, s. 27 Annemarie Marks, Quallwitz mit Klein Eichau (= Kl. Dupine) und Teichvorwerk, Groß Eichau (= Groß Dupine) mit Eichhof und Waldvorwerk, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 5/2004, s. 31-33 Matthias Marks, Inhaltsverzeichnis der vorhandenen Akten des Gutes Saurma/Jeltsch, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 2/2005, s. 27 Matthias und Annemarie Marks, Luftbild vom 1.2.1945 von Beckern, Klein und Groß Eichau, Markstädt, Quallwitz, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 7/2006, s. 27 Heinz Quester, Ortslexikon des Kreises Ohlau/Schlesien, Alfter 2007, s. 56 Matthias Marks, Groß Dupine Einwohnerliste (ca. 1937), "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 2/2010, s. 27-29 Matthias Marks, Ortsplan von Groß Dupine Groß Eichau, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 3/2010, s. 32 Annemarie Marks, Familien der Heimat – Familie Heinz Fronzek aus Groß-Dupine, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 9/2011, s. 29-30 Matthias Marks, Von der Geschichte der Laskowitzer Gegend: Dupine, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 9/2011, s. 30-31 Hans Gebuhr, Namensträger Fronzek in Groß Dupine (Groß Eichau) und Umgebung, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 4/2012, s. 26-27 Hans Gebuhr, Das Gasthaus Begander in Groß Dupine, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 5/2012, s. 25 Annemarie Marks, 80. Geburtstag von Anna Henschel geb. Kiesewetter aus Groß-Dupine (Schlesien), "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 7/2012, s. 26-28

Linki zewnętrzne

https://klauskunze.com/ohlau/orte/gross_eichau.htm (dostęp 2026-06-16) Historia tzw. "Rynku" w Laskowicach, chwalowice.org (dostęp 2026-08-19)

Kategoria:Dębina (województwo dolnośląskie)