Zwornik, klucz – szczytowy kliniec łuku lub niektórych typów sklepienia, zazwyczaj bogato profilowany i zdobiony dekoracją rzeźbiarską, wykonany z kamienia lub ceramiki, charakterystyczny dla gotyckich sklepień krzyżowo-żebrowych.
Usytuowany jest w najwyższym punkcie sklepienia lub łęku. Określany też jako kliniec szczytowy, kliniec kluczowy. Zazwyczaj o nieco większych wymiarach niż pozostałe ciosy kamienne lub cegły. Przenosił siły ściskające. Określenie klucz częściej stosuje się w odniesieniu do łęku, archiwolty, natomiast zwornik w odniesieniu do sklepienia.
Zworniki w arkadzie Zwornik był zdobiony na parę różnych sposobów: przez wysunięcie klińca szczytowego (zwornika) i ozdobienie płaskorzeźbą przez zastosowanie innego materiału lub koloru przyozdobienie płytką zdobioną herbem, ornamentem, rzeźbą, mocowaną do klucza i zakrywającą go.
Zworniki w sklepieniach Zworniki w łękach sklepiennych (gurtach) nie były przyozdabiane. Dopiero po wprowadzeniu sklepień krzyżowo-żebrowych, w miejscu przecięcia się żeber, miejsca te akcentowano: przez płytkę kamienną ozdobioną herbem, maską, itp. przez dekorację umieszczoną bezpośrednio na klińcu szczytowym, np. w kształcie rozety przez rzeźbę figuralną lub cały zespół takich rzeźb przez kwiaton zwieszający się ze zwornika Wraz z rozwojem sklepień przybywało żeber, a co za tym idzie miejsc przecinania się ich między sobą. Czasem i te miejsca, pomimo że nie występował w nich typowy, uzasadniony konstrukcyjnie zwornik, były również ozdabiane.
Zobacz też
łuk wezgłowie
Przypisy
Kategoria:Detale architektoniczne Kategoria:Elementy budowlane