thumb|Spieszony 1 pułk ułanów Legionów w okopach pod Kostiuchnówką Bitwa pod Kostiuchnówką lub bitwa pod Kościuchnówką – działania opóźniające Legionów Polskich prowadzone w dniach 4–6 lipca 1916 roku pod KościuchnówkąMapa taktyczna Polski 1:100 000 Maniewicze (pas 43 słup 41), Wojskowy Instytut Geograficzny, Warszawa 1931. (Kostiuchnówką) na Wołyniu przeciwko oddziałom rosyjskiego 46 Korpusu Armijnego, prowadzącego natarcie w ramach ofensywy Brusiłowa.
Historia
Po walkach stoczonych pod koniec 1915 r. Legiony Polskie zajmowały pozycje na zachód od rzeki Styr. Rozciągały się na skraju rozległych lasów, w rejonie wsi Hołuzja (Gałuzja), Optowa, Kostiuchnówka. Na ich zapleczu znajdowała się miejscowość Wołczeck oraz wybudowana przez legionistów osada nazywana Legionowo.
W przeddzień bitwy Legiony Polskie I i III Brygada Legionów (stan bojowy 4850 bagnetów, 34 działa) wchodziły w skład austro-węgierskiego Korpusu Kawalerii Hauera (Kavallerie Korps Hauer, dowódca gen. kaw. Leopold Freiherr von Hauer). W odwodzie znajdowała się II Brygada Legionów, licząca 1350 bagnetów, 450 szabel i 4 działa. Na czele Komendy Legionów stał austro-węgierski oficer, Polak z pochodzenia, gen. mjr Stanisław Puchalski.
Ich przeciwnikiem był carski 46 Korpus. Składał się z dwóch dywizji piechoty, 77 DP i 100 DP oraz 3 Kaukaskiej Dywizja Kozaków. Dowódcą korpusu był gen. lejtnant Michał Nikołajewicz Istomin. Podczas bitwy do walki wprowadzono również 16 Dywizję Kawalerii. W odwodzie czekały kolejne jednostki jazdy. Głównym punktem ataku miały być odcinek Kostiuchnówka-Podczerewicze - czyli prawe skrzydło polskich legionistów oraz lewe skrzydło austro-węgierskiej 128 Brygady Piechoty. Lewym (północnym) sąsiadem legionistów była austro-węgierska 11 Dywizja Kawalerii Honvedu (królewskiej węgierskiej Obrony Krajowej). Prawym była 128 Brygada Piechoty, wchodząca w skład 53 Dywizji Piechoty. Brygada składała się ze słabych liczebnie pułków i batalionów Landsturmu (pospolitego ruszenia) złożonego z żołnierzy pochodzących z Węgier, przez legionistów nazywanych honwedami.
Pierwszy atak, wzmocniony ogniem ciężkiej artylerii, wymierzono we wzniesienie nazywane Polską Górą, obsadzone przez c. k. 3. pułk piechoty Landsturmu.Pomimo odwrotu wojsk węgierskich na prawym skrzydle (128 Brygada Piechoty), Polacy nie dopuścili do przerwania frontu, wytrzymując kilkakrotnie ponawiany atak 100 rosyjskiej Dywizji Piechoty (w składzie 397, 398, 399, 400 pułk piechoty). Pozbawione wsparcia artylerii i łączności brygady legionowe liczyły łącznie tylko 5500 żołnierzy, stawiając opór 13 000 Rosjan.
Trzeciego dnia bitwy (6 lipca) ciężar walk przeniósł się w rejon miejscowości Wołczeck. Przeciwko oddziałom legionowym do boju weszła carska kawaleria z 16. DKaw. Szarże kolejnych szwadronów usiłowali powstrzymać legionowi artylerzyści, piechota i przybyli jako wsparcie landszturmiści z Bawarii, z batalionu Landsturmu "Passau". Wobec pogarszającej się sytuacji oddziały austro-węgierskie, niemieckie - i w ich składzie legioniści - musieli wycofać się za rzekę Stochód. Tam w kolejnych tygodniach front ustabilizował się.
Najcięższe walki stoczyła I Brygada Legionów Polskich pod dowództwem Józefa Piłsudskiego, a zwłaszcza jej 5 pułk piechoty, którego straty bojowe przekroczyły 50%.
Bitwa zakończyła się wycofaniem armii austro-węgierskiej. Pomimo taktycznego zwycięstwa Rosjan armia monarchii habsburskiej za sprawą polskich Legionów odniosła niezwykle ważny sukces strategiczny, zapobiegając przełamaniu frontu mogącemu spowodować całkowitą jego dezorganizację na tym odcinku, a w dalszej perspektywie nawet powrót do działań wojennych na terenie Kongresówki. Jednocześnie Rosjanie wyczerpali na długi czas możliwość podjęcia kolejnej tak intensywnej ofensywy. Oddawało to ponownie inicjatywę strategiczną w ręce państw centralnych.
Polskie straty wyniosły 2000 żołnierzy poległych bądź rannych.
Za bohaterstwo podczas bitwy pod Kostiuchnówką Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari został odznaczony sierżant (późniejszy podpułkownik dyplomowany) Karol Lenczowski (wykazał się wybitnym bohaterstwem i odwagą, gdy 6 lipca 1916 po otoczeniu jego oddziału wraz z ok. 30 żołnierzami przerwał okrążenie rosyjskie)Andrzej Romaniak, Bohater wojny z bolszewikami (Sanoccy Kawalerowie Virtuti Militari), „Tygodnik Sanocki” nr 31 (664) z 30 lipca 2004, s. 10..
Walki pod Kościuchnówką – zarówno te, które toczyły się podczas bitwy w lipcu 1916, jak i wcześniejsze, z listopada 1915 – zostały upamiętnione na jednej z tablic na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie: „Kościuchnówka 4 XI 1915 i 4–6 VII 1916”Zdjęcie na Wikimedia Commons..
Zobacz też Stanisław Sław-Zwierzyński
Przypisy
Bibliografia Mieczysław Wrzosek, Polski czyn zbrojny podczas pierwszej wojny światowej 1914-1918, Państwowe Wydawnictwo „Wiedza Powszechna”, Warszawa 1990, .
Linki zewnętrzne Bitwa pod Kostiuchnówką 1916 - najkrwawszy bój Legionów Polskich na dzieje.pl
Bitwa pod Kostiuchnówką Kategoria:Bitwy Legionów Polskich 1914–1918 (Austro-Węgry) Kostiuchnówką Kategoria:Bitwy w historii Austro-Węgier Kategoria:Bitwy w historii Rosji Kategoria:Bitwy w 1916