Celestyn Czaplic herbu Kierdeja, krypt.: C. C. L. W. K., N. N.(?), (ur. 6 kwietnia 1723, zm. 3 lub 23 maja 1804 w Warszawie) – łowczy wielki koronny od 1773, marszałek sejmu 1766, poeta, kawaler Orderu Orła Białego.

Życiorys Pochodził z rodziny ruskiej Czapliców ze Szpanowa. Był synem Ignacego, podstolego kijowskiego, i Franciszki z Piaskowskich. Wykształcenie odebrał u pijarów w Międzyrzeczu i jezuitów w Ostrogu. Przebywał na dworze i w obozie Antoniego Lubomirskiego. W roku 1743 został podczaszym kijowskim. Od tego czasu zasiadał w licznych komisjach. Był deputatem (3-krotnie) do Trybunału Głównego Koronnego, posłem sejmów (8-krotnie) w latach: 1752, 1754, 1758, 1766, 1767 i 1768. Dzięki przychylności Michała Czartoryskiego został sędzią grodzkim w Łukowie, a następnie tamtejszym podstarościm. W okresie bezkrólewia, podpisał manifest 11 maja roku 1764 przeciwko konwokacji, mimo że nie opuścił miejsca w sądzie kapturowym. Poseł województwa wołyńskiego na sejm konwokacyjny 1764 rokuTomasz Szwaciński, Sejmiki poselskie przed konwokacją 1764 r., w: Kwartalnik Historyczny, R. 113, nr 1 (2006), s. 33.. Był konsyliarzem konfederacji Czartoryskich w 1764 roku z województwa kijowskiegoVolumina Legum, t. VII, Petersburg 1860, s. 140.. Podczas elekcji Stanisława Augusta PoniatowskiegoElektorów poczet, którzy niegdyś głosowali na elektorów Jana Kazimierza roku 1648, Jana III. roku 1674, Augusta II. roku 1697, i Stanisława Augusta roku 1764, najjaśniejszych Królów Polskich, Wielkich Książąt Litewskich, i.t.d. / ułożył i wydał Oswald Zaprzaniec z Siemuszowej Pietruski, Lwów 1845, s. 56. (1764) należał do redaktorów paktów konwentów królewskich. Podpisał elekcję Stanisława Augusta Poniatowskiego z województwa wołyńskiegoAkt elekcyi Roku Tysiąć Siedemset Sześćdziesiątego Czwartego, Miesiąca Sierpnia, Dnia dwudziestego siódmego, s. 74.. Był posłem na sejm koronacyjny 1764 roku z województwa kijowskiegoLudwik Zieliński, Pamiątki historyczne krajowe, Lwów 1841, s. 26.. Z ramienia Janusza Sanguszki był przez pewien czas surrogatorem grodu krzemienieckiego. 24 czerwca roku 1765 został podkomorzym wołyńskim. W roku 1766 był marszałkiem tzw. sejmu Czaplica, na którym ostatecznie pogrzebano projekt reform familii Czartoryskich. W czasie jednej z sesji, wyczerpany całonocnymi obradami zasnął na taborecie, a w imieniu zemdlałego na siłach marszałka posiedzenie zakończył ktoś z widowniTadeusz Korzon Wewnętrzne Dzieje Polski za Stanisława Augusta (1764-1794) Warszawa 1897 t. IV s. 40.. Mimo wszystko sejm uchwalił gratyfikację za jego pracę w wysokości 80 000 złp, a Stanisław August odznaczył go w maju roku 1767 Orderem Świętego Stanisława. Latem tego roku przystąpił do konfederacji radomskiej, a na życzenie króla przyjął mandat koronny z Inflant na sejm roku 1767–1768 (nagrodzono go także starostwem dubieńskim w województwie bełskim). W załączniku do depeszy z 2 października 1767 roku do prezydenta Kolegium Spraw Zagranicznych Imperium Rosyjskiego Nikity Panina, poseł rosyjski Nikołaj Repnin określił go jako posła właściwego dla realizacji rosyjskich planów na sejmie 1767 roku za którego odpowiada król, poseł koronny z Inflant na sejm 1767 rokuБ. Носов: Установление российского господства в Речи Посполитой. 1756–1768 гг. Moskwa, 2004, s. 670.. 23 października 1767 wszedł w skład delegacji Sejmu, wyłonionej pod naciskiem posła rosyjskiego Nikołaja Repnina, powołanej w celu określenia ustroju RzeczypospolitejVolumina Legum t. VII, Petersburg 1860, s. 244-248.. Nie przystąpił do konfederacji barskiej i nie uczestniczył w obradach sejmu rozbiorowego. W tym czasie w wielu sądach komisarskich i był komisarzem sądowo-edukacyjnym.

W 1768 podpisał narzucony Rzeczypospolitej traktat gwarancyjny Katarzyny II. Łowczym koronnym został 25 kwietnia 1773. Dwa lata później (1775), został kawalerem Orderu Orła Białego. W latach 1778–1780 zasiadał w Radzie Nieustającej. Członek Departamentu Sprawiedliwości Rady Nieustającej w 1779 rokuKALENDARZ polityczny dla Królestwa Polskiego y Wielkiego Xięstwa Litewskiego na rok pański 1779. w Warszawie, Nakładem y drukiem Michała Groella Księgarza Nadwornego J.K.Mci., [b.n.s]. Zrażony niepowodzeniem w swych staraniach o podkanclerstwo koronne (1780) i województwo czernihowskie (1782), w maju roku 1784 złożył rezygnację z godności łowczego koronnego. W czasie Sejmu Czteroletniego, 31 grudnia 1788 wszedł do Komisji Wojskowej Obojga Narodów. Był komisarzem cywilnym z Prowincji Wielkopolskiejprawdopodobny błąd, chodziło o Prowincję Małopolską w tej komisji w 1792 rokuCiąg dalszy Kalendarzyka narodowego i obcego na rok ... 1792 czyli II część, z konstytycyami od roku 1788 dnia 6 października do roku 1791 dnia 23 grudnia przez daty oznaczonemi, , s. 542..

Brał udział w urządzanych przez króla obiadach czwartkowych. Przyjaźnił się z F. Bohomolcem. Poślubił Annę Drzewiecką, podkomorzankę krzemieniecką. Pod koniec życia osiadł w Warszawie (ul. Senatorska), w pałacu swego zięcia Antoniego Barnaby Jabłonowskiego, kasztelana krakowskiego.

Twórczość

Ważniejsze utwory Czopowe i szelężne generalne, brak miejsca wydania 1766, (projekt sejmowy) Historia, czyli dziwna awantura Olinda z Amaryllą, w różnych przypadkach ciekawa, z prozy na rym ułożona r. 1774, Lwów 1774 "Na Solec" (wiersz), Zabawy Przyjemne i Pożyteczne 1774, t. 11, cz. 1; wyd. osobne: brak miejsca i roku wydania; przedr. J. Kott: Poezja polskiego Oświecenia. Antologia, Warszawa 1954, wyd. 2 Warszawa 1956 Zabawy. Quaeramus, seria, ludo. Cz. I, Poczajów 1787; druk anonimowy; autorstwo domniemane według sugestii J. W. Gomulickiego (zob. E. Aleksandrowska Zabawy Przyjemne i Pożyteczne 1770-1777, "Monografia bibliograficzna", Wrocław 1959, s. 99); tu m.in. przekłady z: Ch. F. Gellerta, J. La Fontaine'a i P. Metastasio; wiele zebranych wierszy ogł. poprzednio pod krypt.: N. N., Zabawy Przyjemne i Pożyteczne 1775, t. 12, cz. 2, s. 300-324 Pieśń (Niech żyje zawsze ten luby kątek...), ogł. z rękopisu Biblioteki Jagiellońskiej, sygn. 6899, J. W. Gomulicki: "Tylko dla dorosłych", Nowe Książki 1958, nr 15, (autorstwo przypisywane także F. Bohomolcowi i F. K. Woynie, zięciowi Czaplica) Od Czaplica przywitanie króla (wiersz), rękopisy: Biblioteka Czartoryskich, sygn. 1684; Biblioteka Uniwersytetu Warszawskiego, sygn. 209.4.2.16, (utwór znany też pt. Pieśń czerniakowska) Autografy różnych wierszy Czaplica w Bibliotece Czartoryskich, sygn. 1.962; odpisy XVIII-wieczne tamże, sygn. II 1962, (J. Bartoszewicz, a za nim W. Konopczyński przypisywali błędnie Czaplicowi autorstwo popularnej pieśni, przyśpiewki biesiadnej F. Bohomolca: Kurdesz nad kurdeszami).

Listy i materiały Do Stanisława Augusta, rękopis: Biblioteka Czartoryskich, sygn. 658 (w korespondencji króla z lat 1764-1766) List z roku 1776, rękopis: Biblioteka Czartoryskich, sygn. 1192 Excerpt z listu do A. Jabłonowskiego, rękopis: Biblioteka Czartoryskich, sygn. 658 (w korespondencji króla z lat 1780-1781) Do I. Czartoryskiej z 2 stycznia 1781, rękopis: Biblioteka Czartoryskich, sygn. III 1961.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Celestyn Czaplic – dzieła w bibliotece Polona

Celestyn Czaplic Kategoria:Członkowie delegacji sejmu nadzwyczajnego (1767–1768) do pertraktowania z posłem rosyjskim Kategoria:Członkowie dworu Stanisława Augusta Poniatowskiego Kategoria:Członkowie stanu rycerskiego I Rzeczypospolitej Kategoria:Deputaci świeccy Trybunału Głównego Koronnego Kategoria:Elektorzy Stanisława Augusta Poniatowskiego Kategoria:Elektorzy władców Polski (województwo wołyńskie) Kategoria:Komisarze Komisji Wojskowej Obojga Narodów Kategoria:Konfederaci radomscy Kategoria:Konsyliarze konfederacji Czartoryskich (1764) Kategoria:Konsyliarze Departamentu Sprawiedliwości Rady Nieustającej Kategoria:Konsyliarze Rady Nieustającej Kategoria:Łowczowie wielcy koronni Kategoria:Marszałkowie Sejmu I Rzeczypospolitej Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (I Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Stanisława (I Rzeczpospolita) Kategoria:Podczaszowie kijowscy Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1752 Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1754 Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1758 Kategoria:Posłowie na sejm konwokacyjny 1764 Kategoria:Posłowie na sejm koronacyjny 1764 Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1766 Kategoria:Posłowie na sejm nadzwyczajny delegacyjny (1767–1768) Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (Inflanty) Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (województwo kijowskie) Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (województwo wołyńskie) Kategoria:Sędziowie grodzcy (województwo lubelskie) Kategoria:Starostowie dubieńscy Kategoria:Urodzeni w 1723 Kategoria:Urzędnicy ziemscy I Rzeczypospolitej Kategoria:Zmarli w 1804