thumb|Szałas pasterski w Tatrach (Walery Eljasz-Radzikowski, 1870)
Szałas – słowo pochodzenia wołoskiego (por. „mieszkanie”, „siedziba”), oznaczające: Trwały obiekt z drewna lub kamienia, czasami bez okien. Przeznaczony na sezonowe miejsce zamieszkania – np. pasterzy w górach. Tymczasowe schronienie wykonane z gałęzi, zwykle w kształcie stożka lub dwuspadowego daszka.
Nazewnictwo „Słownik gwary podhalskiej” Bronisława Dembowskiego z 1894 r. podawał (w gwarowej wersji „sałas”): szałas z okrąglaków, mieszkanie bacy i juhasów w halach podczas lata, w szałasach przerabiają mleko na żętycę i syry. W Tatrach i na Podtatrzu zamiast nazwy szałas używano też określeń koleba lub bacówka, a po słowackiej stronie Tatr koszar. Nie każdy budynek związany z pasterstwem nazywa się szałasem. Według Wielkiej encyklopedii tatrzańskiej w Tatrach i na Podtatrzu nazwą szałas obejmowano tylko budynki, w których mieszkali pasterze owiec, nazwa ta nie obejmowała budynków pasterzy krów i wołów. Błędem jest nazywanie szałasem budynków związanych co prawda z pasterstwem, ale nie przeznaczonych do mieszkania ludzi, lecz przeznaczonych na cele gospodarcze, np. magazynowanie siana czy narzędzi. Ten rodzaj budynków nazywa się szopą. W Gorcach w zależności od regionu szałasy noszą różne lokalne nazwy: koleba, bacówka, izbica, okół, koliba z jatą i in..
Konstrukcja Prymitywne szałasy pasterskie miały formę dwuspadowego dachu o konstrukcji ślemieniowo-sochowej opartego bezpośrednio na ziemi lub na wydrążonych pniach drzew. Bardziej rozbudowaną formę miały szałasy, gdzie dach wsparty był na niskich ścianach wykonanych w konstrukcji wieńcowej. Dachy kryte były dranicami lub gontem. Szałasy budowano bez trwałych łączeń, tak aby łatwo można było je przenieść z miejsca na miejsce.
Zobacz też
bacówka kota
Przypisy
Kategoria:Budynki mieszkalne Kategoria:Budownictwo ludowe Kategoria:Góralszczyzna