Mendele Mojcher Sforim (, właśc. Szolem Jakow Abramowicz; ur. w Kopylu, zm. w Odessie) – najstarszy z klasyków nowoczesnej literatury jidysz, jeden z pionierów nowożytnej literatury hebrajskiej.

Życiorys Urodził się 2 stycznia 1836 w Kopylu. Jego pierwszym nauczycielem był ojciec, od którego otrzymał tradycyjną edukację, kształcił się również w jesziwach w okolicach Kopyla. W 1854 przeniósł się do Kamieńca Podolskiego, gdzie uczył się rosyjskiego, niemieckiego oraz matematyki. Został popularyzatorem haskali. Tam zadebiutował w piśmie „Ha-Mag(g)id” (hebr. Kaznodzieja) artykułem List o wychowaniu (1856). W 1858 przeprowadził się do Berdyczowa, a w 1869 do Żytomierza – po krytyce skorumpowanych żydowskich elit Berdyczowa przedstawionej w Miszpat Szalom (hebr. Sąd pokoju). W Żytomierzu pracował jako rabin w szkole rabinackiej.

W 1881 przeprowadził się do Odessy, gdzie kierował żydowską szkołą religijną (Talmud Torą) i związał się z ruchem odrodzenia narodowego. Był członkiem Chibat Syjon propagując syjonizm. W 1905 wyjechał na dwa lata do Genewy, uciekając przed pogromami Żydów. Zmarł w Odessie 8 grudnia 1917.

Twórczość Początkowo pisał po hebrajsku, a w latach 70. XIX w. w jidysz (mając na uwadze szerokie dotarcie do czytelników posługujących się tym językiem), po czym powrócił do hebrajskiego, tłumacząc na ten język te swoje dzieła, które powstały w jidysz. W swych utworach posługiwał się satyrą i groteską, krytykując małomiasteczkową żydowską mentalność oraz ukazując realia życia na prowincji. Poddawał również krytyce elity żydowskie. Bohaterami czynił ludzi biednych i z kłopotami, których ukazywał w sposób tragiczno-komiczny.

Jest uważany za „dziadka” nowoczesnej literatury jidysz, gdyż jako pierwszy pisarz doszedł do ujednolicenia języka jidysz ponad dialektami.

Wybrane dzieła 1862–1873: Toldot ha-tewa (Dzieje przyrody); 1864: Dos klejne menczele (Mały człowieczek); 1865: Dos winczfingerl (Pierścionek zaręczynowy); 1867: E(j)n miszpat (Krytyczne oko); 1969: Di tokse (Taksa); 1869: Miszpat Szalom (Sąd pokoju); 1869: Fiszke der krumer (Kulawy Fiszke); 1869: Eltern un kinder (Rodzice i dzieci); 1873: Di kljacze (Szkapa, przeł. Klemens Junosza, Księgarna A. Gruszeckiego, Warszawa 1886); 1875: Judeł; 1879: Masoes Benjomin Haszliszi (Podróże Beniamina Trzeciego, przeł. Michał Friedman, wstęp: Salomon Belis-Legis, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 1990); 1884: Der pryzyw (Pobór).

Ponadto w latach 1899–1912 pracował nad Szlojme reb Chaims (Szlojme, syn pana Chaima) oraz nad nieukończonymi wspomnieniami Ba-jamim ha-hem (W owe dni).

Przypisy

Linki zewnętrzne

Utwory Mendele Mojcher-Sforima w serwisie Polona

Kategoria:Pisarze jidysz Kategoria:Pisarze języka hebrajskiego Kategoria:Pisarze związani z Odessą Kategoria:Ludzie związani z Berdyczowem Kategoria:Ludzie urodzeni w Kopylu Kategoria:Urodzeni w 1836 Kategoria:Zmarli w 1917