Kasztelania sieradzka – kasztelania w Sieradzu powstała na przełomie XI i XII w.Jerzy Sikora, Między podbojem a prowincją. Przyczynek do piastowskiej organizacji Polski Centralnej w X i XI w., Olgierd Ławrynowicz, Jerzy Maik, Piotr A. Nowakowski (red.) [w:] Non Sensistis Gladios. Studia ofiarowane Marianowi Głoskowi w 70. rocznicę urodzin, Łódź 2011, s. 349-367.
Rozciągała się na powierzchni ok. 5500 km² i była najrozleglejszą spośród wchodzących w skład księstwa łęczyckiego, księstwa sieradzkiego, a później województwa sieradzkiego. Jej zasięg wytyczały na północy wsie: Chodaki, Zadzim, Lubola i Tomisławice; na zachodzie Żerechów, Socha, Witów, Zagajew, Raczków, Orzeżyn, Brudzew, Czajew, Godynice, Klonowa i Kopaniny; na południu doliny rzek Strugi Węglewskiej i Oleśnicy; na południowym wschodzie Wola Wiązowa, Kuźnica, Szczerców, dolina Widawki, następnie jej dopływu Rakówki oraz wsie: Rożniatowice, Kociszew, Śladkowice, Bychlew i Stara Gadka; na północnym wschodzie dolina Neru. W jej skład wchodziło również terytorium (ok. 200 km²) opola chropskiego (okolice dzisiejszych Pabianic).
Józef Kobierzycki w swych Przyczynkach do dziejów ziemi sieradzkiej zamieścił listę 65 kasztelanów sieradzkich poczynając od Roberta h. Korab (1081), Piotra Dunina Włostowica h. Łabędź (1117), Hinczy z Rogowa h. Działosza (1190), a kończąc na Pawle Poraju Biernackim h. Poraj (1826).
Wprowadzone w II połowie XIV w. na miejsce kasztelanii powiaty (np. powiat sieradzki), wywodzące się z okręgów sądowych, dopiero w następnym stuleciu stały się jednostkami podziału terytorialnego. W razie potrzeby, np. przy zbieraniu podatków, korzystano z kościelnego podziału terytorium na parafie, bowiem aż do XIX w. nie wykształcono w Polsce niższych jednostek administracji państwowej.
Kasztelanowie sieradzcy +GrafikaOkres sprawowania urzęduKasztelanDalsza karieraprzypisycentruj|bezramki|167x167px1291–1298Zbigniew Bąk z Brzeziawojewoda sieradzkibezramki|180x180px1305-1316Klemens z Mierzynawojewoda sieradzkicentruj|bezramki|173x173px1318–1343Wacław Lis z Lutomierskacentruj|bezramki|168x168px1343–1346Wacław z Lutomierskacentruj|bezramki|179x179px1354–1359Chebda ze Służewawojewoda sieradzkicentruj|bezramki|173x173px1359–1369Świętopełk Bechcicki z Irządzwojewoda sieradzkicentruj|bezramki|175x175px1370Piotr Świnka z Charłupi Wielkiej1372–1375Zbigniew N.1381–1384Jakub N.centruj|bezramki|175x175px1390–1398Adam Świnka z Charłupi Wielkiejcentruj|bezramki|168x168px1399–1430Marcin Zarembawojewoda sieradzkicentruj|bezramki|168x168px1431–1452Wawrzyniec Zarembawojewoda sieradzkibezramki|180x180px1453–1460Jan Hińcza z Rogowakasztelan sandomierskicentruj|bezramki|168x168px1461–1477Jan Zarembawojewoda sieradzkibezramki|235x235px1478–1480Piotr Dunin z Morawianwojewoda brzeskokujawskibezramki|171x171px1483–1484Dobiesław Kurozwęckiwojewoda lubelskibezramki|171x171px1485–1501Mikołaj Kurozwęckiwojewoda lubelskicentruj|bezramki|173x173px1501–1523Jan Przerębskizmarłcentruj|bezramki|173x173px1524–1547Jakub Przerębskicentruj|bezramki|173x173px1547–1559Stanisław Przerębskibezramki|181x181px1563–1567Jan Lutomierskizmarłbezramki|180x180px1567–1579Andrzej Dembowskizmarłbezramki|171x171px1578–1580Hieronim Bużeńskizmarłcentruj|bezramki|173x173px1581–1585Jan Krzysztoporskizmarłbezramki|181x181px1587–1588Stanisław Przedbor Koniecpolskizmarłbezramki|171x171px1588–1603Hieronim Bużeńskizmarłcentruj|bezramki|173x173px1603Stanisław Przerębskizmarłcentruj|bezramki|173x173px1603–1612Jakub Jan Przerębskicentruj|bezramki|173x173px1615–1620Jan Rudnickicentruj|bezramki|131x131px1620–1637Maksymilian hr. Przerembskiwojewoda łęczyckibezramki|187x187px1628–1637Adam Walewski z Walewickasztelan łęczyckibezramki|181x181px1638–1645Jan Koniecpolskiwojewoda sieradzkibezramki|178x178px1646–1649Przemysław Bykowskizmarłcentruj|bezramki|179x179px1649–1652Wojciech Jan Łubieńskizmarłbezramki|181x181px1656–1657Hieronim Wierzbowskiwojewoda brzeskokujawskicentruj|bezramki|179x179px1658–1662Hieronim Grabińskizmarłcentruj|bezramki|173x173px1663–1665Zygmunt Karol hr. Przerębskiwojewoda sieradzkibezramki|171x171px1666–1679Jan Wojciech Męciński z Kurozwękzmarłbezramki|171x171px1680–1689Melchior Jakub Grudzińskizmarłbezramki|171x171pxw okresie 1680–1689Mikołaj Wiktoryn Grudzińskicentruj|bezramki|161x161px1690–1692Stanisław Małachowskiwojewoda poznańskibezramki|177x177px1692–1699Aleksander Feliks Lipskiwojewoda kaliskibezramki|130x130px1699–1703Franciszek Bogusław ks. Dönhoffzmarłbezramki|181x181px1697–1703Franciszek Antoni Zapolskizmarłbezramki|158x158px1710–1729Michał Stanisław Tarnowskizmarłbezramki|186x186px1729–1750Antoni Józef Mycielskizmarłbezramki|167x167px1752–1757Kazimierz Jan Rychłowskizmarłcentruj|bezramki|175x175px1756–1776Jan Antoni Mączyńskizmarłbezramki|186x186pxMaciej Mycielskibezramki|180x180px1776–1780Aleksander Józef Nikodem Mączyńskizmarłbezramki|171x171px1780–1788Władysław Biernackizmarłbezramki|171x171px1788–1795Paweł Biernacki
Uwagi
Przypisy
Linki zewnętrzne Marek Koter, Historyczno–geograficzne podstawy oraz proces kształtowania się regionu łódzkiego. [w:] T. Marszał (red.), Miasto – region – gospodarka w badaniach geograficznych. W stulecie urodzin Profesora Ludwika Straszewicza, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2016, s. 131–161. Informacja o pracy: (str. 133–136; Ryc. 1) Opisane jest kształtowanie się prowincji łęczyckiej i kasztelanii wchodzących na jej terenie. Podkreślone jest znaczenie Łęczycy. Na Ryc. 1 pokazany jest zasięg prowincji łęczyckiej przed rozbiciem dzielnicowym, wraz z kasztelaniami znajdującymi się na jej terenie (łęczycką, sieradzką, spicymierską, wolborską, rozpierską, skrzyńską, żarnowską i małogoską). Jerzy Sikora, Między podbojem a prowincją. Przyczynek do piastowskiej organizacji Polski Centralnej w X i XI w., Olgierd Ławrynowicz, Jerzy Maik, Piotr A. Nowakowski (red.) [w:] Non Sensistis Gladios. Studia ofiarowane Marianowi Głoskowi w 70. rocznicę urodzin, Łódź 2011, s. 349–367. Informacja o pracy: Praca opisuje proces powstawania prowincji łęczyckiej, który obejmuje: (1) okres wewnętrznej ekspansji państwa Polan w X wieku i związane z tym podporządkowywanie sobie mieszkańców i terenów poprzez niszczenie starych grodów i budowę nowych; (2) zmiany jakie zachodziły na tych terenach podczas reorganizacji państwa rozpoczętej przez Kazimierza Odnowiciela po kryzysie lat 30. XI w., i zachodzącej w 2. poł. XI i 1. poł. XII w. włącznie z powstaniem nowego systemu grodów administracyjnych, co wiązało się z przebudową obiektów z okresu pierwszej monarchii, jak Tum (koło Łęczycy), czy Rozprza, jak i kompletnie nowe założenia: Spicymierz, Sieradz, być może też Wolbórz. Autor posługuje się terminami "grody – ośrodki administracji państwa", "system grodowy" na określenie struktur, które później określane są kasztelaniami.
Bibliografia Dylik J., Województwo ze stolicą bez antenatów, Łódź 1971 r. Rosin R., Warunki naturalne, drogi lądowe i rozwój terytorialno–administracyjny, [w:] „Szkice z dziejów Sieradzkiego”, Łódź 1977 r.
sieradzka Kategoria:Ziemia sieradzka Kategoria:Historia Sieradza
Kategoria:Ziemia łęczycko-sieradzka