Język samoański (samoański ) – język z grupy języków polinezyjskich z wielkiej rodziny austronezyjskiej, używany przez ok. 415 tys. Samoańczyków, przede wszystkim na pacyficznych wyspach Samoa i Samoa Amerykańskiego, gdzie ma status języka urzędowego. Wiele tysięcy Samoańczyków zamieszkuje również Nową Zelandię (zwłaszcza Auckland), Australię i Hawaje, w większości zachowując swój język.
Język samoański nie wykazuje znaczącego zróżnicowania dialektalnego, lecz istnieją pewne różnice w wymowie i słownictwie pomiędzy odmianą formalną a potoczną. Najważniejsza różnica fonetyczna dotyczy regularnych odpowiedników głosek „t” (styl formalny) i „k” (styl potoczny) oraz „n” (styl formalny) i „g” (wymowa /ŋ/ – styl potoczny). Przykładowo: „matka”: styl formalny tinā, styl potoczny kigā. W piśmie tradycyjnie stosuje się styl formalny.
Jest zapisywany alfabetem łacińskim.
System fonetyczny i ortografia Aa, Āā Ee, Ēē Ii, Īī Oo, Ōō Uu, Ūū Ff Gg Ll Mm Nn Pp Ss Tt Vv (Hh) (Kk) (Rr) ‘ , , , , , () () ()
Gramatyka Rodzajnik W języku samoańskim występuje zarówno rodzajnik określony, le (np. ‘o le Atua „Bóg”), jak i nieokreślony – se. W liczbie mnogiej nie używa się rodzajnika. Przykłady: ‘o le tagata „człowiek”; ‘o tagata „ludzie”.
Rzeczownik Zasadniczo rzeczowniki są nieodmienne. Nie istnieje rodzaj jako kategoria gramatyczna, liczbę mnogą rozpoznaje się po braku rodzajnika. Relacje przypadkowe realizowane są poprzez kilka typowych przyimków.
Zaimki osobowe Podobnie jak inne języki austronezyjskie, samoański rozróżnia między pierwszą osobą liczby mnogiej inkluzywną (tzn. obejmującą również rozmówcę/-ów) i ekskluzywną (nie obejmującą rozmówcę/-ów): liczba pojedynczaliczba podwójnaliczba mnoga Pierwsza osoba ekskluzywna a‘u, ‘ou mā‘ua, mā mātou Pierwsza osoba inkluzywna tā tā‘ua, tā tātou Druga osoba ‘oe, ‘e ‘oulua ‘outou, tou Trzecia osoba ia / na lā‘ua lātou
Czasownik Liczbę mnogą czasowników tworzy się najczęściej przez reduplikację pierwszej sylaby.
Słownictwo Zasób leksykalny samoańskiego jest w przeważającym stopniu austronezyjski, z pewną liczbą zapożyczeń z języka angielskiego. Przykłady podstawowych słów: PolskiSamoańskiPrzybliżona wymowa Tak ‘ioe [] Nie Leai [] Proszę Fa‘amolemole [] Dziękuję Fa‘afetai [] W porządku ‘Ua lelei [] duży – mały tele – la‘itiiti [] szybki – powolny vave/tope – gese [] – [] wcześnie – późno vave – tuai [] – [] tani – drogi taugōfie – taugatā [] – [] blisko – daleko latalata – mamao [] – [] gorący – zimny vevela – malulū [] – [] pełny – pusty tumu – gaogao [] – [] łatwy – trudny faigōfie – faigatā [] – [] ciężki – lekki mamafa – māma [] – [] otwarty – zamknięty tatala – tapuni [] – [] prawidłowy – błędny sa‘o – sesē [] – [] stary – nowy tuai – fou [] – [] stary – młody matua – talavou [] – [] piękny – brzydki ʻaulelei / ʻauleaga [] – [] dobry – zły lelei – leaga [] – [] lepszy – gorszy feoloolo – leaga tele [] – [] Jeden Tasi [] Dwa Lua [] Trzy Tolu [] Cztery Fa [] Pięć Lima [] Sześć Ono [] Siedem Fitu [] Osiem Valu [] Dziewięć Iva [] Dziesięć Sefulu []
Przypisy
Bibliografia G.B. Milner 1993, 1966. Samoan Dictionary. Polynesian Press. . Ulrike Mosel, Even Hovdhaugen, 1992. Samoan reference grammar. Oslo: Scandinavian University Press/Institute for Comparative Research in Human Culture . La’i Ulrike Mosel, Ainslie So’o. Say it in Samoan. Pacific Linguistics D88. Canberra: ANU .
Linki zewnętrzne
Samoański język Samoański język Samoański język Samoański język Samoański język Samoański język Samoański język