thumb|skaluj=0.5|Berło sztyletowe z Mierzeszyna. Eksponowane w Muzeum Archeologicznym w Gdańsku Berło sztyletowe – odmiana berła występującego w okresie wczesnej epoki brązu, w tym na obszarze kultury unietyckiej. Składa się z trójkątnego metalowego ostrza osadzonego poprzecznie na trzonku.

Ostrza bereł odlewano z brązu, zwykle o niskiej zawartości cyny, poniżej 12%. Na dłuższej osi ostrza znajduje się centralnie położone żebro, mające funkcję wzmacniającą. Ostrza mogą być jedno- lub dwuczęściowe, cechuje je wysoka jakość wykonania. Czasami były zdobione ornamentem liniowym, posiadają też tuleję mocowaną nitami. W tulei osadzano, pod kątem rozwartym albo prostym, trzonek. Był on drewniany, rzadziej metalowy. Długość trzonków jest zróżnicowana, znane są okazy dwuręczne i mające długość 70 cm, ale występują też trzonki krótkie, ujmowane jedną ręką.

Berła sztyletowe występują w interwale czasowym od 2300 r. p.n.e. do pierwszej połowy II tysiąclecia p.n.e. Areał ich występowania rozciąga się od Wysp Brytyjskich i Portugalii aż po Litwę. Południowy zasięg obecności obejmuje Maroko, a północny Szwecję. W Polsce odkryto je m.in. w kurhanie koło Łęk Małych w Wielkopolsce i w Muszkowie w województwie lubuskim. Interpretowane są jako przedmioty o dużej wartości dla posiadających je ludzi. Miały znaczenie symboliczne (symbol władzy), mogły być używane w rytuałach, ale ślady użytkowania niektórych egzemplarzy dowodzą, że pełniły też funkcję broni obuchowo-siecznej. Stwierdzono ich składanie jako dary grobowe, ofiary wrzucane do zbiorników wodnych, a także rytualne niszczenie podczas składania w ofierze. Były też przedstawiane w sztuce prehistorycznej, np. na steli i w petroglifach.

Berłom sztyletowym i ich twórcom poświęcono powstały w 2022 r. polski pełnometrażowy film dokumentalny pt. „Berło z brązu. Symbol zmiany cywilizacyjnej” [dostęp 2025-11-19]..

We wsi Wilanowo w 2022 r. ustawiono obelisk zwieńczony kopią berła sztyletowego pochodzącego z kurhanu w pobliskich Łękach Małych. Metalowy detal ukradziono po roku.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Broń obuchowo-sieczna Kategoria:Źródła archeologiczne