Gorączka krwotoczna jest wspólną nazwą bardzo niejednorodnej grupy ostrych chorób zakaźnych o etiologii wirusowej, o wspólnych cechach klinicznych i epidemiologicznych pod postacią ostrego początku, wysokiej gorączki, z burzliwym przebiegiem klinicznym, dużą tendencją do zaburzeń krzepnięcia i następowych krwawień i krwotoków o różnym mechanizmie, oraz bardzo zróżnicowanym rokowaniu, występujących zwykle endemicznie, ale o potencjale wywołania epidemii czy nawet pandemii.
Występowanie Wirusy mogące spowodować gorączkę krwotoczną są spotykane na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy, jednak najbardziej rozpowszechnione są w Afryce, Ameryce Południowej i Azji Południowo-Wschodniej. W Europie Środkowej występują ogniska endemiczne zachorowań na choroby z tej grupy (Słowacja, Węgry, Bałkany, południowo-wschodnie rejony Polski -Gorączka krwotoczna z zespołem nerkowym), charakteryzują się jednak łagodnym, choć czasem burzliwym przebiegiem, a śmiertelne zachorowania są niezwykle rzadkie, zdarzają się też zachorowania przywleczone z obszarów endemicznych, a ich przebieg jest typowy dla napotkanego wirusa, co oznaczać może poważne rokowanie i dodatkową trudność diagnostyczną wynikającą z nieznajomości danego obrazu klinicznego przez lekarzy poza obszarem endemii.
Drogi szerzenia, epidemiologia Rezerwuarem wirusów odpowiedzialnych za gorączki krwotoczne są najczęściej zwierzęta (gryzonie, małpy), a zatem choroby te są zoonozami. Przenoszenie następuje na przykład przez ukąszenia kleszczy i komarów lub przez kontakt z odchodami zwierząt (między innymi w przypadku gorączki Lassa). Niektóre wirusy mogą być przenoszone między ludźmi drogą kropelkową bądź przez kontakt z krwią, odchodami, potem lub wymiocinami, jeśli stężenie wirusa w tych płynach jest wysokie (co bardzo często ma miejsce w przypadku ciężko chorych). Okres wylęgania większości chorób z tej grupy wynosi średnio około tygodnia, jednak może być bardzo różny nawet w przypadku jednej choroby, na przykład od 2 do 21 dni przy gorączce krwotocznej Ebola. Szczególnym problemem są zakażenia wewnątrzszpitalne, głównie na skutek złych warunków sanitarnych w rejonach podwyższonego ryzyka, oraz wysokiej zakaźności chorych w ciężkim stanie. Problemem jest w tym przypadku również fakt, że dokładna diagnostyka gorączek krwotocznych jest bardzo skomplikowana i trudno dostępna, a w rejonach w których występują one endemicznie, pojawia się również bardzo dużo chorób o podobnej symptomatyce (gorączka, krwawienia), dlatego właściwa diagnoza jest stawiana najczęściej po wykluczeniu innych przyczyn.
Objawy i przebieg Typowym dla gorączek krwotocznych jest ostry początek i gwałtowny przebieg, natomiast rokowanie zależy głównie od rodzaju i szczepu wirusa, przebieg bywa łagodny i samoograniczający się, ale też bardzo ciężki, bądź stanowi wręcz zagrożenie życia. Oprócz wysokiej gorączki (> 38,5 °C), do typowych objawów należą zaburzenia pracy wątroby i nerek, obrzęki, krwotoki wewnętrzne oraz występowanie licznych podbiegnięć krwawych wskutek wzrostu przepuszczalności ścian naczyń włosowatych (capillary leak). Ponadto stwierdza się również krew w stolcu oraz hematurię. W cięższych przypadkach dochodzi również do wstrząsu, niewydolności krążenia oraz porażeń. Pojawienie się objawów neurologicznych jak i szczególnie wysoka tendencja do krwawień pogarszają ogólne rokowanie, w takich przypadkach często należy się liczyć z trwałymi uszkodzeniami, na przykład utratą słuchu.
Leczenie i profilaktyka Dla żadnej z gorączek krwotocznych nie opracowano jak dotąd skutecznej i specyficznej terapii, do leków mających jak dotąd najszersze i najbardziej obiecujące zastosowanie należy rybawiryna. Poza tym, leczenie polega na zwalczaniu objawów i leczeniu podtrzymującym (np. hemodializy, respioratoroterapia, ECMO itd). Przeciwko żółtej febrze istnieje szczepionka, przeciwko argentyńskiej gorączce krwotocznej dopuszczona jest tylko w Argentynie, nad wieloma z pozostałych szczepionek prowadzone są badania. Najskuteczniejszą jak dotąd metodą walki z gorączkami krwotocznymi jest unikanie ukąszeń owadów, przestrzeganie zasad higieny w rejonach gdzie schorzenia te występują endemicznie oraz kwarantanna osób, w stosunku do których istnieje podejrzenie ekspozycji.
Klasyfikacja Ze względu na przynależność wirusów do poszczególnych rodzin.
Rodzina Flaviviridae Żółta febra Gorączka Denga Omska gorączka krwotoczna Choroba lasu Kyasanur Gorączka Zachodniego Nilu
Rodzina Bunyaviridae Gorączka doliny Rift Gorączka Krym-Kongo Gorączka krwotoczna z zespołem nerkowym – Gorączka krwotoczna Hanta, nefropatia epidemiczna, "nerka okopowa"
Rodzina Togaviridae Gorączka Chikungunya
Rodzina Arenaviridae Gorączka Lassa Argentyńska gorączka krwotoczna Boliwijska gorączka krwotoczna Wenezuelska gorączka krwotoczna Brazylijska gorączka krwotoczna
Rodzina Filoviridae Gorączka krwotoczna Ebola Gorączka Marburg