Prosna (województwo wielkopolskie)

Prosna – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie chodzieskim, w gminie Budzyń.

Nazwa Nazwa miejscowości wywodzi się od nazwy pospolitej proso albo od przymiotnika prośny. Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od drugiej połowy XV wieku. Została odnotowana w łacińskojęzycznym dokumencie z 1475 pod staropolską nazwą Proszna, 1495 Prossna. W XV wieku zapisywana była też jako Prosyna, w XVI wieku Przoszna Maior, Przoszna Minor, Prosna, w XIX wieku Prosna, Prośna, Prossen, od 1967 roku Prosna.

Historia Początkowo była własnością szlachecką należącą do lokalnej polskiej szlachty z rodu Czarnkowskich herbu Nałęcz III, którzy od miasta Czarnkowa nosili odmiejscowe nazwisko. Od 1320 osada leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1508 leżała w powiecie poznańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1508 i 1510 odnotowana w parafii Chodzież. W latach 1559, 1561 przeniesiona do parafii Ryczywół.

W latach 1486, 1496 wieś znajdowała się w posiadaniu Czarnkowskich z Czarnkowa. W 1507 kasztelan bydgoski Maciej Czarnkowski w podziale majątku z bratem Sędziwojem otrzymał Prosnę w dobrach czarnkowskich. W 1517 Maciej zapisał wikariuszom katedry poznańskiej sumę 250 grzywien na swoich wsiach: Morakowo i Czerlenino (obecnie Czerlin) w powiecie kcyńskim oraz na Prośnie. W 1525 Maciej Czarnkowski był właścicielem Prosny. W 1537 Wincenty Gołaski z Gołaszyna koło Obornik miał od Macieja Czarnkowskiego w zastawie przez 3 lata wsie Wyszyny i Przosna za kwotę 85 grzywien. W 1557 Piotr Czarnkowski syn Macieja w działach z braćmi otrzymał m.in. części Przosny.

W 1510 z Prosny płacono wiardunki dziesiętne biskupowi poznańskiemu, a opłatę zwaną meszne plebanowi w Chodzieży. W 1559 i 1561biskup poznański Andrzej Czarnkowski przeniósł Wyszyny i Prosnę z parafii chodzieskiej, która opanowana została w tym czasie przez innowierców, do parafii Ryczywół na tak długo, dopóki parafia ta nie znajdzie się znowu w ręku katolików.

W początku XVI wieku miejscowość i okolice opisano przy wyznaczaniu granic majątków szlacheckich. W 1525 sąd ziemski zatwierdził polubownie ustanowioną granicę pomiędzy wsiami Prosna należącą do Macieja Czarnkowskiego i Ostrówek (obecnie Ostrówki) własność Mikołaja Chodzieskiego zwanego też Potulickim. Granica ta przecinała drogę z Wyszyn do Chodzieży i przebiegała przez błoto zwane „Białe”, błoto zwane „Rybów”, a następnie biegła wzdłuż strugi „Miąsza” aż do błota zwanego „Proszeńskie”, gdzie stykały się granice obu tych wsi z granicą miasta królewskiego Budzyń.

W 1559 Prosna graniczyła z wsiami: Wyszyny w dobrach Czarnków, Ostrówek w dobrach Chodzież oraz Podstolice, Budzyń, Tarnowiec i Tłukawy w starostwie Rogozińskim. Przosna posiadała również kopiec narożny wspólny z miastem Ryczywół. Na granicy Prosny znajdowało się miejsce zwane „Mokra Łąka” przy kopcu narożnym z Ostrówkami i Podstolicami oraz las Osowiec leżący jak uważają historycy pomiędzy Przosną a Wyszynami. W 1559 (według zachowanego dokumentu oblatowanego w 1570) król polski Zygmunt II August potwierdził wyrok komisarzy królewskich w sprawie granic pomiędzy wsiami królewskimi Tłukawy, Tarnowiec i Budzyń a wsią Prosna należącą do Piotra Czarnkowskiego oraz wsią Wyszyny należącą do tegoż Piotra oraz do braci Wojciecha, Piotra i Stefana Redeckich. Granica, która dzieliła wsie Przosna i Tarnowiec, biegła przez las i na tym odcinku wymieniono nazwy: las zwany „Ossowie”, „Rodne” (albo „Rolne” lub „Równe”), „Doły”, „Witowe Kąty” i „Kotowe Błoto”. Odnotowano spór dotyczący lokalizacji narożnika Prosny, Budzynia i wsi Ostrówki.

W historycznych księgach podatkowych zachowały się także zapisy dotyczące wsi, pochodzące z XV i XVI wieku. W 1475 wieś Prosna nie zapłaciła podatku. W latach 1508-1580 miał miejsce pobór ze wsi: w 1508 pobrano z niej wiardunki wojenne od 14 półłanków oraz karczmy. W 1510 we wsi Macieja Czarnkowskiego odnotowano 8 łanów osiadłych, jeden łan opuszczony oraz 5 karczm. W 1534 pobór podatkowy zapłacił Czarnkowski z Prosny Wielkiej, a Jerzy Redecki z Prosny Małej. W 1563 pobrano podatki od 7 łanów oraz karczmy. W 1577 i 1580 kasztelan poznański Piotr Czarnkowski syn Macieja zapłacił pobór podatkowy od 7,5 łana, 7 zagrodników oraz od 13 rzemieślników pracujących we wsi.

Z 1534 pochodzi informacja o istnieniu dwóch odrębnych osad: Prosny Wielkiej oraz Prosny Małej po łacinie „Przoszna Maior, Przoszna Minor”. Jak uważają historycy było to tylko doraźne rozróżnienie posiadłości należących do ówczesnych właścicieli: Czarnkowskich i Redeckich, które odzwierciedlało podział własnościowy wsi, a nie istnienie dwóch odrębnych miejscowości.

Wieś szlachecka położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskimAdolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, t. I, Wielkopolska, Warszawa 1883, s. 8.. W latach 1975–1998 miejscowość należała do województwa pilskiego.

Wieś sołecka – zobacz jednostki pomocnicze gminy Budzyń w BIP.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Prosna – wieś w gminie Budzyń, powiat Chodzież

Kategoria:Budzyń (gmina) Kategoria:Wsie szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo poznańskie)