Józef Naronowicz-Naroński (Naroński) (ur. ok. 1610 w księstwie Słuckim w Wielkim księstwie Litewskim, zm. w kwietniu 1678 w SzczytnieStanisław Alexandrowicz, Pochodzenie Józefa Naronowicza-Narońskiego, twórcy topograficznej kartografii Litwy i Prus Wschodnich, "Acta Universitatis Nicolai Copernici". Nauki Humanistyczno-Społeczne. Bibliologia, 2000, T. 4, s. 62.) – matematyk, geodeta, kartograf i architekt.
Urodził się na Litwie, w rodzinie kalwińskiej. Narońscy a wcześniej Naronowiczowie jeszcze w XVI w. służyli książętom Olelkowiczom, a potem Radziwiłłom. Józef Naronowicz-Naroński określał się jako „Eques Lituanus”.
Naroński kształcił się w Kiejdanach, Akademii Rakowskiej i przypuszczalnie w Lejdzie. Posiadał gruntowne wykształcenie z zakresu matematyki, geodezji i kartografii. Obok języka polskiego znał łacinę, francuski, flamandzki i słabo niemiecki.
Józef Naroński osiedlił się na terenie Prus Książęcych po edykcie sejmowym 1658 skazującym braci polskich na banicję. Głównym zleceniodawcą prac kartograficznych Narońskiemu był elektor Fryderyk Wilhelm. Naronowicz-Naroński nosił tytuł cywilnego inżyniera i geografa elektora. W pracach kartograficznych pomagał mu jego syn Jan Józef (zmarł 1672), a od 1672 Andrzej Woynowski. Naronowicz współpracował także, z Samuelem Suchodolcem (Suchodolskim), który później był właścicielem folwarku w Starej Różance. Józef Naronowicz-Naroński zmarł w kwietniu 1678 w Szczytnie. Pogrzebem Naronowicza zajął się Zbigniew Morsztyn z Rudówki. Józef Naronowicz-Naroński należał do najwybitniejszych braci polskich w Prusach.
Prace kartograficzne i inne W pracach mierniczych Naronowicz posługiwał się astrolabium z podziałem na 360° oraz kwadrantem. Po raz pierwszy w Polsce zastosował triangulację jako osnowę pomiarów większych obszarów. Mapy wykonywał zwykle w skali 1 : 50 000. Fotokopie jego map znajdują się w Ośrodku Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie. Mapy te pozwalają na określenie zmian linii brzegowej jezior, będących skutkiem gospodarczej działalności człowieka (m.in. wykopanie kanałów, wykonanie nasypów kolejowych). Do najważniejszych prac inżynierskich Naronowicza-Narońskiego można zaliczyć: mapy dóbr Radziwiłłów. mapa Jeziora Drużno (maj 1659). mapy starostw i komornictw Prus Książęcych. mapy Zalewu Wiślanego i Zalewu Kurońskiego. projekt (1667) poprowadzenia kanałów łączących Wielkie Jeziora Mazurskie, a także łączących rzeki Dejmę i Pregołę z Niemnem. projekty budowy i przebudowy pałaców i zamków na terenie Prus Książęcych m.in. Pałacu w Prośnie.
Opracowania Narońskiego Księgi nauk matematycznych, Tom I Arithmetica practica, Tom II Geometria albo rozmiar…, Tom III Optica lubo perspectiva… Architektura militaris, to jest budownictwo wojenne. Artilleria, to jest nauka o działach i o wszelkiej armacie strzelbowej.
Józef Naronowicz-Naroński był też autorem dwutomowego dzieła historycznego Dowód prawdziwy Istoryi o najwyższej Monarchiej Scythiej Sarmacyi….
Przypisy
Bibliografia Tadeusz Oracki "Słownik biograficzny Warmii, Prus Książęcych i Ziemi Malborskiej od połowy XV do końca XVIII wieku L-Ż", Olsztyn, Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego, 1988,
Linki zewnętrzne Dzieła Józefa Naronowicza-Narońskiego i publikacje ich dotyczące (Katalog HINT)
Kategoria:Architekci I Rzeczypospolitej Kategoria:Historycy I Rzeczypospolitej Kategoria:Kartografowie I Rzeczypospolitej Kategoria:Ludzie związani z Kiejdanami (I Rzeczpospolita) Kategoria:Ludzie związani z Rakowem (I Rzeczpospolita) Kategoria:Ludzie związani z Królewcem Kategoria:Matematycy I Rzeczypospolitej Kategoria:Polscy teoretycy wojskowości (I Rzeczpospolita) Kategoria:Zmarli w 1678 Kategoria:Urodzeni w XVII wieku Kategoria:Bracia polscy (biografie)