Polwica () – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie oławskim, w gminie Domaniów.

Wieś jest położona 9 kilometrów od Oławy, 4 kilometry od siedziby gminy w Domaniowie i 24 kilometry od Wrocławia.

Podział administracyjny W okresie pruskim Polwica należała i była siedzibą gminy oraz urzędu stanu cywilnego. Od 1816 r. znajdowała się na terenie powiatu oławskiego rejencji wrocławskiej pruskiej prowincji Śląsk, a od 1919 r. należała do wydzielonej prowincji Dolny Śląsk.

Do 1928 r. Polwica była podzielona na wieś i gminę jednostkową (Landgemeinde) Popowice (zwaną też Popłowicami, ), oraz na obszar dworski (Gutsbezirk) Polwicę (, do 1820 r. nazywany też Popowicami, ). W wyniku reformy administracyjnej z 1928 r. likwidującej obszary dworskie na terenie Prus, obszar dworski Polwica (Polwitz) został połączony z wsią gminną Popowice (Poppelwitz) tworząc wieś Polwica (Polwitz). a część obszaru dworskiego stała się częścią Marcinkowic (Märzdorf).

Po ustanowieniu administracji polskiej na Dolnym Śląsku w latach 1945–1954 siedziba gminy PolwicaWykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa. W latach 1954-1972 Polwica wchodziła w skład gromady WierzbnoUchwała Nr 24/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu oławskiego; w ramach Zarządzenia nr 13 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 1954 r., Nr. 9, Poz. 71), a od 1973 r. jest częścią gminy DomaniówUchwała Nr XIX/109/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 1972 r., Nr 8, Poz. 165). Do 1975 r. wieś była częścią powiatu oławskiego województwa wrocławskiegoWykaz miast, osiedli i gromad: stan z dn. 1 I 1971 r., Cz. 1. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny – Biuro Spisów, 1971.. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w pomniejszonym terytorialnie województwie wrocławskim, a w latach 1990-1998 podlegała urzędowi rejonowemu w Oławie.

Do 2017 r. częścią sołectwa Polwica był przysiółek Kuny, będące od 2018 r. samodzielną osadą i sołectwemUchwała Nr. XXXVII/246/17 Rady Gminy Domaniów z dnia 28 grudnia 2017 r. w sprawie nadania statutu Sołectwu Kuny. (Dziennik Urzędowy Województwa Dolnośląskiego 2018, poz. 131).

Historia

Do 1945 roku n.e. Obszar obecnej wsi był zamieszkały już w okresie neolitu (ok. 3500 roku p.n.e.), a także w okresie epoki brązu i epoki żelaza (ok. 1200-800 roku p.n.e.), w okresie wpływów rzymskich na przełomie I wieku p.n.e. i I wieku n.e. oraz we wczesnym średniowieczu (od VIII do XIII wieku). W okolicach wsi odnaleziono w trakcie badań archeologicznych w pierwszej połowie XX w. (w okresie niemieckim) i w latach 90. XX w. pozostałości osady hutniczej z I-II wieku n.e. z dymarkami oraz fragmenty ceramiki, kości, kamienne krążki kultowe i brązowe igły.

Wieś starosłowiańska, której pierwotny układ stanowił prawdopodobnie zaokrągloną owalnicę. Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1379 r., kiedy przeor generalny zakonu joannitów, książę Siemowit z dynastii Piastów cieszyńskich, przekazał komandorii w Oleśnicy Małej 5 grzywien rocznego czynszu z Popowic. W 1384 r. Polwica (wtedy nazywana Popowicami, niem. Poppelwitz) otrzymała lokację na prawie niemieckim. Do 1544 r. wieś należała do komandorii joannitów w Brzegu, patronów kościoła św. Mikołaja w tym mieście. W 1589 r. we wsi wspomniana jest obecność sołtysa. W 1783 r. właścicielem wsi, jak też i leśnego folwarku Bardunie (Bardune) nad Oławą był Ernst Wilhelm von Hubrich.

W 1819 r. jako właściciel wsi i majątku w nim się znajdującego jest wspomniany ród von Rosenberg-Lipinsky. Od 1820 r. właścicielem wsi był Adam Friedrich von Eicke, który jest wspomniany jako właściciel również w 1845 r. On też po zakupie wsi w 1820 r. zmienił nazwę obszaru dworskiego z Poppelwitz na Polwitz. Majątek rodu von Eicke w 1886 r. obejmował oprócz majątku Polwitz i wsi Poppelwitz także majątki w Wierzbnie (Würben), Kunach (Kunert) i Bardunie (Bardune).

W 1861 r. wieś po Adamie Friedrichu von Eicke odziedziczył jego syn Ernst Friedrich von Eicke und Polwitz, podkomorzy (Kammerherr) i landrat oławski w latach 1873-1886, który posiadał majątek do 1887 r., kiedy to majątek odziedziczył syn Ernsta Friedricha, Ernst von Eicke und Polwitz, który jest wymieniany jako właściciel dóbr rycerskich Polwitz wraz z wolnymi majątkami w Wierzbnie i Kunach oraz folwarkiem Bardunie w latach 1894 i 1937. W latach 1912-1921 majątkiem opiekował się Siegfried von Eicke und Polwitz z Marszowic. Majątek w Polwicy pozostawał własnością rodu von Eicke do końca II wojny światowej w 1945 r..

Historia najnowsza W 1945 r. w czasie II wojny światowej w wyniku walk między Wehrmachtem a Armią Czerwoną uszkodzeniu uległ pałac w Polwicy, który w okresie PRL-u został rozebrany przez posiadający majątek we wsi Stację Hodowli Roślin w Polwicy.

W 1999 r. w Polwicy na terenie parku przy Zakładach Produkcji Mięsnej „Agropol” odbyły się dożynki gminy Domaniów. W okresie budowy autostrady A4 na terenie należącym do spółki „Agropol” powstał akwen, formalnie będący stawem hodowlanym, który został przekazany nieodpłatnie gminie Domaniów przez Agencję Własności Rolnej Skarbu Państwa w kwietniu 2006 r. Akwen ten użytkowany był następnie przez sekcję wędkarską klubu sportowego LKS Polwica Wierzbno, która przekształciła akwen w łowisko we wrześniu 2006 r..

Do 2026 r. na terenie wsi znajdowało się Przedszkole PubliczneStrategia rozwoju gminy Domaniów..., s. 151Uchwała Nr. XXIII/128/26 Rady Gminy Domaniów z dnia 17 lutego 2026 r. w sprawie zamiaru przekształcenia Przedszkola Publicznego w Polwicy poprzez zmianę jego siedziby (dostęp 2026-07-24), założone w 1978 r. i pierwotnie będące przedszkolem dla dzieci pracowników Stacji Hodowli Roślin w Polwicy. W 1991 r. przedszkole przejęła gmina Domaniów. W roku szkolnym 2024/25 do przeszkola uczęszczało 37 dzieci zrzeszonych w dwie grupyStrategia rozwoju gminy Domaniów..., s. 152. W 2026 r. przedszkole zostało przeniesione do Wierzbna.

Nazewnictwo W ciągu swojego istnienia Polwica nosiła następujące nazwy:

1384, 1544 r.: Poppelwitz (niemiecka nazwa obszaru dworskiego do 1820 r. i nazwa wsi gminnej do 1928 r.) 1783 r.: Poppelwiz 1820 r.: Polwitz (niemiecka nazwa obszaru dworskiego od 1820 r. i nazwa całej wsi w latach 1928-1945) w XIX w. Popłowice (alternatywna polska nazwa wsi, uznawana przez tom VIII „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego” wydanego w 1887 r. za błędną nazwę) do 1947 r. Popowice (polska nazwa wsi, także nazwa obowiązująca w latach 1945-1947Obwieszczenie Pełnomocnika Rządu R.P. na okręg administracyjny Dolnego Śląska z 16.6.1945. Biuletyn nr 1 - przywracający brzmienie historycznych nazw polskich miejscowości Dolnego Śląska) od 1947 r.: Polwica Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku, wydanym we Wrocławiu w 1888 r., zaliczał niemiecką nazwę wsi "Poppelwitz" do grupy nazw wsi wywodzących się od funkcji wsi lub budynków rządowych lub publicznych w nim się znajdujących. Adamy wymieniał starosłowiańską nazwę wsi „Popowicz” oraz podawał znaczenie tej nazwy w języku niemieckim jako "Priesterdorf".

Gospodarka W 1783 r. we wsi istniały dwa folwarki i młyn. W pierwszej połowie XIX w. we wsi istniały oprócz pałacu rodowego również karczma, folwark, kuźnia, młyn z wiatrakiem, browar, gorzelnia, sklep i trzy zakłady szewskie. We wsi odnotowano w 1845 r. hodowlę 2 tys. owiec merynosów oraz działalność pszczelarską.

W 1885 r. powierzchnia katastralna wsi-gminy jednostkowej (Landgemeinde) Poppelwitz wynosiła 29 ha, z czego pola uprawne stanowiły 25 ha. Dochód netto z podatku gruntowego z pól wynosił 21,54 marek niemieckich za hektar. Powierzchnia katastralna obszaru dworskiego (Gutsbezirk) Polwitz w tym samym roku wynosiła 567 ha, z czego pola uprawne stanowiły 496 ha, łąki 38 ha, a lasy 6 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 29,39 marek niemieckich za hektar pola uprawnego, 23,11 marek za hektar łąki i 10,21 marek za hektar lasu. W 1931 r. powierzchnia katastralna wsi Polwitz wynosiła 533,3 ha, a dochód netto z podatku gruntowego 28,90 reichsmarek za hektar. W latach 1910-1973 na terenie wsi znajdowała się stacja kolejowa, a właściwie przystanek kolejowy z ładownią kolejową, dzięki czemu Polwica miała połączenie kolejowe z Oławą i Boreczkiem. Oprócz stacji w Polwicy najbliższa wsi stacja kolejowa znajdowała się w Lizawicach (Leisewitz).

W okresie PRL-u i do 1993 r. w Polwicy znajdowało się państwowe gospodarstwo rolne (PGR), które obejmowało obszar ok. 9 tys. hektarów wśród 4 jednostek (Polwica, Teodorów, Zakrzów i Piekary)Paweł Poławski oraz inni, Monografia powiatu oławskiego, s. 11-12. Sama zaś jednostka w Polwicach liczyła ok. 2,5-2,7 tys. hektarów i obejmowała zakłady rolne w Polwicy, Kunach, Pełczycach, Piskorzowie, Gostkowicach, Kucharach, Wierzbnie i MarszowicachPaweł Poławski oraz inni, Monografia powiatu oławskiego, s. 11. Pracownicy PGR-u oprócz pensji i deputatów korzystali z przywilejów, takich jak 1,5 litra mleka dla pracownika PGR-u i 0,5 litra dla pozostałych członków rodziny, bezpłatne mieszkania i remonty mieszkań (PGR w Polwicy posiadał osiedla mieszkaniowe dla swoich pracowników i ich rodzin w Wierzbnie i Marcinkowicach), bezpłatne wakacje i kolonie dla dzieci pracowników PGR-u oraz transport do pracyPaweł Połowski oraz inni, Monografia powiatu oławskiego, s. 13.

W 1993 r. PGR w Polwicy zostało zlikwidowane oraz podzielone na cztery gospodarstwa przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji RolnictwaPaweł Poławski oraz inni, Monografia powiatu oławskiego, s. 13-14. We wsi funkcjonowała również Stacja Hodowli Roślin w Polwicy, która była w posiadaniu dawnego folwarku. Po likwidacji Stacji Hodowli Roślin w Polwicy w 1991 r. przez Agencję Własności Rolnej Skarbu Państwa dawny folwark przejęła firma „Agropol”, utworzona w listopadzie 1992 r. przez grupę 57 byłych pracowników PGR-u w Polwicy. W skład firmy „Agropol” wchodziły Zakład Przetwórstwa Mięsnego „Polwica” utworzony w marcu 1996 r. w Polwicy, który posiadał rzeźnię i kilka firmowych sklepów mięsnych, założona w kwietniu 1997 r. spółka Gospodarstwo Rolne „Bukowice” posiadająca ok. 800 ha pól uprawnych w okolicach Milicza i Krośnic oraz założona we wrześniu 1999 r. spółka „Optima II” zajmująca się skupem i sprzedażą produktów rolnych, a także hotel i kort tenisowy we wsi. Spółka „Agropol” w 1993 r. zatrudniała ponad 150 osób. W 2002 r. spółka „Agropol” upadła, a jej majątek przejęły osoby prywatne.

W 2015 r. przy autostradzie A4 we wsi istniał zakład przemysłowy z silosami.

Teraźniejszość Na terenie wsi znajduje się też świetlica wiejska oraz boisko tartanoweStrategia rozwoju gminy Domaniów..., s. 158. We wsi znajduje się też plac zabaw, wybudowany w 2009 r..

Zabytki Według wykazu zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu na terenie wsi znajdują się następujące zabytki:

historyczny układ ruralistyczny wsi cmentarz rodowy na północny wschód od wsi z mauzoleum-grobowcem zespół folwarczny z domem mieszkalnym nr 24 z zabudowaniami gospodarczymi, budynkiem gospodarczym w południowo-zachodniej części dawnego folwarku, budynkiem gospodarczym po wschodniej stronie drogi na działce 93/8, nawierzchnią brukową i parkiem pałacowym. dom mieszkalny nr 11 dom mieszkalny nr 12 ze stodołą domy mieszkalne nr 13 i 14 transformator przy domu mieszkalnym nr 13 dom mieszkalny nr 15 z budynkiem gospodarczym i ogrodzeniem ze słupkami. budynek mieszkalno-gospodarczy nr 18 z budynkiem gospodarczym domy mieszkalne nr 21, 22 i 34