SPAS 12 – strzelba samopowtarzalna kalibru 12/70 (18,5 × 70 mm) produkowana w latach 1979 - 2000 przez włoskie przedsiębiorstwo Franchi S.p.A..
Historia Strzelba SPAS 12 została zaprojektowana w późnych latach 70. XX wieku jako odmiana bojowa myśliwskiej strzelby Model 500 (SPAS 12 posiada identyczną automatykę). Była to broń projektowana pierwotnie dla wojska i policji, które oczekiwały strzelby o większej szybkostrzelności niż użytkowane dotychczas strzelby powtarzalne. Ponadto oczekiwano również dużej niezawodności.
Broń zaprojektowano jako wytrzymałą strzelbę wojskową, nadając jej nazwę Special Purpose Automatic Shotgun (automatyczna strzelba specjalnego przeznaczenia). W październiku 1979 roku przedsiębiorstwo Franchi rozpoczęło produkcję strzelby SPAS 11. Po testach pierwszej serii w konstrukcji wprowadzono drobne modyfikacje i w 1980 roku rozpoczęto produkcję ostatecznego wariantu – SPAS 12.
Broń została wprowadzona na cywilny rynek w Stanach Zjednoczonych w roku 1983 jako strzelba sportowa, by ominąć przepisy, które kwalifikowałyby SPAS 12 jako broń niedostępną dla cywili firma zmieniła nazwę broni i oficjalnie skrót SPAS oznaczał „Sporting Purpose Automatic Shotgun” (strzelba automatyczna do zadań sportowych).
W 1994 roku w USA wprowadzono Federal Assault Weapons Ban (często określany skrótowo jako AWB). Ponieważ SPAS 12 posiada chwyt pistoletowy, kolbę składaną i magazynek o pojemności większej niż 5 naboi, została zaliczona do strzelb szturmowych i na mocy AWB zakazano importu i sprzedaży nowych egzemplarzy tej broni do USA. Wprowadzenie AWB było poważnym ciosem dla SPAS 12, ponieważ w USA sprzedawano ich więcej niż na wszystkich pozostałych rynkach łącznie. Zamknięcie rynku amerykańskiego spowodowało ograniczenie produkcji i ostatecznie jej zakończenie 2000 roku.
Konstrukcja Tryby prowadzenia ognia Ponieważ SPAS 12 była projektowana jako broń wojskowa, jest to strzelba odporna na uszkodzenia i trudne warunki. Wojsko i policja domagały się składanej kolby, co wymusiło wprowadzenie zmian konstrukcyjnych. Zrezygnowano ze sprężyny przeładowania ukrytej w kolbie i systemu odrzutu stosowanych w serii Franchi 500 na rzecz nowego rozwiązania: sprężynę mechanizmu przeładowania i system odrzutu umieszczono z przodu broni, wokół rury magazynka. Wyeliminowało to konieczność stosowania stałej kolby i umożliwiło montaż składanych kolb. Dzięki możliwości wyłączenia automatyki możliwe jest strzelanie z niej wszystkimi dostępnymi rodzajami amunicji 12.
Strzelba posiada 2 tryby prowadzenia ognia: Tryb samopowtarzalny – automatyka strzelby do działania wykorzystuje część gazów prochowych odprowadzanych przez boczny otwór w lufie. Napierają one na tłok, który poprzez popychacz umiejscowiony między lufą a magazynkiem, odpycha zamek. Powoduje to obrót czoła zamka i odryglowanie zespołu lufa – zamek. Po osiągnięciu skrajnego tylnego położenia, zamek wracając w przednie położenie pobiera nabój z podajnika i po trafieniu na opory ryglowe, zamyka się. W trybie samopowtarzalnym szybkostrzelność wynosi ok. 4 szt./m Tryb powtarzalny (pump action) – polega na użyciu ruchomego łoża przedniego (tzw. czółenka) do wyrzucenia łuski (przyciągając łoże do siebie) i wprowadzeniu kolejnego naboju do komory nabojowej z magazynka rurowego (odciągając łoże z powrotem od siebie). Tryb ten jest używany do także wystrzeliwania ładunków pod niskim ciśnieniem, np. gazu łzawiącego.
Zmiana trybu odbywa się poprzez wciśnięcie i przytrzymanie przycisku pod zamkiem. Trzymając przycisk, należy lekko pociągnąć do tyłu czółenko dla trybu samopowtarzalnego lub lekko popchnąć je do przodu dla trybu powtarzalnego.
Warianty i dodatki Najczęściej należą do nich: Składana metalowa kolba wyposażona w hak naramienny, umożliwiający strzelanie jednoręczne. Latarka montowana na szczycie broni. Dołączany celownik laserowy. Tradycyjna plastikowa kolba. Celownik optyczny montowany na szczycie broni. Granatnik nasadkowy do wystrzeliwania granatów z gazem łzawiącym. Wersja ze skróconą lufą i magazynkiem (obrzyn) o zmniejszonej masie, która pozwala wygodniej manewrować i poruszać się np. w małych pomieszczeniach.
Model SPAS-12 znalazł zastosowanie w siłach zbrojnych oraz służbach porządkowych dwudziestu dwóch państw, które wprowadziły tę broń na uzbrojenie.
W praktyce SPAS-12 borykała się z licznymi wadami, przez co nie cieszyła się popularnością wśród służb porządkowych. Do najważniejszych należały: duża masa delikatny mechanizm bezpiecznika (podatny na awarie i często nieskuteczny, wymieniony w późniejszych egzemplarzach na niezawodny bezpiecznik przetykowy) ostre krawędzie składanej kolby relatywnie duży opór stawiany przez czółenko w trybie przeładowania ręcznego
Przypisy
Bibliografia A. Ciepliński, M. Zahor, SPAS12, Nowa Technika Wojskowa 6/95. Ireneusz Chloupek, SPAS 12, Siła gładkich luf. Komandos 11/96.
Linki zewnętrzne
Franchi SPAS History
Kategoria:Włoskie strzelby samopowtarzalne