Piotr II Petrowić-Niegosz, serbski Петар II Петровић-Његош, Petar II Petrović-Njegoš (ur. 13 listopada 1813 w Njeguši, zm. 31 października 1851 w Cetynii) – prawosławny biskup Czarnogóry, w latach 1830-1851 władyka Czarnogóry. Ostatni teokratyczny władca tego państwa, łączący godność metropolity z absolutną władzą świeckąT. Wasilewski, W. Felczak, Historia Jugosławii, s.341.
Życiorys Młodość Urodził się najprawdopodobniej 1/13 listopada 1813 w Njeguši, jako Rade (Radivoje), średni syn Tomasza Petrovića-Niegosza, młodszego brata Piotra I Petrowicia Niegosza, władyki CzarnogóryH. Batowski, Wstęp, s.XXVII.
Zgodnie z tradycją dynastii Petrowiciów-Niegoszów prawosławny metropolita Cetyni, władyka Czarnogóry był każdorazowo desygnowany za życia poprzednika. Piotr I Petrović-Niegosz w pierwszej kolejności pragnął uczynić swoim następcą Jerzego, syna swojego starszego brata Sawy. Po tym jednak, gdy ten wstąpił do szkoły wojskowej, nie zaś do monasteru (co było warunkiem przyjęcia chirotonii biskupiej), Piotr I wytypował na swojego sukcesora właśnie RadivojaH.Batowski, Wstęp, ss.XXVII–XXVIII. Wybierając go, stwierdził, iż Rade będzie wspaniałym bohaterem i mądrym człowiekiemI. Andrić, Njegoš..., s.220. Ze względu na złe doświadczenia związane z kształceniem Jerzego, nowy kandydat na przyszłego władykę nie został skierowany na naukę do Rosji, lecz uczył się na miejscu, w monasterze w Cetyni oraz u prywatnych nauczycieli, z których największą rolę w jego kształceniu odegrał Sima Milutinović. W rezultacie jego końcowe wykształcenie było w dużej mierze przypadkowe i wynikało z osobistych zainteresowańH. Batowski, Wstęp, s.XXVIII.
Władyka czarnogórski mały|200px|Piotr II Petrowić-Niegosz w szatach metropolity prawosławnego 250px|mały|Wnętrze wzniesionego przez Niegosza pałacu – Bilardówki, widoczny należący do niego stół bilardowy 18/30 października 1830 zmarł Piotr I Petrowić-Niegosz, dzień później zgromadzeni naczelnicy plemion czarnogórskich potwierdzili wybór wskazanego wcześniej następcy na nowego władykęH. Batowski, Wstęp, s.XXIX. Po kilku miesiącach Radivoj Petrowić złożył wieczyste śluby zakonne, przyjmując imię Piotr na cześć swojego poprzednika. Na uroczystą chirotonię biskupią wyjechał do Petersburga, podkreślając tym samym związek Czarnogóry z Rosyjskim Kościołem Prawosławnym. Zdaniem M. Popovicia kilkumiesięczny pobyt w Rosji (na przełomie 1833 i 1834) ostatecznie przekonał go do podjęcia w Czarnogórze gruntownych reform ustrojowych.
Był prekursorem nowoczesnej organizacji państwowej Czarnogóry. W 1831 powołał do życia kolegium złożone z przedstawicieli 16 rodów czarnogórskich, któremu nadał nazwę Praviteljstvujušči senat crnogorski i brodski. Miało ono pełnić funkcję ciała doradczego wobec władyki, zachowującego absolutną świecką władzę w krajuT. Wasilewski, W. Felczak, Historia Jugosławii, s.313. W 1834 zainicjował również rozwój szkolnictwa (do tej pory działającego na ograniczoną skalę jedynie przy monasterach), założył państwową drukarnię i wprowadził w Czarnogórze podatki, w których ściąganie musiał osobiście się zaangażować z powodu niechęci mieszkańców do płaceniaM. Popović, Istorija..., s.205. Przez cały okres swoich rządów toczył walki z Turkami o przebieg granic Czarnogóry.
W 1838 wzniósł w Cetyni nową rezydencję władców Czarnogóry, nazwaną Bilardówką, w której siedzibę znalazły również Senat i tworząca się administracja państwowaA. Szymańska, Czarnogóra, Rewasz, 2007, s.199. Zlikwidował w Czarnogórze cenzuręD. Gil, Prawosławie..., s.100, osobiście zablokował jednak druk dzieł Dositeja Obradovicia, którego uważał za heretyka wobec prawosławia i okcydentalistę pozbawionego szacunku dla kultury serbskiejD. Gil, Prawosławie..., s.123. Pragnął również zachować pozycję Serbskiego Kościoła Prawosławnego, krytykowanego przez Obradovicia, jako najważniejszej instytucji integrującej wszystkich Serbów w walce z TurkamiM. Popović, Istorija..., s.204.
W działaniach na rzecz modernizacji państwa napotkał znaczny opór ze strony przywódców czarnogórskich plemion, niechętnych zmianom w ustroju państwa. Pragnąc mimo tego kontynuować swój program reform, rządził Czarnogórą w sposób coraz bardziej bezwzględnyM. Popović, Istorija..., ss.204–205. W latach 1839–1843, z powodu szczególnych trudności we wprowadzaniu w życie zaplanowanych reform, był zmuszony całkowicie zarzucić działalność literacką. Utwory, jakie napisał po tym okresie, były naznaczone silnym pesymizmem nabytym pod wpływem wcześniejszych doświadczeńI. Andrić, Njegoš..., s.223.
W czasie Wiosny Ludów poparł chorwacki ruch narodowyT. Wasilewski, W. Felczak, Historia Jugosławii, s.335. Opowiadał się za integracją Czarnogóry z Serbią w ramach budowy Wielkiej Serbii według planów Iliji GarašaninaD. Gil, Prawosławie..., ss.265–266.
W 1850 pojawiły się u niego pierwsze objawy gruźlicy. W celu leczenia wyjeżdżał do Austrii i Włoch, lecz wobec braku poprawy stanu zdrowia wrócił do Cetyni, by umrzeć w ojczyźnie. Zmarł 31 października 1851 około dziesiątej ranoБиографија.
Działalność literacka Wczesna twórczość Piotr II Petrowić-Niegosz przejawiał zainteresowanie literaturą już przed osiemnastym rokiem życia (tj. przed objęciem godności metropolity Czarnogóry). Przejawiał szczególne zamiłowanie dla ludowej twórczości literackiej swojej ojczyzny, uczył się języków obcych, by móc zapoznawać się również z dziełami pisarzy i poetów zagranicznych. Wiadomo, iż dobrze poznał literaturę rosyjską, w mniejszym stopniu francuską, angielską i włoską oraz pojedyncze utwory polskie i czeskieH. Batowski, Wstęp, ss. LVI–LVIII.. Podstawowym źródłem dla jego oryginalnych utworów pozostawała jednak ludowa pieśń serbska i czarnogórska, którą starał się naśladować w kilku zbiorach wierszyH. Batowski, Wstęp, ss. LXX–LXXI..
Utwory, które ze znacznym prawdopodobieństwem można uznać za oryginalną twórczość Niegosza powstałe przed objęciem przez niego władzy w Czarnogórze to wiersze Crmničani, Bjelice, Kavajka, Mali Radojica oraz Nova pjesma crnogorska o vojni Rusach i Turakach početoj u 1828. godineM. Popović, Istorija..., s. 202.
Dojrzała twórczość W 1834 w prowadzonej przez siebie drukarni w Cetyni wydał zbiór poezji Pustelnik cetyński oraz utwór poświęcony ostatnim walkom czarnogórsko-tureckimM. Popović, Istorija..., s.203. W ciągu kolejnych trzech lat napisał kilka utworów o charakterze politycznym oraz filozoficznym. Szczególne miejsce w jego twórczości zajmuje napisany w 1836 Plač na smrt sinovca Pavla Petrovicia-Njegoša, w którym opłakiwał zmarłego w wieku dziesięciu lat bratanka imieniem Pavle, którego typował na swojego następcę i którego, zdaniem Popovicia, pokochał jak syna.
Pod wpływem rosnących własnych ambicji literackich Petrowić-Niegosz napisał Górski wieniec, dzieło, które miało odegrać rolę narodowej epopei czarnogórskiej. Utwór ten, czerpiący inspirację z ludowych pieśni epickichH. Batowski, Wstęp, ss. LXXXVII–LXXXVIII., w udramatyzowany sposób opisywał wydarzenie znane jako istraga poturica (wytępienie poturczeńców) – wymordowanie tych członków plemion czarnogórskich, którzy przeszli na islamH. Batowski, Wstęp, s. LXXXVIII..
Petrowić-Niegosz opublikował również poemat Promień mikrokosmosu (w 1845)T. Wasilewski, W. Felczak, Historia Jugosławii, s.284 oraz dramat Fałszywy car Szczepan Mały (1851)P. Niegosz, Utwory wybrane, s.171. Był jednym z najwybitniejszych twórców w literaturze serbskiej. Dorota Gil uważa jego twórczość za wyraz specyficznej syntezy kultury prawosławnej z kulturą ludową i zawartymi w niej elementami o korzeniach pogańskichD. Gil, Prawosławie..., s.103. Z kolei serbski pisarz Ivo Andrić zawarł w swoim eseju tezę, iż twórczość Niegosza rozwijała się przede wszystkim pod wpływem mitu kosowskiego i że to on ukształtował cały światopogląd władyki czarnogórskiego jako twórcy, władcy i człowiekaI. Andrić, Njegoš..., ss.218–219, natomiast według serbskiego literaturoznawcy Miodraga Popovicia wszystkie teksty Niegosza są realizacją jego przekonania, iż każdy przejaw działalności człowieka, także twórczość literacka, winien być podporządkowany walce o wolność.
Ideologia Górskiego wieńca, rozwijająca mit kosowski, miała znaczny wpływ na rozwój serbskiego nacjonalizmuT. Judah, The Serbs, s.63.
Upamiętnienie i kanonizacja mały|200px|Pomnik Piotra II Petrowicia-Niegosza w jego mauzoleum Zgodnie ze swoim życzeniem został pochowany w kaplicy wybudowanej na szczycie Jezerskim w paśmie Lovćen. Na przełomie lat 60. i 70. XX wieku została ona zastąpiona nowym budynkiem – socrealistycznym mauzoleumA. Szymańska, Czarnogóra, Rewasz, Pruszków 2007, , ss.194–195.
Muzeum pamiątek po Niegoszu znajduje się w wybudowanym przez niego pałacu BilardówkaA. Szymańska, Czarnogóra, s.199. Na muzeum został zaadaptowany również dom w Njeguši, w którym władyka się urodził.
19 maja 2013 metropolita Czarnogóry i Przymorza Amfilochiusz ogłosił Piotra II Petrowicia-Niegosza świętym, przeprowadzając stosowną ceremonię w monasterze w Cetyni. 19 maja został wyznaczony dniem wspomnienia świętego metropolityAmfilohije "proglasio" Njegoša za sveca. Decyzja metropolity musi zostać jeszcze potwierdzona przez stosowną komisję Serbskiego Kościoła PrawosławnegoСабор СПЦ неће расправљати о канонизацији Митрополита Петра II Петровића Његоша.
Przypisy
Bibliografia Batowski H., Wstęp [w:] P. Njegoš, Wybór pism, Wrocław 1958, Zakład Narodowy im. Ossolińskich
Judah T., The Serbs. History, Myth and the Destruction of Yugoslavia, Yale University Press, 2009 Popović M., Istorija srpske književnosti. Romantizam, Nolit, Belgrad 1968 Wasilewski T., Felczak W., Historia Jugosławii, Wrocław: Ossolineum, 1985. .
Linki zewnętrzne Lista pochówków władców Czarnogóry ze zdjęciami grobów Oficjalna strona internetowa królewskiego rodu Czarnogóry The Njegoskij Fund Public Project – archiwum prywatne Dynastia Górski wieniec Piotr II Petrowić-Niegosz - po czarnogórsku
Kategoria:Władycy Czarnogóry Kategoria:Petrowić-Niegosze Kategoria:Czarnogórscy poeci Kategoria:Poeci XIX wieku Kategoria:Serbscy dramaturdzy Kategoria:Serbscy pisarze XIX wieku Kategoria:Serbscy poeci Kategoria:Serbscy święci prawosławni Kategoria:Urodzeni w 1813 Kategoria:Zmarli w 1851