thumb|200px|Lewis H. Morgan Lewis Henry Morgan (ur. 21 listopada 1818 w Aurora w stanie Nowy Jork, zm. 17 grudnia 1881 w Rochester w stanie Nowy Jork) – amerykański antropolog kulturowy i historyk, jeden z przedstawicieli ewolucjonizmu w naukach społecznych. W 1856 roku został członkiem American Association for the Advancement of Science, a w 1875 – National Academy of Sciences.
Twórczość Morgan był badaczem historii i kultury Irokezów, których opisał w swej pierwszej pracy The League of the Ho-dé-no-sau-nee or Iroquois. W 1847 roku największy irokeski szczep Seneca przyjął go w poczet członków plemienia i nadał imię Ta-ya-da-wah-kugh. W roku 1877 wydał swoją najgłośniejszą książkę Społeczeństwo pierwotne, w której zawarł swoją teorię na temat ewolucji społeczeństw od okresu dzikości do rozwoju cywilizacji (na podstawie obserwacji życia Indian amerykańskich). Wyodrębnił trzy etapy rozwoju ludzkości: Dzikość Niższy: Zbieranie owoców, orzechów Średni: Narzędzia łowieckie i rybackie, wynalezienie ognia, Wyższy: Łuk i strzała Barbarzyństwo Niższy: Wyroby z gliny Średni: Udomowienie zwierząt i roślin. Budowle z cegły i kamienia. Wyższy: Narzędzia żelazne Cywilizacja Alfabet
Morgan analizował również rozwój rodziny i zbiorowości związanych pokrewieństwem. Według niego rodzina przeszła przez pewne stadia rozwoju: Promiskuizm – brak norm regulujących seksualność – wszelkie zachowania są praktykowane i dozwolone. Rodzina kazirodcza – w obrębie tej samej generacji (małżeństwo między braćmi i siostrami), Rodzina punalna – rodzaj małżeństwa grupowego między rodzeństwem, swoboda seksualna, Rodzina symbiasmiczna lub parzysta – nietrwałe małżeństwo monogamiczne, Rodzina patriarchalna, oparta na małżeństwie w którym władzę zwierzchnią sprawował mąż nad wieloma żonami, Rodzina monogamiczna, oparta na jednożeństwie i zrównaniu pozycji kobiet, stopniowo przechodząca do współczesnej rodziny nuklearnej.
Znaczenie i krytyka Dorobek Lewisa Henry’ego Morgana jest bardzo bogaty i różnorodny. Jego poglądy na temat ewolucji społeczeństw miały duży oddźwięk w kręgach etnologów, archeologów i socjologów. Zwraca się też uwagę, że był jednym z pierwszych naukowców w systematyczny sposób badających pokrewieństwo.
Tezy Morgana spotkały się jednak również z ostrą krytyką następnych pokoleń naukowców. Życie seksualne dzikich Bronisława Malinowskiego jest skierowane częściowo przeciwko poglądom ewolucjonistów na temat pokrewieństwa i seksualności tubylcówBronisław Malinowski; Dzieła, t. 2; PWN, Warszawa 1980, s. 130–131.. Malinowski zwraca uwagę, że takie pojęcia jak „pierwotny promiskuityzm”, „zbiorowe małżeństwo” czy „rodzina konsangwinistyczna” są bardzo niejasne, a tezy na ich temat opierały się na wyrwanych z kontekstu faktach i ich błędnej interpretacji. Jasny ogląd kwestii pokrewieństwa miały Morganowi dodatkowo utrudniać brak warsztatu naukowego i purytańskie wychowanie, niepozwalające na nieuprzedzone podejście do problemu seksualności. Jak twierdzi Malinowski, w dłuższej perspektywie czasowej jego teoria i oparte na niej pojęcia stały się przeszkodą dla dalszego rozwoju antropologii.
Dzieła The League of the Ho-dé-no-sau-nee or Iroquois (1851) The American Beaver and his Works (1868) Systems of Consanguinity and Affinity of the Human Family (1871) Ancient Society, or Researches in the Lines of Human Progress from Savagery, through Barbarism, to Civilization (Nowy Jork, 1877). Houses and House-life of the American Aborigines (1881).
Polskie przekłady , przekł. Aleksandra Bąkowska; objaśnienia i uzupełnienia Marksa-Engelsa Ludwik Krzywicki; Red. „Prawdy” Liga Ho-de'-no-sau-nee, czyli Irokezów, 2011, oryginał 1851, wstęp, przekł. i red.nauk. Bartosz Hlebowicz, Wydawnictwo Marek Derewiecki
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Amerykańscy antropolodzy Kategoria:Amerykańscy archeolodzy Kategoria:Amerykańscy historycy Kategoria:Członkowie National Academy of Sciences Kategoria:Urodzeni w 1818 Kategoria:Zmarli w 1881