Jerzy Aleksander Popiełuszko, wcześniej Alfons PopiełuszkoImię zmienił 13 maja 1971. (ur. 14 wrześniaDatę tę podaje matka Jerzego Popiełuszki. Widnieje ona także w akcie chrztu. Błędnie podawana jest data 23 września. 1947 w Okopach, zm. 19 października 1984 we Włocławku) – polski duchowny rzymskokatolicki, tercjarz franciszkański, kapelan warszawskiej „Solidarności”, obrońca praw człowieka w PRL, zamordowany przez funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa, błogosławiony i męczennik Kościoła katolickiego. Pośmiertnie odznaczony Orderem Orła Białego.
Jego droga kapłańska nabrała szczególnego znaczenia po sierpniu 1980 roku, kiedy to z polecenia prymasa Stefana Wyszyńskiego trafił do strajkujących robotników Huty Warszawa. Od tego momentu nierozerwalnie związał swoje życie ze światem pracy, stając się duchowym przewodnikiem prześladowanych. Po wprowadzeniu stanu wojennego zainicjował w kościele św. Stanisława Kostki na Żoliborzu słynne „Msze za Ojczyznę”. Kazania księdza Jerzego, nasycone przesłaniem miłości i przebaczenia, a jednocześnie odważnie diagnozujące sytuację polityczną kraju, przyciągały dziesiątki tysięcy ludzi z całej Polski. Głoszona przez niego zasada „Zło dobrem zwyciężaj”, zaczerpnięta z Listów św. Pawła, stała się mottem całego ruchu „Solidarność” i formą bezkrwawej walki o godność ludzką w systemie totalitarnymA. Czaczkowska, Ksiądz Jerzy Popiełuszko. Wiara, nadzieja, miłość, Wydawnictwo Edycja Świętego Pawła, Częstochowa 2017, s. 142-150..
Działalność księdza Popiełuszki stała się niewygodna dla władz komunistycznych, które podjęły szeroko zakrojoną operację inwigilacji i dezintegracji jego osoby o kryptonimie „Popiel”. Papież Jan Paweł II wielokrotnie przesyłał mu wyrazy wsparcia, uznając jego misję za kluczową dla polskiego Kościoła. Mimo licznych prowokacji, przesłuchań i prób zastraszenia, duchowny nie zaprzestał posługi, odrzucając możliwość wyjazdu na studia do Rzymu, aby nie opuszczać swoich wiernych w najtrudniejszym czasie. Finałem tych prześladowań było uprowadzenie księdza 19 października 1984 roku w pobliżu Górska i jego męczeńska śmierć przez wrzucenie do Wisły w rejonie zapory we Włocławku. Pogrzeb duchownego stał się największą w historii PRL manifestacją religijno-patriotyczną, gromadząc blisko milion osób i ostatecznie kompromitując władze w oczach opinii międzynarodowejZ. Zieliński, Kościół w Polsce 1944–1989, Hrubieszów 2003, s. 210-215..
Kult księdza Jerzego Popiełuszki narodził się natychmiast po jego śmierci i szybko wykroczył poza granice Polski. Grób męczennika na Żoliborzu stał się miejscem pielgrzymek głów państw, hierarchów kościelnych (w tym św. Jana Pawła II oraz kardynała Josepha Ratzingera) oraz milionów zwykłych wiernych. Uroczysta beatyfikacja duchownego odbyła się 6 czerwca 2010 roku na placu Józefa Piłsudskiego w Warszawie, gromadząc rzesze ludzi oraz najwyższe władze państwowe i kościelne. Obecnie ksiądz Jerzy jest patronem NSZZ „Solidarność” oraz symbolem niezłomnej postawy w obronie wolności sumienia, a jego przesłanie pozostaje jednym z najważniejszych fundamentów etycznych współczesnego społeczeństwa polskiegoM. Kindziuk, Ksiądz Jerzy Popiełuszko. Biografia, Wydawnictwo Znak, Kraków 2018, s. 340-355..
Życiorys Pochodzenie i wykształcenie Rodzice Jerzego Popiełuszki – Władysław (1910–2002) i Marianna z Gniedziejków (1920Można również spotkać się z informacją, że Marianna Popiełuszko urodziła się w 1910. Jestem z tego samego rocznika co Papież, 1920. Ale jak Pan Bóg zechce, jeśli taka będzie Jego wola, to może doczekam beatyfikacji księdza Jerzego, cyt. za: –2013) prowadzili gospodarstwo rolne. Mieli łącznie pięcioro dzieci: Teresę, Józefa, Alfonsa (późniejszego Jerzego Aleksandra), Stanisława, a także Jadwigę, która jednak zmarła przed ukończeniem drugiego roku życia. Rodzina była wielopokoleniowa, mieszkali z nimi dziadkowie. W domu kultywowano pamięć o wuju Alfonsie Gniedziejce, żołnierzu partyzantki Armii Krajowej, który w wieku dwudziestu jeden lat zginął po wojnie z rąk sowieckichMilena Kindziuk. Pierwsze seminarium. [w:] Niewygodny świadek prawdy. dodatek do czasopisma „Gość Niedzielny”. nr 22, s. 3 (2010-06-06).. Urodzonemu w 1947 synowi, który był trzecim z kolei dzieckiem Władysława i Marianny, dano na imię Alfons. Marianna chciała w ten sposób utrwalić rodzinną pamięć o swoim bracie. Ponadto inspiracją dla wyboru imienia syna mogła być lektura tekstu przeznaczonego do tzw. rozważań majowych, zawierająca życiorys św. Alfonsa Liguoriego, który wywarł na niej ogromne wrażenie.
Mieszkająca na wielokulturowym Podlasiu rodzina Popiełuszków bywa współcześnie postrzegana jako białoruska; wskazuje się, że przez pierwsze lata życia przyszły ksiądz porozumiewał się gwarą języka białoruskiego określaną jako język prosty.
Alfons Popiełuszko był ministrantem i wyróżniał się głęboką religijnością. Był typem samotnika. Pierwszą Komunię Świętą i bierzmowanie przyjął w tym samym roku – 1956. W latach 1961–1965 uczęszczał do liceum w Suchowoli. Był sumienny, ale uczył się przeciętnie. Z powodu jego religijności rodzice byli wzywani do szkoły.
Po maturze, 24 czerwca 1965 wstąpił do Wyższego Metropolitalnego Seminarium Duchownego w Warszawie. Po pierwszym roku studiów został skierowany do obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej, którą odbywał w latach 1966–1968 w specjalnej jednostce dla kleryków o zaostrzonym rygorze w Bartoszycach (54 szkolny batalion ratownictwa terenowego – JW 4413)Zarz. szefa SG nr 0126/Org z 17.10.1966, dostępne w zasobie Centralnego Archiwum Wojskowego.. Tam zaprzyjaźnił się z klerykiem Józefem Ziębą. W wojsku nie dał się złamać, inicjował opór, podtrzymywał na duchu kolegów, choć spotykały go za to kary; wyśmiewanie, wielogodzinne ćwiczenia, czołganie się na mrozie, czyszczenie toalety w masce przeciwgazowej. Wojsko wyniszczyło go fizycznie. Na początku 1970, już po powrocie do seminarium, ciężko zachorował. Kłopoty zdrowotne towarzyszyły mu już do końca życia. 13 maja 1971, w wieku 23 lat, dokonał zmiany dotychczasowego imienia na nowe: Jerzy Aleksander. 28 maja 1972 otrzymał święcenia kapłańskie z rąk prymasa kardynała Stefana Wyszyńskiego. 2 czerwca 1972 odprawił prymicyjną mszę świętą w kościele Najświętszego Serca Pana Jezusa w KarpaczuTablica pamiątkowa umieszczona obok wejścia do świątyni.. W czerwcu 1972 został wikariuszem parafii Trójcy Świętej w Ząbkach i pełnił tę funkcję w latach 1972–1975. Zajmował się młodzieżą, bielankami, założył kółko różańcowe. Najwięcej czasu poświęcał katechezie. 5 października 1975 został skierowany do parafii pod wezwaniem Matki Bożej Królowej Polski w Aninie (1975–1978). Podobnie jak w Ząbkach, prowadził kancelarię i troszczył się o sprawy duszpasterskie. Jednak głównym zadaniem była katecheza. Później był księdzem w warszawskim kościele Dzieciątka Jezus, gdzie był zaledwie jedenaście miesięcy. Choroba utrudniała mu pracę parafialną. Dłuższy czas leżał w Instytucie Hematologii. Z powodu słabego zdrowia władze kościelne skierowały go do pracy duszpasterskiej przy kościele akademickim św. Anny w Warszawie. Prowadził tam konwersatoria przede wszystkim dla studentów medycyny. Organizował dla nich rekolekcje. W kaplicy Res Sacra Miser przy Krakowskim Przedmieściu odprawiał comiesięczne nabożeństwa dla średniego personelu medycznego. Początkowo uczestniczyło w nich niewiele osób, ale w krótkim czasie msze te stały się bardzo popularne. Do kaplicy przychodziło coraz więcej osób. W oparciu o te osoby Popiełuszko zorganizował opiekę sanitarną w czasie dwóch pielgrzymek papieża Jana Pawła II do Polski. Praca duszpasterska w kościele św. Anny okazała się zbyt wyczerpująca i został przeniesiony jako rezydent 20 maja 1980 do kościoła św. Stanisława Kostki. Jako rezydent prowadził duszpasterstwo średniego personelu medycznego. W październiku 1981 został mianowany diecezjalnym duszpasterzem służby zdrowia i kapelanem Domu Zasłużonego Pracownika Służby Zdrowia. Dla pensjonariuszy sprawował msze św. w kaplicy, którą sam po części urządził.
W latach 1974–1976 był studentem Studium Pastoralnego Instytutu Teologii Pastoralnej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego [data dostępu 2016-01-21].. W 1978 został duszpasterzem środowisk medycznych w Warszawie.
Już jako alumnowi seminarium 15 listopada 1965 roku Służba Bezpieczeństwa założyła Jerzemu Popiełuszce Teczkę Ewidencji Operacyjnej na Księdza (TEOK) gdzie zbierano dokumenty związane z jego działalnością duszpasterską. 25 marca 1974 będąc wikariuszem w parafii pw. św. Trójcy w Ząbkach został operacyjnie zabezpieczony przez Pion IV KPMO w Wołominie. 17 kwietnia 1974 zmieniono charakter zainteresowania na kandydata na tajnego współpracownika Służby Bezpieczeństwa. 30 czerwca 1975 materiały wyrejestrowano. 30 czerwca 1975 teczka kandydata na TW SB założona ks. Jerzemu Popiełuszce została przekazana przez Pion IV KPMO w Wołominie do Wydziału IV KSMO. Materiały zdjęto z ewidencji dn[ia] 4.05.82 z powodu odmowy współpracy. Od 2 września 1982 roku Wydział IV KSMO/SUSW rozpoczął rozpracowywanie Jerzego Popiełuszki w ramach Sprawy Operacyjnego Rozpracowania o krypt. „Popiel”. Był również objęty inwigilacją w ramach Sprawy Kontrolnej krypt. „Godot” prowadzonej przez Wydział I Departamentu IV MSW prowadzonej przeciwko ks. Stanisławowi Małkowskiemu. Zebrane materiały zostały po śmierci ks. Popiełuszki zarchiwizowane w Biurze „C” MSW, zostały prawdopodobnie wybrakowane przed 1990 r. W Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej zachowały się jedynie zapisy ewidencyjne w postaci wpisów kartotecznych.
Kapelan „Solidarności” Od sierpnia 1980 był związany ze środowiskami robotniczymi, aktywnie wspierał także „Solidarność”. W czasie strajku został wysłany do odprawiania mszy w Hucie Warszawa. Po wprowadzeniu stanu wojennego organizował liczne działania charytatywne. Wspomagał ludzi prześladowanych i skrzywdzonych. Uczestniczył w procesach tych, którzy byli aresztowani za przeciwstawianie się prawu stanu wojennego. Organizował rozdział darów, które były przywożone z zagranicy. W kościele św. Stanisława Kostki od 28 lutego 1982 organizował Msze za Ojczyznę. Swoją działalnością duszpasterską i nauczaniem opartym na przesłaniu: „Nie daj się zwyciężyć złu, ale zło dobrem zwyciężaj” (św. Paweł, Rz 12,21), nauczaniu papieża Jana Pawła II i prymasa Stefana Wyszyńskiego, niezłomnością i odwagą, a także wsparciem dla prześladowanych robotników i działaczy związkowych przez władze PRL podczas stanu wojennego zyskał autorytet, szerokie poparcie społeczne i popularność w Warszawie, a później także w innych miastach. Działalność ks. Jerzego Popiełuszki ówczesne władze PRL uznały za krytykę i sprzeciw wobec systemu komunistycznego.
19 maja 1983 prowadził pogrzeb Grzegorza Przemyka. We wrześniu 1983 zorganizował pierwszą pielgrzymkę ludzi pracy do sanktuarium w Częstochowie; 18 września odprawił mszę świętą na wałach Jasnej Góry.