thumb|Louis Faury, Franciszek Kleeberg i mjr Pillegand, Wyższa Szkoła Wojenna 1926 thumb|Ostatni rozkaz gen. Franciszka Kleeberga do żołnierzy SGO „Polesie” – oryginał thumb|Tablica na grobie gen. Kleeberga na cmentarzu wojennym w Kocku thumb|Symboliczny grób generała Kleeberga na cmentarzu Powązkowskim alt=|thumb|Pomnik gen. Kleeberga w Kocku thumb|Cmentarz wojenny z grobem gen. Kleeberga i grobami żołnierzy SGO „Polesie” w Kocku Franciszek Kleeberg (ur. 1 lutego 1888 w Tarnopolu, zm. 5 kwietnia 1941 w Weisser Hirsch w Dreźnie) – generał brygady Wojska Polskiego, odznaczony czterema klasami Orderu Virtuti Militari.
Życiorys Syn Emiliana – powstańca styczniowego, i Józefiny Kuschée (Couschée). Był starszym bratem Juliusza, generała brygady Wojska Polskiego. Według tradycji rodzinnej Kleebergowie wywodzili się od szwedzkiego żołnierza, który przybył do Polski z wrogą armią w XVII wieku, dostał się do niewoli, spolszczył się i w końcu został założycielem rodu rycerskiego. Ojciec generała był długoletnim oficerem c. i k. 11 pułku dragonów w Stockerau, w którym po awansie na podpułkownika (1 maja 1901) objął komendę nad II dywizjonem. Później pełnił służbę w Komendzie Placu Wiedeń. W 1908 r. został spensjonowany.
Po ukończeniu szkoły realnej w Hranicach i złożeniu matury w Wiedniu w 1905 r., kontynuował naukę w Technicznej Akademii Wojskowej w Mödling. W 1911 r. ukończył Szkołę Strzelecką Artylerii w Hajmasker. Pełnił służbę w 2 pułku haubic polowych w Wiedniu. 1 września 1908 r. został mianowany podporucznikiem (niem. Leutnant), a 1 maja 1913 r. – porucznikiem (niem. Oberleutnant) w korpusie oficerów artylerii. W tym samym roku został przyjęty do Szkoły Wojennej (niem. Kriegsschule) w Wiedniu. Wybuch I wojny światowej uniemożliwił mu kontynuowanie studiów.
8 maja 1915 r. otrzymał przydział do Legionów Polskich. W tym też roku powierzono mu funkcję szefa sztabu II Brygady Legionów, którą pełnił przez miesiąc. Następnie przez kilka miesięcy był zastępcą szefa sztabu, a czasowo także szefem sztabu Komendy Legionów Polskich. 1 listopada 1915 r. został mianowany kapitanem (niem. Hauptmann) w korpusie oficerów artylerii. Jego oddziałem macierzystym był 25 pułk haubic polowych (były 2 pułk haubic polowych). W czerwcu 1916 r. został szefem sztabu III Brygady Legionów. W 1916 r. otrzymał tytuł „oficer przydzielony do Sztabu Generalnego”. W 1917 r. jego oddziałem macierzystym był 125 pułk artylerii polowej.
W okresie od lutego do lipca 1917 r. podczas prowadzenia szkolenia Legionów Polskich przez Niemców w Królestwie był m.in. zastępcą dowódcy 1 pułku artylerii w Górze Kalwarii i jednocześnie komendantem Zjednoczonych Szkół Artylerii, po czym do końca 1917 r. służył w Inspektoracie Wyszkolenia Polskiej Siły Zbrojnej. W lipcu 1917 r. został mianowany majorem. Do kwietnia 1918 r. pełnił funkcję komendanta Kursu Wyszkolenia Artylerii w Garwolinie. W związku z prośbą o zmianę obywatelstwa austriackiego na polskie, w czerwcu 1918 r. został karnie przeniesiony do armii austro-węgierskiej i skierowany na front włoski, na stanowisko oficera sztabu 54 Brygady Piechoty.
18 listopada 1918 r., wezwany przez generała Tadeusza Rozwadowskiego, wrócił do kraju i w Wojsku Polskim objął obowiązki szefa sztabu Armii „Wschód”. Na tym stanowisku wziął udział w bitwie o Lwów podczas wojny polsko-ukraińskiej, a za postawę wykazaną w walce, otrzymał order „Virtuti Militari” V klasy. 19 marca 1919 r. został przeniesiony do Dowództwa Okręgu Generalnego „Kraków” w Krakowie na stanowisko zastępcy szefa sztabu. Z dniem 15 kwietnia został przydzielony do Ministerstwa Spraw Wojskowych w WarszawieDz. Rozk. Wojsk. Nr 55 z 20 maja 1919 roku, s. 1734.. W ministerstwie powierzono mu obowiązki szefa Sekcji Organizacyjnej, dwa miesiące później – zastępcy szefa Departamentu I Mobilizacyjno-Organizacyjnego. 7 maja 1919 r. został formalnie przyjęty do Wojska Polskiego z byłych Legionów Polskich, z zatwierdzeniem posiadanego stopnia podpułkownikaDz. Rozk. Wojsk. Nr 53 z 15 maja 1919 roku, poz. 1652.. 10 marca 1920 r., po reorganizacji ministerstwa, został mianowany pomocnikiem szefa Oddziału I Organizacyjno-Mobilizacyjnego Sztabu Ministerstwa Spraw Wojskowych. 29 maja 1920 r. został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 r. w stopniu pułkownika, w artylerii, w grupie oficerów byłych Legionów Polskich. W lipcu 1920 r. został szefem sztabu 1 Armii, a 15 sierpnia – szefem sztabu Grupy Operacyjnej gen. Kazimierza Raszewskiego, mającej na celu obronę zachodnich województw przed bolszewikamiWojciech Zawadzki Pomorze 1920, Bellona 2015, s. 123..
7 października 1920 r. wyznaczony został na stanowisko szefa sztabu w Dowództwie Okręgu Generalnego „Poznań” w Poznaniu, które w następnym roku zostało przeformowane w Dowództwo Okręgu Korpusu Nr VII. 3 maja 1922 r. został zweryfikowany w stopniu pułkownika ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 r. i 28. lokatą w korpusie oficerów artylerii, a jego oddziałem macierzystym był 14 pułk artylerii polowej w Poznaniu. 6 października 1922 r. został wybrany przewodniczącym rady nadzorczej Hurtowni Spółdzielni Żołnierskich Okręgu Korpusu Nr VIII w Poznaniu. Również w pierwszej dekadzie października 1922 r. został odkomenderowany do pełnienia obowiązków dowódcy piechoty dywizyjnej 14 Dywizji Piechoty na czas choroby pułkownika Aleksandra Załęskiego. 7 listopada 1922 r. został mianowany dowódcą 14 Dywizji Piechoty w Poznaniu. Obowiązki miał objąć z dniem 1 stycznia 1923 r.. Dywizją dowodził do maja 1924 r. W międzyczasie ukończył kurs informacyjny dla wyższych dowódców. Od czerwca 1924 r. do października 1925 r. przebywał we Francji, gdzie studiował w Wyższej Szkole Wojennej () i Centrum Wyszkolenia Piechoty w Wersalu oraz w Centrum Wyszkolenia Artylerii w Metzu. Po powrocie do kraju został II dyrektorem nauk w Wyższej Szkole Wojennej w Warszawie. W czasie przewrotu majowego 1926 r. opowiedział się po stronie władz legalnych. 17 marca 1927 r. został mianowany dowódcą 29 Dywizji Piechoty w Grodnie. 1 stycznia 1928 r. Prezydent RP Ignacy Mościcki awansował go na generała brygady ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1928 r. i 12. lokatą w korpusie generałów. Przyjaźnił się z Władysławem Sikorskim. W poniedziałek 3 sierpnia 1936 r. Prezydent RP mianował go dowódcą Okręgu Korpusu Nr III w Grodnie. Dwa lata później został dowódcą Okręgu Korpusu Nr IX w Brześciu. Stanowisko to zajmował do 8 września 1939 r..
9 września 1939 r. przystąpił do organizacji oddziałów bojowych z podległych mu ośrodków zapasowych. W korespondencji urzędowej występował w dalszym ciągu jako dowódca Okręgu Korpusu Nr IX. 27 września zarządził reorganizację podległych mu wojsk oraz ustanowił we Włodawie władze cywilno-administracyjne. Od tego dnia występował jako dowódca Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Polesie” (SGO).
Pod Jabłoniem i Milanowem pobił wysunięte kolumny oddziałów Armii Czerwonej. 6 października 1939 r., po czterodniowych walkach z Wehrmachtem pod Kockiem, został zmuszony do kapitulacji z powodu braków w zaopatrzeniu i amunicji. Złożył broń jako ostatni polski generał. Kleeberg pozostał jedynym dowódcą SGO bez porażki – przeciwnik pod Kockiem został pobity. Po bitwie został wzięty do niewoli niemieckiej. Przebywał w Oflagu IVB w twierdzy Königstein koło Drezna. W niewoli przebywał półtora roku. Poważnie zachorował na serce i 5 kwietnia 1941 r. zmarł w szpitalu wojskowym w drezdeńskiej dzielnicy Weisser Hirsch. Został pochowany na cmentarzu w dzielnicy Neustadt.
Pośmiertnie został mianowany generałem dywizji ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1943 r. w korpusie generałów. W 1969 r. prochy gen. Franciszka Kleeberga przewieziono do kraju i 6 października złożono na cmentarzu Wojennym w Kocku pomiędzy poległymi żołnierzami z dowodzonej przez niego SGO „Polesie”. Jego symboliczny grób znajduje się na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 28 wprost-2-2).
16 kwietnia 1918 r. Franciszek Kleeberg zawarł związek małżeński z Wandą Paszkowską (1893–1955). 19 lipca 1920 r. urodził się im syn Zbigniew Tadeusz Kazimierz.Prawnukiem Franciszka Kleeberga jest Michał Rohde, również generał.
Ordery i odznaczenia Krzyż Komandorski Orderu Wojennego Virtuti Militari (władze RP na Obczyźnie, 1970) Krzyż Kawalerski Orderu Wojennego Virtuti Militari (władze RP na Obczyźnie, 1947) Krzyż Złoty Orderu Wojennego Virtuti Militari nr 212Wesołowski, P. Zdzisław, The Order of the Virtuti Militari and its Cavaliers 1792-1992, Order Virtuti Militari i jego kawalerowie 1992, s. 644 Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 2857 – 10 sierpnia 1922(udekorowany 17 kwietnia 1921 we Lwowie przez gen. broni Tadeusza Rozwadowskiego) Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski (pośmiertnie, 1 października 2009) „za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej”. Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (11 listopada 1937) „za zasługi w służbie wojskowej”. Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2 maja 1923)• Krzyż Walecznych czterokrotnie Złoty Krzyż Zasługi (19 marca 1937) „za zasługi w służbie wojskowej”. Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Krzyż Żelazny II klasy (Prusy) Krzyż Komandorski Orderu Legii Honorowej (Francja) Krzyż Kawalerski Orderu Legii Honorowej (Francja, 1921) Order Pogromcy Niedźwiedzia III klasy (Łotwa) Order Orła Białego III klasy (Jugosławia) Krzyż Zasługi Wojskowej 3 klasy z dekoracją wojenną i mieczami (Austro-Węgry, 1915) Signum Laudis Srebrny Medal Zasługi Wojskowej z mieczami na wstążce Krzyża Zasługi Wojskowej (Austro-Węgry) Signum Laudis Brązowy Medal Zasługi Wojskowej z mieczami na wstążce Krzyża Zasługi Wojskowej (Austro-Węgry) Signum Laudis Brązowy Medal Zasługi Wojskowej na czerwonej wstążce (Austro-Węgry) Krzyż Jubileuszowy Wojskowy (Austro-Węgry)
Upamiętnienie gen. Franciszka Kleeberga Wizerunek Kleeberga znajduje się na wydanym w 1989 r. przez Pocztę Polską z okazji 50. rocznicy wojny obronnej znaczku pocztowym o nominale 35 złotych i nakładzie 6 milionów sztuk upamiętniającym bitwę pod Kockiem.
W 2007 nakręcono film dokumentalny o walkach gen. Kleeberga i Samodzielnej Grupy Operacyjnej Polesie w kampanii wrześniowej pt. Kleeberg odszedł kleeberczycy zostali w reż. Mirosława Gronowskiego.
Na jego cześć wzniesiono wiele pomników, a jego nazwiskiem nazwano ulice m.in. w Kocku, Serokomli, Białymstoku, Gdyni, Bydgoszczy, Szczecinie, Lublinie, Sosnowcu, Krakowie, Żywcu, Częstochowie, Piekarach Śląskich, Ostrowie Wielkopolskim, Siedlcach, Białej Podlaskiej, Radzyniu Podlaskim, WarszawieUchwała nr 28 Rady Narodowej Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 24 listopada 1961 r. w sprawie nadania nazw ulicom, „Dziennik Urzędowy Rady Narodowej m.st. Warszawy, Warszawa, dnia 20 grudnia 1961 r., nr 22, poz. 96, s. 3., Wołominie i w Nowym Sączu. Imię Generała Franciszka Kleeberga nosi m.in. Szkoła Podstawowa w Kocku, Szkoła Podstawowa nr 1 Ząbkach pod Warszawą, Szkoła Podstawowa nr 3 we Włodawie (woj. lubelskie) oraz Zespół Szkół Zawodowych nr 1 w Dęblinie.
18 września 2019 r. Marek Łapiński, w zastępstwie ministra obrony narodowej, decyzją Nr 148/MON nadał 19 Brygadzie Zmechanizowanej w Lublinie imię gen. dyw. Franciszka Kleeberga..
Zobacz też Polscy absolwenci francuskich wyższych szkół wojskowych
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Absolwenci Technicznej Akademii Wojskowej Kategoria:Członkowie Komendy Legionów Polskich 1914–1918 (Austro-Węgry) Kategoria:Dowódcy 14 Wielkopolskiej Dywizji Piechoty Kategoria:Dowódcy 29 Dywizji Piechoty (II RP) Kategoria:Dowódcy piechoty dywizyjnej 14 Wielkopolskiej Dywizji Piechoty Kategoria:Generałowie dywizji II Rzeczypospolitej Kategoria:Ludzie urodzeni w Tarnopolu Kategoria:Obrońcy Polski przed agresją ZSRR (1939) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Virtuti Militari (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Virtuti Militari (władze RP na uchodźstwie)