thumb|Rondo we wrześniu 2006, w tle widoczna jest Superjednostka Rondo gen. Jerzego Ziętka w Katowicach (początkowo RondoKatowice. Plan miasta 1:20 000, Wydanie I, PPWK Warszawa-Wrocław 1990) – duży węzeł drogowy znajdujący się w centrum Katowic. Umożliwia ruch na osi północ-południe – aleja W. Korfantego, oraz swobodny ruch tranzytowy na osi wschód-zachód – droga krajowa nr 79, DTŚ (ulica Chorzowska, aleja Walentego Roździeńskiego). Na platformie ronda stanęła szklana kopuła. Znajduje się w niej między innymi galeria Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach zwana „Rondem Sztuki”.

Historia Od lat 50. XX w. zastanawiano się nad rozwiązaniem kwestii skrzyżowania dwóch głównych arterii komunikacyjnych Katowic – ul. Chorzowskiej i al. W. Korfantego. Powstało siedem projektów skrzyżowania, m.in. koncepcja skrzyżowania dwupoziomowego.

Ostatecznie w 1961 r. wybrano do realizacji projekt skrzyżowania w formie ronda, autorstwa Witolda Niepokojczyckiego.

Część naziemna ronda powstała w latach 1962-1964. Z uwagi na napięte terminy i prowadzenie prac w zimie, zamarzniętą ziemię trzeba było wysadzać środkami wybuchowymi.

Skrzyżowanie ukształtowano w formie ronda o średnicy 130 m. Było to pionierskie rozwiązanie, które później naśladowano w innych polskich miastach.

Ruch pojazdów i tramwajów odbywał się na powierzchni, piesi poruszali się tunelami wydrążonymi pod ziemią. W centralnej części skrzyżowania urządzono przystanki tramwajowe. Pośrodku zazielenionego okręgu wyasfaltowano spory obszar w kształcie krzyża z dwoma wyjściami z tuneli oraz placem przystankowym. Trzy zejścia wyposażono w schody, czwarte, od strony południowo-wschodniej - w rampę.

Poruszanie się po największym rondzie w Polsce przysparzało kierowcom dużych trudności, dlatego w 1966 r. zorganizowano specjalne autobusowe szkolenia z udziałem instruktorów.Zespół handlowy pod rondem Katowickim, „Architektura” 1966, nr 8-9, s. 350-352

Architektura Koncepcję podziemnej części ronda wraz z pasażem usługowo-handlowym opracował w 1964 r. Wiktor Lipowczan. Inspiracją dla tego rozwiązania było skrzyżowanie Kärntner Straße i Opernring w Wiedniu, pod którym znajdował się pasaż usługowy z okrągłą kawiarnią usytuowaną w jego centralnej części.

Konstrukcję nośną katowickiego ronda wykonaną według projektu Bogdana Boczkaja stanowiły trzy rzędy słupów w układzie współśrodkowym, żelbetowe ściany oporowe, a także przekrycia - płytami panwiowymi na belkach kablobetonowych oraz płytami sprężonymi. Zaprojektowano dwa tunele biegnące po przekątnych o wymiarach: 50 m długości, 6 m szerokości i 2,65 m wysokości. Jedynie tunel prowadzący do Hali Widowiskowo-Sportowej wykonano jako dwukrotnie szerszy.

W miejscu ich skrzyżowania zaprojektowano okrągłe wnętrze o średnicy 42 m i powierzchni około 1400 m2, z którego można było wyjść na przystanki tramwajowe przez dwa naprzeciwległe położne wyjścia. Ciekawie rozwiązano część centralną, którą stanowiły całkowicie przeszklone pomieszczenia handlowe.

Posadzki wykonano z jasnego łamanego marmuru, okładziny słupów z marmurowych płyt, okładziny ścian z trawertynu. W 1965 r. na ścianach ułożono dwie mozaiki z polerowanych płyt ceramicznych z motywem górniczym i hutniczym, zaprojektowane i wykonane przez śląskich artystów plastyków - Jana Stasiniewicza, Bodzanowską, Gołogowską i Henryka Kobylińskiego. Stropy tuneli wykonano z falistego eternitu. Witryny sklepowe oraz gabloty reklamowe ozdobiono neonami.

Zastosowano oświetlenie jarzeniowe oraz punkowe żarowe. Aluminiową ślusarkę wykonano w zabrskim „Mostostalu”. Pierwotnie planowano budowę podgrzewanych schodów prowadzących do tuneli tak, aby nie zalegał na nich śnieg i lód.

Funkcja lokali usługowo-handlowych często się zmieniała. Pierwotnie urządzono sklepy: cukierniczy, pamiątkarski, perfumeryjno-kosmetyczny, kwiaciarnię oraz bar kawowy. W 1968 r. urządzono nowe sklepy: z pantoflami, „Cepelię”, powiększono kawiarnię i kwiaciarnię. Obok kawiarni otwarto herbaciarnię „Bistro”. W 1974 r. została ona wyremontowana i urządzona wedle gruzińskich wzorów. W 1971 r. zlikwidowano sklep cukierniczy firmy „Wawel”.

W pasażu mieściły się również kioski „Ruchu”, „Toto-Lotka”, gabloty reklamowe, budki telefoniczne oraz toalety.

W latach 60./70 XX w. pasaż nazwany „podziemnym salonem miasta” był obowiązkowym punktem każdej wycieczki zwiedzającej region śląsko-dąbrowski.

Podziemny pasaż zniknął podczas przebudowy Ronda latach 2000-2005.J. Rakoczy: Nowe śródmieście Katowic, „Fundamenty” 1966, nr 18, s. 8-9

Przebudowa ronda thumb|Rondo nocą, widok z Hotelu Katowice, wrzesień 2018 thumb|Fragment kopuły na rondzie W latach 2000–2005 zdecydowano się całkowicie przebudować rondo. Przebudowa pochłonęła łącznie kilkaset milionów złotych. 9 grudnia 2006 roku oddano dwunawowy tunel, który umożliwia użytkownikom DTŚ w ciągu drogi krajowej nr 79 bezkolizyjny przejazd przez centrum Katowic, który 21 września 2017 nazwano Tunelem Katowickim. Wjazd do miasta umożliwią dwie drogi serwisowe znajdujące się na stropach tunelów, prowadzące do ronda. Rondo pełni także funkcję centrum przesiadkowego. Zostały utworzone nowe przystanki autobusowe i tramwajowe, które są dostosowane również do obsługi osób z niepełnosprawnościami.

Rondo im. gen. Jerzego Ziętka ma trzy poziomy. Na najniższym poziomie (poziom "-1", poziom techniczny) znajdują się urządzenia nadzorujące pracę tunelu drogowego oraz jeden z dwóch kiosków. Na parterowym poziomie (poziom "0", poziom wystawienniczy) znajduje się galeria Rondo Sztuki Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach, kiosk oraz Centrum Utrzymania Tunelu. Na górnym poziomie (poziom "+1", poziom gastronomiczno-wystawienniczy) znajduje się Klub i Restauracja Królestwo oraz jedna z galerii ASP. W kopule funkcjonują również windy dla niepełnosprawnych.

Kopuła

Kopuła, która przykrywa połowę platformy Ronda, w najwyższym punkcie sięga prawie 14 metrów, jej powierzchnia to 1,2 tys. m², kubaturze wynoszącej 6 000 m³. Najpierw powstała stalowa konstrukcja - z rur o dużym przekroju zmontowane zostały duży i mały łuk, a następnie, z mniejszych, łuki kratowe. Po około miesiącu ruszyło przykrywanie konstrukcji niebiesko-szarymi szybami i w części blachą w kolorze srebrnym. Budowla jest trzypoziomowa. Zachody słońca można podziwiać z tarasu widokowego, który znajduje się na jej pierwszym piętrze, a wschody z przeciwległego balkonu. Okładziny z egzotycznego drzewa pokrywają podłogi tarasu i schody od strony zachodniej. Architekturą wnętrza kopuły zajęła się katowicka Akademia Sztuk Pięknych. To właśnie jej władze miasta postanowiły przekazać dwa piętra budynku w dzierżawę, choć początkowo mówiono też o przeznaczeniu części obiektu na galerię handlowo-usługową. W kwietniu 2009 kopuła została oświetlona przez 115 lamp diodowych. Ich kolor jest zależny od temperatury i pory roku. thumb|Jedna z naw Tunelu Katowickiego

Tunel

9 grudnia 2006 oddano do użytku tunel o długości 657 (nawa północna) i 650 (nawa południowa) metrów. W obu nawach szerokość jezdni ma 11 metrów, wysokość tunelu wynosi 6,4 metra. Łącznie przebiega tędy 6 pasów ruchu. Tunel ma następujące parametry: grubość stropu – 1,02 metra, grubość ścian szczelinowych – 0,8 metra, liczba lamp oświetlających tunel – 510, liczba wentylatorów – 28, liczba kamer obrotowych – 10, liczba kamer monitorujących ruch w tunelu – 37, fotoradarów – 8, liczba łącznic prowadzących do i z tunelu – 4, trwałość warstwy ścieralnej jezdni tunelu – 100 lat. 11 lat po otwarciu tunelu, 21 września 2017 roku nazwano go Tunelem Katowickim.

Zdjęcia archiwalne

Zobacz też Ronda w Katowicach Rondo Henryka Sławika w Katowicach Zmiany nazw ulic i placów w Katowicach

Przypisy

Bibliografia

A. Borowik: Nowe Katowice. Forma i ideologia polskiej architektury powojennej na przykładzie Katowic (1945-1980). Katowice: Neriton, 2020, 50-60 J. Rakoczy: Nowe śródmieście Katowic, „Fundamenty” 1966, nr 18, s. 8-9 Sztuka Górnego Śląska od średniowiecza do końca XX wieku, red. Ewa Chojecka, wydawca: Muzeum Śląskie, Katowice 2004, , s. 452. Katowice – Informator, red. S. Adamczyk, wyd. Urząd Miasta w Katowicach, Katowice 1993, s. 26. Katowice 1865–1945. Zarys rozwoju miasta. Red. J. Szaflarski, Śląski Instytut Naukowy w Katowicach, Wydawnictwo "Śląsk", Katowice 1978, s. 26.

Linki zewnętrzne

9 XII 2006 - Zdjęcia z otwarcia tunelu, połączonego z możliwością zwiedzenia jego wnętrza

Ziętka Kategoria:Śródmieście (Katowice) Kategoria:Koszutka