Zgodnie z polskim ustawodawstwem do nazwy miejscowości, w której granicach administracyjnych znajduje się obszar uzdrowiska, może zostać dodany odpowiednio wyraz „zdrój”, jeżeli podstawą leczenia uzdrowiskowego są wody leczniczeArt. 45 ust. 1 Ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o lecznictwie uzdrowiskowym, uzdrowiskach i obszarach ochrony uzdrowiskowej oraz o gminach uzdrowiskowych ()..

Warianty pisowni Zgodnie z urzędowym wykazem nazwy miejscowości z członem „Zdrój” powinno się pisać z łącznikiem (z wyjątkami typu Mały Zdrój, Biały Zdrój itp.).

Urzędowe nazwy miejscowości ustala Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po zasięgnięciu opinii Komisji Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych. Wszystkie zmiany nazw są publikowane co roku w Dzienniku Ustaw.

Przyjmuje się, że różnica w nazwie między łącznikiem a spacją jest istotna, choć zasada ta nie jest wcale oczywista. Aleksandra Cieślikowa, przewodnicząca Komisji Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych w latach 2003–2008, pisała, że „wszystkie zmiany dotyczące formy nazwy (nawet łącznika) muszą być ogłaszane w odpowiednich rozporządzeniach”.

W użyciu była również pisownia nazw miejscowości z członem „Zdrój” ze spacją zamiast łącznika, w szczególności została ona zastosowana w nazwach polskich statków handlowych (MS Busko Zdrój, MS Kudowa Zdrój i kilku innych). Niektórzy językoznawcy tę właśnie pisownię uważali za poprawną. W konsekwencji była ona stosowana nie tylko przez samych mieszkańców, ale i przez niektóre władze lokalne. W konsekwencji uchwały Rady Języka Polskiego nr 11 z 2004 r. rozbieżności te zostały w zasadzie zlikwidowane.

W języku potocznym człon Zdrój jest bardzo często opuszczany.

Historia problemu

W 1924 r. Śląska Rada Wojewódzka utworzyła gminę (wieś) Jastrzębie Zdrój (Jastrzębie-Zdrój)Rozporządzenie tworzące zawiera dwie pisownie: Jastrzębie Zdrój w § 1. pkt 81., a w § 2. Jastrzębie–Zdrój.. W 1930 r. Minister Spraw Wewnętrznych ustalił nazwę gminy (wsi) Łomnica Zdrój. W 1932 r. Sejm Śląski ustalił nazwę gminy na Goczałkowice Zdrój.

Pisownia z dywizem i członem „Zdrój” była dodawana do nazw miejscowości lub części miejscowości, co potwierdza Mapa Szczegółowa Polski z 1936 r. dla wsi Łomnica-Zdrój oraz osady Żegiestów-Zdrój. W 1937 r. Minister Spraw Wewnętrznych ustalił nazwę miasta Busko-Zdrój.

W 1946 r. Komisja Ustalania Nazw Miejscowości, ustalająca polskie nazewnictwo na Ziemiach Odzyskanych, wprowadziła następującą pisownię: Cieplice Śląskie Zdrój, Czerniawa Zdrój, Długopole Zdrój, Duszniki Zdrój, Jedlina Zdrój, Jerzmanice Zdrój, Kudowa Zdrój, Lądek Zdrój, Polanica Zdrój, Połczyn Zdrój, Przerzeczyn Zdrój, Świeradów ZdrójW 1946 r. Swieradów Zdrój → błąd druku poprawiony w późniejszym sprostowaniu., Szczawno Zdrój, Trzcińsko Zdrój, w 1947 r. dodano Elbląg ZdrójRozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 15 marca 1947 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości ().. Nazwy zostały wówczas ustalone bez dywizu.

Taki sposób zapisu (bez łącznika) został przedstawiony (wraz z uzasadnieniem) w Zasadach pisowni polskiej i interpunkcji ze słownikiem ortograficznym autorstwa Stanisława Jodłowskiego i Witolda Taszyckiego oraz w innych wydawnictwach tych autorów, opartych na obowiązujących ówcześnie ustaleniach Komitetu Językoznawstwa PANNp. Stanisław Jodłowski, Witold Taszycki: Słownik ortograficzny i prawidła pisowni polskiej. Wydanie dziesiąte rozszerzone, dostosowane do uchwał Komitetu Językoznawstwa Polskiej Akademii Nauk z roku 1956, wyd. Zakład Narodowy Ossolińskich – Wydawnictwo, Wrocław. Kraków 1980 , s. 57–58.. Zasady te w niezmienionej formie wydawane były do końca lat 90. i w powszechnej opinii uchodziły za obowiązujące.

W 1966 r. weszła w życie ustawa o uzdrowiskach i leczeniu uzdrowiskowym, stwierdzająca, że tylko miejscowości urzędowo uznane za uzdrowiska mogą posiadać w swojej nazwie człon zdrój. Na mocy tej ustawy w 1967 r. opublikowano urzędowy spis miejscowości uzdrowiskowych, w którym znalazło się 36 miejscowościZarządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 25 lipca 1967 r. w sprawie wykazu miejscowości uznanych za uzdrowiska ().. Z tych 36 miejscowości 16 w swojej nazwie miało człon zdrój. Nazwy tych miejscowości w spisie zapisano z łącznikiem: Busko-Zdrój, Cieplice Śląskie-Zdrój, Długopole-Zdrój, Duszniki-Zdrój, Goczałkowice-Zdrój, Iwonicz-Zdrój, Jastrzębie-Zdrój, Jedlina-Zdrój, Kudowa-Zdrój, Lądek-Zdrój, Polanica-Zdrój, Połczyn-Zdrój, Rymanów-Zdrój, Szczawnica-Zdrój, Świeradów-Zdrój, Wieniec-Zdrój.

W 1980 r. Minister Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska wydał zarządzenie o sporządzeniu „Wykazu urzędowych nazw miejscowości w Polsce”Zarządzenie nr 15 Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 10 lipca 1980 roku w sprawie ustalenia wykazu miejscowości w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz.Urz. MAGTiOŚ Nr 4, poz. 9). – sporządziła go Komisja Ustalania Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych. Został opublikowany w 3 tomach w latach 1980–1982. Wykaz ten objął wszystkie miejscowości w Polsce oraz potwierdził urzędową pisownię nazw „zdrojowych” z dywizem.

W 2004 r. Rada Języka Polskiego ostatecznie wyjaśniła rozbieżności pojawiające się pomiędzy zapisem urzędowym nazw a tym spotykanym w niektórych słownikach na korzyść zapisu urzędowego (czyli z dywizem) stwierdzając jednocześnie, że zapis ten jest i był zgodny z normami języka polskiego (sprzeczny z tymi normami był zapis bez dywizu).

W 2013 r. Minister Administracji i Cyfryzacji ustalił nowy Wykaz urzędowych nazw miejscowości i ich części, który ponownie potwierdził nazwy z dywizemRozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ()..

Odmiana nazw z członem „Zdrój” W nazwach dwuczłonowych odmieniają się oba człony, dlatego należy odmieniać zarówno nazwę, jak i określenie „Zdrój”:

Podobnie jak ma to miejsce w przypadku pisowni z łącznikiem, brak odmiany predykatu „Zdrój” jest często spotykanym błędem nawet wśród samorządowców i dziennikarzy.

Nazwy miejscowości z członem „Zdrój” Pisane z łącznikiem Obecna nazwa Status uzdrowiska Rodzaj miejscowości Okoliczności dodania członu „Zdrój” Komentarz Bolków-Zdrój nie przysiółek wsi Stare Rochowice nazwa z członem „Zdrój” ustalona w 1946 r.Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości. ().miejscowość nie miała statusu uzdrowiska, lecz w latach 1971–2005 była określona jako „obszar, który posiada warunki do prowadzenia lecznictwa uzdrowiskowego lub eksploatacji naturalnych zasobów leczniczych” Busko-Zdrój tak miasto zmiana nazwy w 1937 r. z BuskoZarządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 28 lutego 1937 r. o ustaleniu urzędowych nazw miast (). – Cieplice Śląskie-Zdrój tak część miasta Jelenia Góra nazwa z członem „Zdrój” ustalona w 1946 r. w latach 1935–1976 osobne miasto, także w roku ustalania polskiej nazwy Czerniawa-Zdrój tak część miasta Świeradów-Zdrój nazwa z członem „Zdrój” ustalona w 1946 r. do 1972 osobna miejscowość, także w roku ustalania polskiej nazwy Długopole-Zdrój tak wieś nazwa z członem „Zdrój” ustalona w 1946 r. – Duszniki-Zdrój tak miasto nazwa z członem „Zdrój” ustalona w 1946 r. – Goczałkowice-Zdrój tak wieś zmiana nazwy gminy w 1932 r. z Goczałkowice DolneUstawa Sejmu Śląskiego z dnia 24 lutego 1932 roku w sprawie zmiany nazwy gminy „Goczałkowice Dolne” na „Goczałkowice Zdrój”. (Dziennik Ustaw Śląskich z 1932 r. Nr 4, poz. 7). – Horyniec-Zdrój tak wieś zmiana nazwy w 1998 r. z Horyniec – Iwonicz-Zdrój tak miasto zmiana nazwy z Iwonicz – Jastrzębie-Zdrój nie miasto utworzenie gminy (wsi) Jastrzębie-Zdrój z obszaru dworskiego Jastrzębie Dolne w 1924 r.§ 1. pkt 81. Rozporządzenie Śląskiej Rady Wojewódzkiej z dnia 3 czerwca 1924 r. w sprawie zniesienia obszarów dworskich w powiecie Rybnickim (Dziennik Ustaw Śląskich z 1924 r. Nr 17, poz. 68). miejscowość utraciła status uzdrowiska w 2007 r.Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 października 2007 r. w sprawie pozbawienia statusu uzdrowiska miasta Jastrzębie-Zdrój (). Jedlina-Zdrój tak miasto nazwa z członem „Zdrój” ustalona w 1946 r. – Jerzmanice-Zdrój nie wieś nazwa z członem „Zdrój” ustalona w 1946 r. po 1945 r. miejscowość nie miała statusu uzdrowiska Krynica-Zdrój tak miasto zmiana nazwy w 2002 r. z KrynicaRozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 14 grudnia 2001 r. w sprawie ustalenia i zmiany urzędowych nazw niektórych miejscowości (). (pot. Krynica Górska) – Kudowa-Zdrój tak miasto nazwa z członem „Zdrój” ustalona w 1946 r. – Lądek-Zdrój tak miasto nazwa z członem „Zdrój” ustalona w 1946 r. – Łomnica-Zdrój nie wieś zmiana nazwy gminy w 1930 r. z ŁomnicaObwieszczenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 13 maja 1930 r. w przedmiocie zmiany nazwy gminy Łomnica, w powiecie nowosądeckim, województwie krakowskim (). miejscowość utraciła status uzdrowiska przed 1967 r. Opolno-Zdrój nie wieś nazwa z członem „Zdrój” ustalona w 1947 r.Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 9 września 1947 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości. (, s. 6). po 1945 r. miejscowość nie miała statusu uzdrowiska Piwniczna-Zdrój tak miasto zmiana nazwy w 1998 r. z PiwnicznaRozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 14 stycznia 1998 r. w sprawie ustalenia i zmiany urzędowych nazw miejscowości (). – Polanica-Zdrój tak miasto nazwa z członem „Zdrój” ustalona w 1946 r. – Połczyn-Zdrój tak miasto nazwa z członem „Zdrój” ustalona w 1946 r. – Przerzeczyn-Zdrój tak wieś nazwa z członem „Zdrój” ustalona w 1946 r. – Rabka-Zdrój tak miasto zmiana nazwy w 2000 r. z RabkaRozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 grudnia 1999 r. w sprawie ustalenia i zmiany urzędowych nazw oraz rodzaju niektórych miejscowości (). – Rymanów-Zdrój tak wieś ustalenie nazwy nowej miejscowości, pod miastem Rymanów – Solec-Zdrój tak wieś zmiana nazwy w 1974 r. z SolecZarządzenie nr 50 Prezesa Rady Ministrów z dnia 28 maja 1974 r. w sprawie zmiany i ustalenia nazw niektórych miejscowości i obiektów fizjograficznych (). – Szczawno-Zdrój tak miasto nazwa z członem „Zdrój” ustalona w 1946 r. – Świeradów-Zdrój tak miasto nazwa z członem „Zdrój” ustalona w 1946 r. – Trzcińsko-Zdrój nie miasto nazwa z członem „Zdrój” ustalona w 1946 r.Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości. (, s. 7). po 1945 r. miejscowość nie miała statusu uzdrowiska Wieniec-Zdrój tak osada ustalenie nazwy nowej miejscowości, w pobliżu wsi Wieniec – Wysowa-Zdrój tak wieś zmiana nazwy w 2003 r. z WysowaRozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 grudnia 2003 r. w sprawie ustalenia i zmiany urzędowych nazw niektórych miejscowości (). – Żegiestów-Zdrój tak osada, część wsi Żegiestów ustalenie nazwy nowej miejscowości, jako części wsi Żegiestów –

Nazwy potoczne Brzozów-Zdrój → zakład zdrojowy w Brzozowie

Pisane bez łącznika Biały Zdrój (powiat drawski) Biały Zdrój (powiat świdwiński) Stary Zdrój Zimny Zdrój

Zobacz też Lista uzdrowisk w Polsce Miasta w Polsce Nazwy miejscowości z łącznikiem Powszechne błędy językowe. Błędy logiczne i gramatyczne

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Nazwy miejscowości w Polsce