Perkozek (zwyczajny) (Tachybaptus ruficollis) – gatunek niewielkiego ptaka wodnego z rodziny perkozów (Podicipedidae). Zamieszkuje Europę (poza jej północnym i północno-wschodnim skrajem), południową, środkową i północno-zachodnią Afrykę, południową i wschodnią Azję oraz niektóre wyspy Oceanii. W zależności od temperatury panującej w zimie na obszarach lęgowych jest ptakiem wędrownym, osiadłym lub podejmującym lokalne wędrówki. Ptaki z populacji środkowoeuropejskiej zimują w Europie Zachodniej i basenie Morza Śródziemnego. Przeloty: marzec i listopad. Nie jest zagrożony.
Systematyka i występowanie Systematyka tego gatunku jest skomplikowana i wymaga dalszych badań. W zależności od ujęcia systematycznego wyróżnia się od 7 do 10 podgatunków Tachybaptus ruficollis. Autorzy AviList i Clements Checklist of Birds of the World wyróżniają następujące podgatunki: T. ruficollis ruficollis (Pallas, 1764) – perkozek (zwyczajny) – Europa aż po Ural, północno-zachodnia Afryka W Polsce nieliczny, lokalnie średnio liczny ptak lęgowy niżu. Regularnie, ale nielicznie zimuje na zachodzie kraju. T. ruficollis albescens (Blanford, 1877) – obszary od Kaukazu aż po Mjanmę oraz Sri Lanka T. ruficollis iraquensis (Ticehurst, 1923) – Irak, południowo-zachodni Iran T. ruficollis capensis (Salvadori, 1884) – Afryka na południe od Sahary, Madagaskar i Komory T. ruficollis poggei (Reichenow, 1902) – Azja północno-wschodnia po południowo-wschodnią, w tym Wyspy Kurylskie, Japonia, Riukiu, Tajwan i Hajnan T. ruficollis philippensis (Bonnaterre, 1790) – Filipiny (oprócz Mindanao) T. ruficollis cotabato (Rand, 1948) – Mindanao T. ruficollis vulcanorum (Rensch, 1929) – od Jawy na wschód po Wyspy Tanimbar T. ruficollis tricolor (G.R. Gray, 1861) – perkozek trójbarwny – od Celebesu po północną Nową Gwineę i Małe Wyspy Sundajskie T. ruficollis collaris (Mayr, 1945) – północno-wschodnia Nowa Gwinea po Wyspę Bougainville’a Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny wydziela podgatunki tricolor, collaris i vulcanorum do osobnego gatunku Tachybaptus tricolor. Autorzy Handbook of the Birds of the World synonimizują takson vulcanorum z tricolor.
Perkozek jest blisko spokrewniony z perkozkiem australijskim (T. novaehollandiae) i wymarłym perkozkiem długodziobym (T. rufolavatus), które dawniej były uznawane za jego podgatunki.
Morfologia Wygląd Ubarwienie godowe wiosną – przód brązowy ze srebrzystobiałym połyskiem, policzki i gardło kasztanowe, kąt dzioba żółty. Ubarwienie spoczynkowe jesienią i zimą – wierzch brązowy, boki i spód brudnobiałe, biaława pierś, jasnożółta szyja. Wymiary średnie długość ciała 25–29 cmrozpiętość skrzydeł 40–45 cmmasa ciała ok. 130–236 g, wyjątkowo ponad 300 g
Ekologia i zachowanie Biotop Małe, śródlądowe, gęsto zarośnięte zbiorniki wodne. Zachowanie To płochliwy ptak, dlatego nie widuje się go raczej na wodach otwartych. Jako jedyny perkoz gniazduje dwa razy w roku i jest jednym z najmniejszych przedstawicieli rzędu (najmniejszy jest perkozek białoskrzydły). Zwykle jego obecność zdradza tylko głos – krótkie „bi, bi, bi” (w czasie gniazdowania zmieniające modulacje podnosząc się i opadając) lub pojedyncze „nit”. W czasie toków słychać zarówno samca, jak i samicę. Prawdopodobnie oboje wiążą się na stałe. Samiec w czasie zalotów stroszy pióra, bije dziobem po wodzie, rozpryskuje ją i nurkuje. Staje się bardzo wojowniczy, odganiając ze swojego terytorium intruzów. thumb|220px|left|Jaja z kolekcji muzealnej Gniazdo W płytkiej wodzie między trzcinami budowane przez oboje rodziców z roślin wodnych. Za każdym razem, gdy wracają do gniazda, nurkują i przynoszą trochę roślin. thumb|Pisklę perkozka Jaja Wyprowadza dwa lęgi w roku, składając w marcu i czerwcu zazwyczaj 5 do 6 jaj, które wraz z gniciem roślin budujących gniazdo stają się brunatne. Rodzice wysiadują je na przemian. Wysiadywanie i młode Jaja są wysiadywane przez okres 20 do 21 dni. Zagniazdowniki, pisklęta osiągają samodzielność po około 45 dniach. Po wykluciu gniazdo nie traci znaczenia. Małe ptaki korzystają z niego dla wypoczynku i rozgrzania się, choć w tym celu wchodzą też na grzbiety rodziców. Upierzenie piskląt jest podobne do szaty spoczynkowej, pokryte czarnym puchem z rudymi podłużnymi pasami na grzbiecie, a na głowie mała srebrzysta plamka koło ucha. W razie niebezpieczeństwa ojciec i matka nurkując gwałtownie rozpryskują gejzery wody. thumb|Perkozek żerujący w parku Kitanomaru w Tokio Pożywienie Drobne zwierzęta wodne, owady i ich larwy.
Status zagrożenia i ochrona IUCN klasyfikuje perkozka jako gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 roku. Liczebność światowej populacji, według szacunków organizacji Wetlands International z 2023 roku, mieści się w przedziale 575 997 – 3 525 996 osobników, co przelicza się na 384 000 – 2 350 000 osobników dorosłych. Globalny trend liczebności populacji nie jest znany.
W Polsce objęty ochroną gatunkową ścisłąRozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt ().. Na Czerwonej liście ptaków Polski został sklasyfikowany jako gatunek najmniejszej troski (LC). W latach 2013–2018 krajowa populacja lęgowa liczyła 7,5–10 tysięcy par.
Zobacz też ptaki Polski
Przypisy Systematyka i nazwy polskie za:
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Perkozy Kategoria:Ptaki Afryki Kategoria:Ptaki Azji Kategoria:Ptaki Europy Kategoria:Ptaki Oceanii Kategoria:Ptaki Madagaskaru Kategoria:Awifauna Polski Kategoria:Fauna Nowej Gwinei Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1764 roku Kategoria:Taksony opisane przez Petera Simona Pallasa