1 października 2004 Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Częstochowie została przekształcona w Akademię im. Jana Długosza w Częstochowie. 1 marca 2016 nastąpiła zmiana w strukturze Uczelni. Wydział Nauk Społecznych połączył się z Wydziałem Filologiczno-Historycznym. Nowa jednostka nosiła nazwę Wydział Filologiczno-Historyczny. Władze AJD tłumaczyły ten krok koniecznością stworzenia silnego wydziału, który wkrótce wystąpi o nowe uprawnienia do doktoryzowania.

Starania o zmianę nazwy Uczelni w uniwersytet przypieczętowane zostały 7 maja 2018 podpisaniem rozporządzenia o zmianie nazwy uczelni przez ministra nauki i szkolnictwa wyższego.. Z dniem 1 czerwca 2018 roku uczelnia zmieniła nazwę na Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy im. Jana Długosza w Częstochowie. 1 października 2019 nastąpiła zmiana struktury Uczelni. W miejsce 4 Wydziałów, utworzono 6 nowych jednostek. Kompetencje związane z kształceniem osób ubiegających się o stopień naukowy przejęła Szkoła Doktorska. Ważnym krokiem ku rozwojowi Uczelni stało się uzyskanie zgody na uruchomienie kierunku lekarskiego (zgoda Ministra Edukacji i Nauki z 14 lipca 2022), co skutkowało przeprowadzeniem pierwszej rekrutacji kandydatów na te studia na rok akademicki 2022/2023. Tym samym Uniwersytet dołączył do nielicznego grona polskich ośrodków akademickich prowadzących kształcenie lekarzy.