Witold Dzierżykraj-Morawski

thumb|Witold Józef Dzierżykraj-Morawski

Witold Józef Dzierżykraj-Morawski, ps. „Wallenrod” (ur. 27 marca 1895 w Oporowie w Wielkopolsce, zm. 9 listopadaO kawalerii polskiej XX wieku s. 55 1944 w Mauthausen) – pułkownik dyplomowany kawalerii Wojska Polskiego, mianowany pośmiertnie przez Naczelnego Wodza Polskich Sił Zbrojnych generałem brygady.

Życiorys Urodził się w rodzinie ziemiańskiej Ignacego i Julietty z Łubieńskich. Rozpoczął studia na UJ, ale w trakcie pierwszego roku został powołany do wojska. Po wybuchu I wojny światowej w armii niemieckiej, w której został oficerem kawalerii i służył w pułku huzarów gwardii pruskiej w stopniu podporucznika. W grudniu 1918 uczestniczył w powstaniu wielkopolskim. Przeszedł w styczniu 1919 do służby w Wojsku Polskim, 25 stycznia 1919 przydzielony został do 1 pułku ułanów WielkopolskichRozkaz dzienny Nr 21 głównodowodzącego Sił Zbrojnych Polskich w byłym zaborze pruskim z dnia 25 stycznia 1919 roku.. Zweryfikowany w stopniu rotmistrza ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919. W wojnie z bolszewikami wziął udział jako szef sztabu VII Brygady Jazdy.

2 stycznia 1920 rozpoczął studia w Wojennej Szkole Sztabu Generalnego. W połowie kwietnia 1920 skierowany został na front celem odbycia praktyki sztabowej. W okresie od stycznia do września 1921 kontynuował naukę w WSWoj. Po ukończeniu nauki otrzymał tytuł oficera Sztabu Generalnego i przydział do Inspektoratu Armii Nr 2 na stanowisko I referentaDziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 38 z dnia 08.10.1921 r., s. 1434-1435., a następnie został wykładowcą w Centralnej Szkole Kawalerii w Grudziądzu.

Awansował do stopnia majora 1 lipca 1923 i do końca 1926 pełnił funkcję attaché wojskowego w Bukareszcie. Po powrocie do Polski został dowódcą 1 szwadronu w 17 pułku ułanów Wielkopolskich im. Króla Bolesława Chrobrego w Lesznie. W 1928 otrzymał przydział do Oddziału III Sztabu Generalnego jako kierownik referatu, a następnie był attaché wojskowym w Berlinie do 1932. Awansował do stopnia podpułkownika w styczniu 1929. W 1930 zajmował stanowisko kwatermistrza w 21 pułk ułanów. Od stycznia 1931 przeniesiony do KOP, gdzie zajmował stanowisko inspektora Południowej Grupy Szwadronów. Od kwietnia 1932 do 1937 był dowódcą 25 pułku ułanów Wielkopolskich, a następnie oficerem sztabu w Inspektoracie Armii we Lwowie. 26 stycznia 1935 roku został awansowany do stopnia pułkownika ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1935 roku i 1. lokatą w korpusie oficerów kawalerii.

Brał udział w wojnie obronnej 1939 jako szef sztabu Armii „Karpaty” i Armii „Małopolska”. Dostał się do niewoli niemieckiej, do końca życia przebywał w obozach jenieckich: VII C Laufen, XI B Braunschweig, II C Woldenberg, II B Arnswalde i II D Gross BornAndrzej Jaracz, Generał brygady Witold Dzierżykraj-Morawski i jego pobyt w obozach jenieckich..... W tym ostatnim obozie, mimo że najwyższym stopniem polskim oficerem był gen. Kmicic-Skrzyński, pełnił funkcję starszego obozu i jednocześnie konspiracyjnego komendanta. Od listopada 1939 działał w organizacjach podziemnych oflagów pod pseudonimem „Dzierżykraj”. Po przejściu do Gross Born związał się z organizacją Odra, która skupiała polskich jeńców wojennych oraz cywilnych robotników przymusowych na obszarze całego Pomorza. Za tę działalność został aresztowany przez Niemców we wrześniu 1944 i osadzony w obozie koncentracyjnym Mauthausen, gdzie został rozstrzelany.

Naczelny Wódz generał broni Władysław Anders awansował go pośmiertnie na generała brygady ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1964 roku w korpusie generałów.

Ordery i odznaczenia Krzyż Złoty Orderu Wojennego Virtuti Militari (11 listopada 1961)Andrzej Jaracz: Generał brygady Witold Dzierżykraj-Morawski 1895–1944. Ofiara zbrodni hitlerowskiej. Pamięć i Sprawiedliwość, T. 40 (1997–1998), s. 155. Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 39 (30 czerwca 1921)Dekret Wodza Naczelnego L. 3101 z 30 czerwca 1921 r. Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 27, poz. 1087 Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (11 listopada 1937) „za zasługi w służbie wojskowej”. Krzyż Walecznych dwukrotnie Złoty Krzyż Zasługi (16 marca 1934) „za zasługi na polu wyszkolenia wojska”. Medal Niepodległości (25 lipca 1933) „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Krzyż Komandorski Orderu Korony Rumunii (Rumunia) Krzyż Komandorski Orderu św. Sawy (zezwolenie z 8 marca 1926, SHS) Krzyż Żelazny I klasy (1917, Prusy) Krzyż Żelazny II klasy (1915, Prusy) Medal Wojenny (Grecja)Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 2/1936, s. 21

Przypisy

Bibliografia

Andrzej Jaracz, Generał brygady Witold Dzierżykraj-Morawski i jego pobyt w obozach jenieckich; [w:] Zwykły żołnierski los. Jeńcy wojenni na Pomorzu Zachodnim (1939–1945). Pod red. J. Aniszewskiej, R. Kobylarz-Buły i P. Stanka. Opole 2011, Centr. Muzeum Jeńców Wojennych w Łambinowicach-Opolu, s. 137–149.

Kategoria:Attaché wojskowi II Rzeczypospolitej Kategoria:Dowódcy 25 Pułku Ułanów Wielkopolskich Kategoria:Generałowie brygady mianowani przez władze RP na uchodźstwie po 1947 Kategoria:Jeńcy Oflagu II B Arnswalde Kategoria:Jeńcy Oflagu II C Woldenberg Kategoria:Jeńcy polscy w niewoli niemieckiej (kampania wrześniowa) Witold Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (dwukrotnie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Złotym Orderu Virtuti Militari (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Ofiary KL Mauthausen-Gusen Kategoria:Oficerowie 15 Pułku Ułanów Poznańskich Kategoria:Oficerowie dyplomowani II Rzeczypospolitej Kategoria:Polacy – oficerowie Armii Cesarstwa Niemieckiego w I wojnie światowej Kategoria:Polacy odznaczeni niemieckim Krzyżem Żelaznym Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Korony Rumunii Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem św. Sawy Kategoria:Polscy jeńcy niemieckich obozów jenieckich Kategoria:Polscy żołnierze podziemia Kategoria:Polskie ofiary niemieckich obozów koncentracyjnych Kategoria:Przedstawiciele dyplomatyczni II Rzeczypospolitej w Niemczech Kategoria:Przedstawiciele dyplomatyczni II Rzeczypospolitej w Rumunii Kategoria:Pułkownicy kawalerii II Rzeczypospolitej Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1895 Kategoria:Zmarli w 1944