Uniwersytet Jana Długosza w Częstochowie (UJD) – polska państwowa szkoła wyższa w Częstochowie utworzona w 1971 jako Wyższa Szkoła Nauczycielska w Częstochowie. Od 2004 nosi imię Jana Długosza.
Historia Początki Uczelni sięgają 1957 roku, gdy w dawnych koszarach przy ul. Dąbrowskiego powstało Studium Nauczycielskie oferujące dwuletnią naukę w zakresie matematyki, biologii i ekonomiki gospodarstwa domowego i żywienia zbiorowego. W następnej kolejności uruchomiono filologię i fizykę. Pod koniec lat 60. szkołę przeniesiono do nowego budynku przy al. Armii Krajowej.
W 1971 roku decyzją Rady Ministrów powstała Wyższa Szkoła Nauczycielska w Częstochowie. Początkowo istniały dwa wydziały: matematyczno-przyrodniczy i humanistyczno-pedagogiczny. Pracowało w niej 12 docentów i 10 doktorów.
W 1974 uruchomiono czteroletnie studia magisterskie na wydziałach matematyczno-przyrodniczym, filologiczno-historycznym i wychowania artystycznego oraz zmieniono nazwę na Wyższą Szkołę Pedagogiczną w Częstochowie. Pierwsze dyplomy magisterskie zostały wydane już przez władze WSP w 1977 roku.
29 stycznia 2001 Centralna Komisja ds. Stopni i Tytułów przyznała WSP pierwsze uprawnienia do nadawania stopnia naukowego doktora, otrzymał je Wydział Filologiczno-Historyczny w dyscyplinie historia. W tym samym roku w sejmowej komisji edukacji, nauki i młodzieży przepadł projekt utworzenia Uniwersytetu Częstochowskiego na bazie WSP i Instytutu Teologicznego. Powodem jego odrzucenia był brak wykwalifikowanej kadry. Rok później Ministerstwo Edukacji Narodowej rozważało utworzenie uniwersytetu z połączenia WSP i Politechniki Częstochowskiej, jednak wobec braku jednoznacznej deklaracji ze strony PCz projekt został zaniechany.
Po licznych debatach w środowisku akademickim uznano, że najlepszym kandydatem na patrona uczelni w momencie przekształcenia WSP w AJD będzie Jan Długosz. Postać kronikarza jest związana z ziemią częstochowską, gdzie się urodził, a później pełnił posługę kapłana. Po przedstawieniu tej propozycji, Senat WSP podjął 26 marca 2003 decyzję o wyborze Jana Długosza na patrona uczelni.
1 października 2004 Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Częstochowie została przekształcona w Akademię im. Jana Długosza w Częstochowie. 1 marca 2016 nastąpiła zmiana w strukturze Uczelni. Wydział Nauk Społecznych połączył się z Wydziałem Filologiczno-Historycznym. Nowa jednostka nosiła nazwę Wydział Filologiczno-Historyczny. Władze AJD tłumaczyły ten krok koniecznością stworzenia silnego wydziału, który wkrótce wystąpi o nowe uprawnienia do doktoryzowania.
Starania o zmianę nazwy Uczelni w uniwersytet przypieczętowane zostały 7 maja 2018 podpisaniem rozporządzenia o zmianie nazwy uczelni przez ministra nauki i szkolnictwa wyższego.. Z dniem 1 czerwca 2018 roku uczelnia zmieniła nazwę na Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy im. Jana Długosza w Częstochowie. 1 października 2019 nastąpiła zmiana struktury Uczelni. W miejsce 4 Wydziałów, utworzono 6 nowych jednostek. Kompetencje związane z kształceniem osób ubiegających się o stopień naukowy przejęła Szkoła Doktorska. Ważnym krokiem ku rozwojowi Uczelni stało się uzyskanie zgody na uruchomienie kierunku lekarskiego (zgoda Ministra Edukacji i Nauki z 14 lipca 2022), co skutkowało przeprowadzeniem pierwszej rekrutacji kandydatów na te studia na rok akademicki 2022/2023. Tym samym Uniwersytet dołączył do nielicznego grona polskich ośrodków akademickich prowadzących kształcenie lekarzy.
W wyniku ewaluacji ogłoszonej pod koniec lipca 2022 (a następnie w wyniku odwołania luty 2023 roku) dyscypliny naukowe otrzymały wysokie kategorie:
historia: kategoria A literaturoznawstwo: kategoria A nauki chemiczne: kategoria A nauki prawne: kategoria A językoznawstwo: kategoria B+ nauki fizyczne: kategoria B+ nauki o kulturze fizycznej: kategoria B+ nauki o zdrowiu: kategoria B+ pedagogika: kategoria B+ sztuki muzyczne: kategoria A sztuki plastyczne i konserwacja dzieł sztuki: kategoria A filozofia: kategoria B+ nauki o bezpieczeństwie: kategoria B+.
Wysokie wyniki uzyskane w ewaluacji umożliwiły zmianę nazwy Uczelni na Uniwersytet Jana Długosza w Częstochowie z 1 czerwca 2023.
Od 1 stycznia 2026 uczelnia współpracuje ze Szpitalem Powiatowym w Radomsku, który od tej daty funkcjonuje pod nową nazwą – Uniwersytecki Szpital Kliniczny w Radomsku (USK).
Podstawowe statystyki Uczelnia posiada 5 wydziałów: humanistyczny; nauk ścisłych, przyrodniczych i technicznych; nauk społecznych; prawa i ekonomii oraz sztuki. W skład struktury wchodzi również Collegium Medicum im. dr. Władysława Biegańskiego (utworzone 1 czerwca 2023 roku z przekształcenia z Wydziału Nauk o Zdrowiu). Uniwersytet zatrudnia blisko 750 osób, w tym około 500 pracowników naukowo-dydaktycznych, w gronie tym 180 pracowników badawczo-naukowych ze stopniem doktora habilitowanego (wśród nich blisko 60 osób szczyci się tytułem profesora tytularnego). W Uczelni kształci się ok. 6 tys. studentów (studia stacjonarne i niestacjonarne oraz podyplomowe) na ponad 50 kierunkach studiów i 34 kierunkach podyplomowych. Grono to uzupełnia ok. 100 doktorantów. Wiosną 2021 roku Uczelnia podpisała deklarację członkowską Magna Charta Universitatum 2020.
Latem 2023 roku, decyzją Europejskiej Agencji Wykonawczej ds. Edukacji i Kultury w Brukseli (EACEA), Uniwersytet Jana Długosza w Częstochowie otrzymał status Uniwersytetu Europejskiego. 30 października 2023 roku Rada Europejskiego Stowarzyszenia Uniwersytetów zatwierdziła wniosek Uniwersytetu o przyjęcie do grona pełnoprawnych członków EUA (Individual Full Member). 25 stycznia 2024 roku Uczelnia dołączyła do Konferencji Rektorów Uniwersytetów Polskich (KRUP).
Na przestrzeni blisko 55 lat funkcjonowania Uczelni jej dyplom ukończenia uzyskało blisko 75 tysięcy absolwentów. W ich gronie znajdą się m.in.: ks. Andrzej Przybylski, Jadwiga Wiśniewska, Janusz Kapuśniak, Andrzej Szewiński, Jakub Błaszczykowski, Ryszard Majer, Wioletta Grzegorzewska, Artur Warzocha, Agata Ślazyk, Andrzej Biernat, Tadeusz Budzik, Robert Dorosławski, Konrad Ludwicki, Tomasz Lubaszka, Przemysław Kossakowski, Tomasz Sętowski, Beata Grzanka, Ireneusz Kozera, Janusz Jadczyk, Jacek Magiera, Tomasz Jaskóła, Piotr Bauć, Krzysztof Kopeć, Ryszard Stefaniak, Krzysztof Smela, Maciej Ganczar
Program dydaktyczny Uniwersytet kształci na blisko 60 kierunkach kształcenia oraz kilkudziesięciu kierunkach studiów podyplomowych. Ma prawo do wydawania dyplomów ukończenia studiów I i II stopnia.
Uczelnia oferuje kształcenie w Szkole Doktorskiej w dyscyplinach: chemia, filozofia, fizyka, historia, językoznawstwo, literaturoznawstwo, pedagogika, sztuki muzyczne oraz sztuki plastyczne i konserwacja dzieł sztuki, a także nauki prawne, o zdrowiu, o bezpieczeństwie i o kulturze fizycznej. Uniwersytet uzyskał uprawnienia do nadawania stopnia doktora habilitowanego w obszarach następujących dyscyplin: historia, filozofia, literaturoznawstwo, nauki chemiczne, nauki prawne, językoznawstwo, nauki fizyczne, nauki o kulturze fizycznej, nauki o zdrowiu, nauki o bezpieczeństwie, pedagogika, sztuki muzyczne, sztuki plastyczne i konserwacja dzieł sztuki.
Oferuje także kilkadziesiąt różnorodnych kursów i szkoleń.
Uczelnia systemowo wprowadza nowoczesne metody dydaktyczne w formach kształcenia on-line, tutoringu oraz kształcenia lingwistycznego. W ramach realizacji programu tutoringu Uczelnia współpracuje z Instytutem Tutoringu Szkolnego i jest współrealizatorem projektu Wychować człowieka mądrego – Wydział Nauk Społecznych (dawny Wydział Pedagogiczny) prowadzi ewaluację projektu.
Wieloletnią tradycję ma kształcenie dualne na kierunku fizyka z Uniwersytetem Le Main we Francji, a także na kierunku praca socjalna, specjalność „Case Management” z Hochschule der Bundesagentur für Arbeit w Mannheim w Niemczech. Doktoranci Wydziału Nauk Ścisłych, Przyrodniczych i Technicznych mogą realizować doktoraty w systemie co-tutelle pod opieką dwóch współpromotorów: pracownika naukowego Wydziału Nauk Ścisłych, Przyrodniczych i Technicznych oraz pracownika uczelni zewnętrznej, otrzymując podwójny dyplom, polski i zagraniczny.
Wydziały Collegium Medicum im. dr. Władysława Biegańskiego Dziekan: dr Magdalena Myga-Nowak
Struktura: Instytut Nauk o Kulturze Fizycznej Katedra Nauk o Zdrowiu i Fizjoterapii Katedra Nauk Medycznych Katedra Kliniczna Chorób Układu Krążenia Katedra Kliniczna Chorób Wewnętrznych i Angiologii Zakład Kosmetologii i Biologii Medycznej Zakład Pielęgniarstwa
Kierunki studiów: fizjoterapia kierunek lekarski kosmetologia pielęgniarstwo ratownictwo medyczne wychowanie fizyczne
Wydział Humanistyczny Dziekan: dr Przemysław Sznurkowski
Struktura: Instytut Historii Instytut Literaturoznawstwa Instytut Językoznawstwa Katedra Filozofii
Kierunki studiów: dziennikarstwo i kultura mediów filologia polska filologie obce filozofia historia iberoznawstwo Philosophy Specialized English for Business
Wydział Nauk Społecznych Dziekan: dr hab. Daniel Kukla
Struktura: Katedra Badań nad Edukacją Katedra Pedagogiki Katedra Polityki Społecznej i Pracy Socjalnej i Turystyki Katedra Nauk o Bezpieczeństwie Katedra Psychologii
Kierunki studiów: analityka i kreatywność społeczna bezpieczeństwo narodowe pedagogika pedagogika międzykulturowa z mediacją pedagogika przedszkolna i wczesnoszkolna pedagogika specjalna Political Science politologia poradnictwo rozwojowe i pomoc psychologiczna praca socjalna psychologia psychoprofilaktyka studia wschodnioeuropejskie i bałkańskie turystyka i rekreacja usługi społeczne
Wydział Nauk Ścisłych, Przyrodniczych i Technicznych Dziekan: dr Anna Nowik-Zając
Struktura: Instytut Chemii Instytut Fizyki Katedra Biochemii, Biotechnologii i Ekotoksykologii Katedra Dietetyki i Badań Żywności Katedra Matematyki i Informatyki Katedra Zaawansowanych Metod Obliczeniowych Zakład Współczesnych Problemów Bezpieczeństwa
Kierunki studiów: biotechnologia chemia Chemistry Computer Science dietetyka farmacja fizyka informatyka innowacyjne technologie i nowoczesne materiały inżynieria bezpieczeństwa inżynieria medyczna inżynieria multimediów kryminalistyka i systemy bezpieczeństwa matematyka Physics produkcja i marketing żywności żywienie człowieka i dietetyka
Wydział Prawa i Ekonomii Dziekan: dr Ewelina Żelasko-Makowska
Struktura: Katedra Ekonomii i Finansów Katedra Prawa Administracyjnego i Finansowego Katedra Prawa Sądowego Katedra Prawa Ustrojowego i Porównawczego
Kierunki studiów: administracja doradztwo podatkowe ekonomia Economics prawo rachunkowość i podatki
Wydział Sztuki Dziekan: prof. dr hab. Ewa Grabowska-Lis
Struktura: Katedra Malarstwa Katedra Grafiki Katedra Muzyki
kierunki studiów: edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej edukacja artystyczna w zakresie sztuk plastycznych fotografia i kreacja przekazu wizualnego grafika malarstwo Music in Public Space muzyka w przestrzeni publicznej Painting
Jednostki organizacyjne Studium Nauki Języków Obcych
Studium Wychowania Fizycznego i Sportu
Jednostki ogólnouczelniane thumb|Akademickie Centrum Sportowe alt= Planetarium|thumb|Planetarium Biblioteka Uniwersytecka, której zbiory składają się z blisko 390 tysięcy jednostek. Wydawnictwo Naukowe Centrum Transferu Wiedzy i Innowacji w Obszarze Nauki i Sztuki UJD Uniwersyteckie Centrum Kształcenia Ustawicznego Uniwersyteckie Centrum Kultury, Sztuki i Nauki Centrum Kształcenia na Odległość Planetarium – wybudowane w latach 1990–2000, uruchomione w 2007. Wyposażone jest w nowoczesny cyfrowy system DIGISTAR III SP Uniwersytet Trzeciego Wieku (corocznie ponad 600 słuchaczy).
Kampusy i budynki uczelniane Położenie ośrodków dydaktyczno-naukowych w centrum Częstochowy: Rektorat, Wydział Nauk Społecznych, Wydział Sztuki, Collegium Medicum im. dr. Władysława Biegańskiego (ul. Waszyngtona 4/8);