thumb| thumb|Federico García Lorca, Portret Salvadora Dalego, 1927 thumb|Pomnik Lorki w Madrycie thumb|Letni dom Lorki w Granadzie, obecnie muzeum Federico del Sagrado Corazón de Jesús García Lorca, bardziej znany jako Federico García Lorca (ur. 5 czerwca 1898 w Fuente Vaqueros, zm. 19 sierpnia 1936 k. Alfacar) – hiszpański poeta i dramaturg; był także malarzem, pianistą i kompozytorem. Sztandarowy przedstawiciel Pokolenia 27. Jeden z najwybitniejszych przedstawicieli hiszpańskiej literatury XX wieku.

Życiorys Urodził się w Fuente Vaqueros w prowincji Grenada. W roku 1909 jego rodzina przeprowadziła się do Grenady, a on sam w roku 1919 wyjechał do Madrytu, gdzie studiował literaturę i filozofię i gdzie zaprzyjaźnił się m.in. z Salvadorem Dalím i Luisem Buñuelem. thumb|Salvador Dalí i Lorca, 1925 Swój pierwszy tom opowiadań, Impresiones y paisajes, opublikował jeszcze w Grenadzie, w roku 1918. Swoją pierwszą sztukę, El maleficio de la mariposa, wystawił już w Madrycie, w roku 1920. Nie spotkała się ona z życzliwym przyjęciem (odbyły się tylko cztery przedstawienia), co sprawiło, że Lorca twierdził później, iż wystawiona w roku 1927 Mariana Pineda, opisująca życie i śmierć rewolucjonistki Mariany Pinedy, była jego pierwszym utworem dramatycznym.

W latach 1929–1930 przebywał w Stanach Zjednoczonych, przede wszystkim w Nowym Jorku. Z tego czasu pochodzi tomik wierszy Poeta en Nueva York oraz sztuki Así que pasen cinco años i El público.

Jego powrót do Hiszpanii zbiegł się z proklamowaniem Drugiej Republiki Hiszpańskiej. W latach 1931–1936, do wybuchu wojny domowej, zajmował się reżyserią teatralną, aktorstwem i napisał swoje najgłośniejsze sztuki.

Był osobą homoseksualną. Został zamordowany (zastrzelony) przez skrajnie prawicową bojówkę na początku hiszpańskiej wojny domowej. Odpowiedzialność za jego zamordowanie 19 sierpnia 1936 ponoszą Gonzalo Queipo de Llano i José Valdés Guzmán. Wcześniej, 16 sierpnia, został zabity jego szwagier Manuel Fernandez Montesinos, burmistrz Grenady.

Na język polski jego utwory tłumaczyli m.in. Danuta Mucha, Urszula Aszyk, Zbigniew Bieńkowski, Leszek Engelking, Jerzy Ficowski, Mieczysław Jastrun, Irena Kuran-Bogucka, Jacek Lyszczyna, Józef Łobodowski, Jarosław Marek Rymkiewicz, Włodzimierz Słobodnik, Zofia Szleyen i Jan Winczakiewicz. W 2019 roku, w serii Biblioteka Narodowa wydawnictwa Ossolineum, ukazał się tom Wiersze i wykłady, ze wstępem i w opracowaniu Justyny Ziarkowskiej i wyborze Marcina Kurka.

Twórczość Zbiory liryki Zbiór wierszy (Libro de poemas, wyd. 1921) Liryka pieśni głębokiej (Poema del cante jondo, 1921-1922, wyd. 1931) Oda do Salvadora Dalí (Oda a Salvador Dalí, wyd. 1926) Romancero cygańskie (Romancero gitano, wyd. 1928) Poeta w Nowym Jorku (Poeta en Nueva York, 1930, wyd. pośm. 1940) Żale nad Ignaciem Sánchezem Mejías (Llanto por Ignacio Sánchez Mejías, wyd. 1935) Sześć poematów galicyjskich (Seis poemas gallegos, wyd. 1935) Dywan z Tamarit (Diván del Tamarit, 1936, wyd. pośm. 1941) Sonety ciemnej miłości (Sonetos del amor oscuro, wyd. 1936) Pierwsze pieśni (Primeras canciones, wyd. 1936) Stare pieśni hiszpańskie (Canciones españolas antiguas; zbiór pieśni na głos i gitarę)

Proza Impresje i pejzaże (Impresiones y paisajes, wyd. 1918)

Utwory dramatyczne (sztuki teatralne) Mariana Pineda (Mariana Pineda, 1927) Czarująca szewcowa (La zapatera prodigiosa, 1930) Krwawe gody (Bodas de sangre, prem. teatr. 1933, wyd. 1936) Yerma (Yerma, 1934) Panna Rosita, czyli Język kwiatów (Doña Rosita la soltera o el lenguaje de las flores, 1935) Dom Bernardy Alby (La casa de Bernarda Alba, 1936)

Polskie wydania Wybory poezji Romance cygańskie – przekł. Jerzy Ficowski, wyd. pol. Warszawa, KIW, 1949 Wybór wierszy – spolszczył Włodzimierz Słobodnik, wyd. pol. Warszawa, Czytelnik, 1950 Federico García Lorca. Wiersze – przeł. Jan Winczakiewicz, wyd. pol. Tonbridge, Oficyna Poetów i Malarzy na Emigracji w Anglii, 1952 Poezje wybrane – przekł. Jerzy Ficowski, wyd. pol. Warszawa, PIW, 1958 Federico García Lorca. Poezje – przekł. Irena Kuran-Bogucka, Gdańsk, Wydawnictwo Morskie, 1982 Od pierwszych pieśni do słów ostatnich (Wiersze, proza, listy, wypowiedzi) – wybr. i przeł. Zofia Szleyen, Kraków, Wydawnictwo Literackie,1987 Suity i sonety – wybór i przekład Zofia Szleyen, rys. Federico García Lorca, Warszawa, WAiF, 1989 Romancero cygańskie – przekł. Irena Kuran-Bogucka, Gdynia, Mitel, 1992 A jabłko było kamieniem – przeł. Monika Sienkiewicz, Mariew, Zakład Wydawniczo-Poligraficzny Ewa i Roman Świerczyńscy, 1992 Sonety ciemnej miłości – przekł. Irena Kuran-Bogucka, Bydgoszcz, Świadectwo, 1994 Federico García Lorca. Poezje = Poesía – wydanie dwujęzyczne, wybór i przekł. Jan Winczakiewicz, opr. graf. Ewa Możejko i Jerzy Rozwadowski, Warszawa, KIW, 2003 Federico García Lorca. Romance cygańskie i inne wiersze – przekł. Maria Orzeszkowska-Szumowska, il. Jan Szumowski, Wrocław, Akwedukt, 2008 Śpiewak cygańskich romansów – przekł. Jarosław Marek Rymkiewicz, Warszawa, Wyd. Sic!, 2011 Gips i jaśmin. Poezje wybrane – przekł. Leszek Engelking, Łódź, Wydawnictwo Officyna, 2017 Piosenka o chłopcu o siedmiu sercach i inne wiersze – wybór i tł. Jacek Lyszczyna, Warszawa, Fundacja Zeszytów Literackich, 2017 Federico García Lorca. Wiersze i wykłady – wybór przekładów Marcin Kurek, wielu tłumaczy, Wrocław, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2019 Federico García Lorca. Od symbolizmu do surrealizmu – wydanie dwujęzyczne, wybór, wstęp, tł. Jacek Lyszczyna, Katowice, Wyd. Uniwersytetu Śląskiego, 2019

Wydania w antologiach Nastolatki nie lubią wierszy (antologia) – Warszawa, Nasza Księgarnia, 1967 Czesław Miłosz, Mowa wiązana (antologia) – Warszawa, PIW, 1986 Czeka cię serce moje (antologia; wraz z Rafael Alberti, Vicente Aleixandre, Dámaso Alonso i inni) wyd. pol. 1994

Utwory dramatyczne (sztuki teatralne) Mariana Pineda – przekł. Zofia Szleyen, Warszawa, KIW, 1950

Wiersze i dramaty – przekł. Zofia Szleyen, drzeworyty Maria Hiszpańska, Warszawa, KIW, 1951 Teatro breve: Groteski teatralne – zebr. i przeł. Zofia Szleyen, il. Otto Axer, Kraków, Wydawnictwo Literackie, 1966

Dramaty – przekł. Zbigniew Bieńkowski, Mieczysław Jastrun, Zofia Szleyen, Kraków, Wydawnictwo Literackie, 1968 Publiczność: Sztuka bez tytułu – przekł. Zofia Szleyen, Kraków, Wydawnictwo Literackie,1982

Inne Teatr Federico García Lorca – (szkice) Stefania Ciesielska-Borkowska, Wrocław, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1962 Federico García Lorca w teatrze swoich czasów – (inscenizacje), Urszula Aszyk, Warszawa, Energeia, 1997 Teatr nie dokończony - teatr otwarty – przekł. i opr. Urszula Aszyk, Warszawa, Energeia, 1998

Lorca w dziełach innych 1924: Salvador Dalí Potrójny portret Garcíi Lorki – obraz 1936: Pablo Neruda Oda do Fryderyka Garcia Lorka 2002: Stanisław Sojka Soykanova – piosenka 2009: Jarosław Jar Chojnacki Pieśń jesienna – piosenka 2012: Rafael Juran – animacja 2D „Śmierć Federico Lorki” 2019: Wojciech Dutka - Kurier z Toledo (książka) 2023: Łona, Konieczny, Krupa "Pan Darek" - piosenka ( Płyta:TAXI)

Przypisy

Bibliografia

Wybrana filmografia Filmy fabularne „Lorca, muerte de un poeta” (1987), reż. Juan Antonio Bardem – sześcioodcinkowy serial telewizyjny ukazujący życie Lorki od młodości do śmierci. Lorcę gra Nickolas Grace. „The Disappearance of Garcia Lorca” (1996), reż. Marcos Zurinaga – amerykańsko-hiszpański dramat oparty na książce o poszukiwaniach prawdy o śmierci Lorki oraz polityczny kontekst wojny domowej w Hiszpanii. Lorcę gra Andy García. „Lorca: muerte en Granada” (1997), reż. Marcos Zurinaga – inna wersja historii śmierci Lorki, również z Andym Garcíą w roli głównej (często mylona z powyższym filmem, choć były dystrybuowane pod różnymi tytułami). Film skupia się na ostatnich dniach Lorki przed jego egzekucją. „Little Ashes” (2008), reż. Paul Morrison – film opowiada o relacjach między młodym Lorcą, Luisem Buñuelem i Salvadorem Dalím w latach 20. Lorcę gra Javier Beltrán, a Dalí'ego Robert Pattinson oraz eksploruje również domniemany romans Lorki z Dalím. Filmy dokumentalne „Federico García Lorca: A Family Portrait” (1980) – dokument skupiający się na życiu Lorki poprzez wspomnienia jego rodziny. „Lorca: así que pasen cien años” (1986), reż. Juan Antonio Bardem – refleksyjny dokument z okazji 50. rocznicy śmierci Lorki, ukazujący jego twórczość i wpływ na kulturę. „El mar deja de moverse” (2006), reż. Emilio Ruiz Barrachina – film dokumentalny próbujący zrekonstruować ostatnie dni życia poety.

Linki zewnętrzne Dzieła Federico García Lorca Artykuł o Garcii Lorce Muzeum Dom Poety w Grenadzie

Kategoria:Hiszpańscy poeci XX wieku Kategoria:Hiszpańscy dramaturdzy Kategoria:Ofiary hiszpańskiej wojny domowej Kategoria:Urodzeni w 1898 Kategoria:Zmarli w 1936 Kategoria:Sonetyści