thumb|Pokrój rośliny
Moczarka kanadyjska (Elodea canadensis Michx.) – gatunek typowy rodzaju moczarka, należącego do rodziny żabiściekowatych. Pochodzi z Ameryki Północnej, skąd w XIX wieku został zawleczony do wód większej części Europy i innych części świata. W początkowym okresie inwazji gatunek ten nazywany był „zarazą wodną” z powodu problemów powodowanych w żegludze i rybołówstwie. Z czasem uciążliwości się zmniejszyły. We florze Polski gatunek ma status inwazyjnego kenofita (agriofita). W klasyfikacji roślin wodnych zaliczany jest do elodeidów. Rozmnaża się głównie wegetatywnie, a na obszarach, gdzie została zawleczona – wyłącznie w ten sposób. W Europie Środkowej występują wyłącznie osobniki wytwarzające kwiaty żeńskie. Znaczenie ekonomiczne jest niewielkie, a zwalczanie w miejscach masowego występowania – bardzo kłopotliwe.
Zasięg geograficzny Zasięg naturalny Zasięg naturalny gatunku obejmuje rozległe obszary kontynentu północnoamerykańskiego, od Kanady na północy po stany Kalifornia, Nowy Meksyk i Floryda na południu.
Obszar inwazji Moczarka kanadyjska rozprzestrzeniła się w Ameryce Środkowej, w północnej i południowej części Afryki, niemal na całym kontynencie europejskim, w Azji, Australii (szczególnie silna inwazja od lat 70. XX wieku), Nowej Zelandii (od drugiej połowy XIX wieku), na Hawajach i Maskarenach. Na nowych obszarach pojawia się głównie w wyniku rozprzestrzeniania jako roślina akwariowa.
W Europie po raz pierwszy odnaleziona została w stawie w Warrington koło Kilkenny w Irlandii w 1836. W 1842 zaobserwowano ją w Szkocji, w 1847 w środkowej Anglii. Równocześnie rozprzestrzeniana była w uprawie, m.in. w 1840 trafiła do Ogrodu Botanicznego w Berlinie. Z miejsc uprawy w związku z nadmiernym rozrastaniem się była wyrzucana, m.in. do rzek. Od połowy XIX wieku obserwowana była w stanie dzikim na kontynencie. W obecnych granicach Polski pierwszy raz podawana była w latach 1866 i 1867 z rejonu dolnej Odry i Gdańska. Na ówczesnych ziemiach polskich pierwszej obserwacji dokonał Marian Raciborski w 1877 (miał wówczas 14 lat), znajdując moczarkę na Dębnikach pod Krakowem. W Królestwie Polskim do końca XIX wieku znanych było ok. 30 stanowisk. W tym samym czasie w Wielkim Księstwie Poznańskim moczarka rosła już we wszystkich powiatach. W ciągu XX wieku gatunek szeroko rozprzestrzenił się w Europie Środkowej, stając się jedną z najbardziej pospolitych roślin wodnych. W Polsce na początku XXI wieku uchodził za najpowszechniejszy inwazyjny gatunek roślin wodnych, jednak o ustabilizowanej pozycji i niezagrażający miejscowym biocenozom.
Morfologia Pokrój Roślina korzeniąca się lub unosząca się w wodzie. Korzenie Nie zawsze wykształcone – mają charakter fakultatywny. Pełnią tylko funkcję zakotwiczającą roślinę w podłożu, roślina składniki pokarmowe pobiera z wody przez liście. Są białe i nierozgałęzione. Włośniki powstają tylko w przypadku korzeni zagłębionych w dnie. Łodyga Długa do 60 cm, rzadziej osiągająca nawet 3 m, cienka, nitkowata, gładka i okrągła na przekroju, zwykle obficie rozgałęziona. Międzywęźla mają długość 3–7 mm. Dzięki kanałom powietrznym pędy unoszą się w wodzie, część jednak płoży się po dnie i zakorzenia. Liście Po trzy w okółku (rzadziej 4 lub 5), w dolnej części pędu czasem po 2 (naprzeciwległe). Następujące po sobie okółki skręcone są względem siebie o 60°. Liście mają od 6 do 13 mm długości (rzadko do 17 mm) i szerokość od 1 do 5 mm, kształtu podłużnie jajowatego lub równowąsko-lancetowatego (zwłaszcza na roślinach męskich liście są wyciągnięte i wąskie), ku szczytowi zwężone i zaostrzone lub tępe. Na brzegu są drobno ząbkowane (ząbki jednokomórkowe). Liście są płasko rozpostarte lub podgięte. U nasady występują dwie całobrzegie łuski śródpochwowe. Kwiaty Drobne, rozdzielnopłciowe (wówczas roślina dwupienna), bardzo rzadko obupłciowe. W Europie tworzy niemal wyłącznie kwiaty żeńskie, kwiaty męskie stwierdzano tylko w Szkocji i Irlandii. Na antypodach w Nowej Zelandii występują tylko rośliny żeńskie, w Australii – tylko męskie. Kwiaty wyrastają pojedynczo (rzadko kwiaty męskie po 3) w kątach górnych liści i są siedzące. Podczas kwitnienia kwiatom silnie wydłuża się nitkowata gardziel sięgająca nad powierzchnię wody. Oś ta może mieć do 30 cm długości i wyrasta w osłonce (spatha) złożonej z dwóch jajowatych listków. Listki te w kwiatach męskich osiągają 8–13 mm długości, w kwiatach żeńskich 8–17 mm. W kwiatach żeńskich oś jest rozrośniętą zalążnią. W kwiatach męskich listki zewnętrznego okółka trójkrotnego okwiatu są owalne, zielonawe lub czerwonawe, do 5 mm długości i 2,5 mm szerokości. Listki okółka wewnętrznego są białawe i osiągają 5 mm długości przy 0,7 mm szerokości. Znajduje się w nich 7, do 9, rzadko do 18 pręcików, których nitki złączone są w kolumienkę. Główki pręcików mają 1,7–3 mm długości i zawierają ziarna pyłku połączonego w tetrady. Dojrzałe kwiaty męskie odrywają się i na odgiętych listkach okwiatu unoszą się na wodzie. Wewnętrzny okółek pręcików ma wzniesione główki pręcików, działające jak żagiel, zewnętrzne są rozpostarte na boki, tak by ułatwić zapylenie napotkanych kwiatów żeńskich. thumb|Rośliny z kwiatami W kwiatach żeńskich eliptyczne listki zewnętrznego okółka okwiatu są białawe i mają do 2,2 mm długości i 1,1 mm szerokości, listki okółka wewnętrznego są białoróżowe i przy 2,6 mm długości osiągają do 1,3 mm szerokości. Wydłużona zalążnia tworzy oś kwiatu na szczycie z wystającym spomiędzy listków okwiatu słupkiem zakończonym trzema znamionami. Owoce Owalne jagody o średnicy ponad 6 mm, zawierające wrzecionowate nasiona o długości 4–5,7 mm. W Europie owoce nie były obserwowane. Gatunki podobne Moczarka delikatna (Elodea nuttallii) różni się dłuższymi, węższymi i bardziej zaostrzonymi liśćmi zebranymi w okółkach po 3–4 (liście u tego gatunku są 3–10 razy tak długie jak szerokie, u moczarki kanadyjskiej – 2–5 razy), poza tym węzły u tego gatunku są czerwonofioletowe, a u moczarki kanadyjskiej zielone. Moczarnica argentyńska (Egeria densa) ma w okółku po 4–5 liści (rzadziej od 3 do 8). Przesiąkra okółkowa (Hydrilla verticillata) ma liście dłuższe (10–20 mm długości), ostro ząbkowane i zebrane po 3–6, w górnej części pędu po 5–6. U nasady liści znajdują się dwie wystrzępione łuski (u moczarki całobrzegie).
Anatomia Łodyga okryta jest pojedynczą warstwą komórek tworzących epidermę. Kora pierwotna składa się z miękiszu i przestworów powietrznych. W prostym walcu osiowym znajduje się tylko wiązka protoksylemu. W liściach miękisz jest niezróżnicowany i zredukowany. Liście są cienkie – składają się tylko z dwóch warstw komórek i są przejrzyste. Środkiem biegnie nierozgałęziająca się wiązka przewodząca, a wzdłuż brzegu 2–3 szeregi komórek sklerenchymatycznych.
Rozwój Jest to bylina zimująca w postaci pączków zimowych powstających późnym latem w formie krótkich, gęsto ulistnionych bocznych pędów oraz w postaci ulistnionych pędów na dnie zbiornika wodnego. Przeżywa zamrożona w lodzie, a pod pokrywą lodową potrafi nawet wolno rosnąć. Kwitnie od maja do sierpnia. Płciowo rozmnaża się tylko w obrębie naturalnego zasięgu, w Europie wyłącznie wegetatywnie, poprzez fragmentację pędów. Przed kwitnieniem pąki kwiatowe zamknięte są w osłonkach po czym podczas kwitnienia osie kwiatów wydłużają się szybko wynosząc je nad powierzchnię wody. Dojrzałe kwiaty męskie odrywają się od roślin i unoszone na powierzchni wody zapylają kwiaty żeńskie po zetknięciu się z nimi. Kwiaty są krótkotrwałe, ich żywotność nie przekracza 48 godzin. Po zapłodnieniu oś kwiatu szybko rośnie nierównomiernie w różnych częściach, co w efekcie powoduje jej skręcenie i wciągnięcie tworzącego się owocu pod wodę. Rozmnażanie płciowe odgrywa niewielką rolę także w obrębie naturalnego zasięgu – dojrzałe nasiona powstają rzadko, co tłumaczy się tym, że pędy obciążone owocami mają utrudnione warunki rozwoju – zwykle opadają na dno.
Genetyka i zmienność Liczba chromosomów 2n = 24, 48. Z powodu rozmnażania wegetatywnego zróżnicowanie genetyczne tego gatunku jest niewielkie. Na obszarach, gdzie jest rośliną inwazyjną i gdzie nie następuje rozmnażanie płciowe, zmienność tłumaczona jest tylko mutacjami somatycznymi.
Tak jak w przypadku wielu innych makrofitów występuje znaczna zmienność fenotypowa. Do czynników w istotny sposób modyfikujących kształt organów wegetatywnych należy zwłaszcza światło i temperatura. W zależności od dostępności światła powstają tzw. formy cieniowe i świetlne. Te pierwsze są rzadko ulistnione (mają długie międzywęźla).
Zmienność organów wegetatywnych była powodem opisywania w przeszłości odmian, a nawet wyróżniania odmiennych morfologicznie form jako odrębnych gatunków (np. formy szerokolistne: Elodea canadensis var. latifolia (Casp.) Asch. & Graebn., Elodea oblongifolia Michx. ex Casp., wąskolistne: var. angustifolia (Muhl.) Farw., Elodea linearis (Rydb.) H.St.John). Z kolei okazy o kwiatach obupłciowych i rozdzielnopłciowych były traktowane nawet jako różne rodzaje (Apalanthe i Anacharis), stanowiące obecnie synonimy dla rodzaju Elodea. W efekcie zmienność fenotypowa i kłopoty z rozpoznaniem biologii kwitnienia zaowocowały opisaniem wielu taksonów, których nazwy tworzą dziś długą listę nazw synonimicznych gatunku.
Typ nomenklatoryczny Okaz zielnikowy zebrany przez Augustina Gattingera w stawie w okolicach Nashville w Tennessee. Okaz ten przechowywany jest w herbarium Ogrodu Botanicznego Missouri w Saint Louis.
Ekologia thumb|Kożuch moczarki kanadyjskiej w Jeziorze Dąbie w Szczecinie
Siedlisko Moczarka kanadyjska rośnie w wodach stojących i wolno płynących. Ma bardzo szeroką tolerancję ekologiczną wobec siedliska – występuje we wszystkich rodzajach wód, z wyjątkiem słonych i skrajnie ubogich w substancje organiczne oraz skrajnie dystroficznych. Zasiedla stoki den jezior, stawów i głębszych rowów, rzeki i inne zbiorniki, także astatyczne. Rośnie zwykle do głębokości nieco ponad 2 m, choć obserwowana była w czystych wodach nawet na głębokości 10 m (na Nowej Zelandii). Najlepiej rośnie w wodach przezroczystych, żyznych, bogatych w wapń i potas (powyżej 3 mg/l tlenku potasu ). Nie rośnie w wodnach pozbawionych żelaza. Nie toleruje silnego falowania. Ustępuje z wód przeżyźnionych, ale bardzo silnie rośnie w żyznym podłożu. W warunkach polskich pojezierzy nizinnych nieco częściej występuje na większej wysokości nad poziomem morza (mediana ok. 120 m n.p.m.) i o dłuższym czasie retencji (ok. dwóch lat).
Obok gałęzatki kłębiastej (Cladophora glomerata) jest jedynym gatunkiem rośliny utrzymującym się w intensywnie użytkowanych kanałach żeglugowych. Toleruje takie warunki, ponieważ w miejscach takich rzadko lub wcale się nie korzeni, a powtarzające się uszkodzenia mechaniczne nie tylko przeżywa, ale wręcz umożliwiają jej one rozprzestrzenianie dzięki wysokiej zdolności do rozmnażania wegetatywnego.
Moczarka kanadyjska odgrywa dużą rolę w zarastaniu zbiorników, zwłaszcza w fazie początkowej. Zarosnąć może całe misy płytkich jezior i stawów. W mniejszym stopniu jej występowanie przyczynia się do wypłycania zbiorników z powodu szybkiego rozkładu produkowanej przez nią biomasy.
Fitosocjologia W Europie środkowej występuje przeważnie masowo, tworząc jednogatunkowe skupienia. W fitosocjologii gatunek charakterystyczny dla Cl. Potametea, Ass. Elodeetum canadensis, ale wchodzi też w skład wielu zbiorowisk roślinnych ze związku Potamion, rośnie także w szuwarach oraz jako gatunek towarzyszący w rozmaitych zbiorowiskach roślinności wodnej. Zespół moczarki kanadyjskiej wypiera inne zespoły roślin zanurzonych i korzeniących się na dnie (związek Potamion), sam natomiast przegrywa konkurencję z zespołami roślin zakorzenionych z liśćmi pływającymi (związek Nymphaeion) i szuwarami.