mały|349x349px|Księstwo Turowskie w 1237 roku (kolor zielony) mały|351x351px|Model przedstawiający przypuszczalny wygląd cerkwi w Turowie Księstwo Turowskie (od końca XII wieku do początku XIII wieku Księstwo Turowsko-Pińskie) – księstwo z ośrodkiem stołecznym w Turowie, istniejące od X/XI do XIV wieku na Polesiu i rozciągające się wzdłuż środkowego i dolnego biegu Prypeci.
Historia Większość terytorium księstwa było zamieszkiwane przez plemię przez Dregowiczów, dlatego można je wiązać jego początki z istniejącym organizmem plemiennym tego luduArkadiusz Filip Siwko, Główne grody księstwa turowskiego w drugiej połowie XII wieku, Zeszyty Naukowe Towarzystwa Doktorantów UJ Nauki Społeczne, Numer 25 (2/2019), s.41–56. Mniejsza część księstwa na południu obejmowała terytoria zajmowane przez plemię Drewlan. Głównym miastem księstwa był Turów, wzmiankowany po raz pierwszy w kronice w 980 roku. Do połowy XII wieku księstwo turowskie funkcjonowało okresowo w ścisłej zależności od Kijowa, jako terytorium oddawane w okresowe władanie krewnym przez księcia kijowskiego. W XII wieku od księstwa turowskiego odłączono Brześć przyłączony do Księstwa halicko-wołyńskiego, jednak przypuszczalnie gród ten nie był wcześniej trwale związany z Księstwem turowskim będąc pod okresowym zwierzchnictwem państwa Piastów. Po 1155 roku od księstwa turowskiego odpadł Kleck, Słuck i Mozyrz, które przeszły we władanie czernihowskich książąt z linii Olegowiczów.
Początkiem niezależności księstwa były wydarzenia z 1158 roku, gdy książę Jerzy Jarosławowicz opanował księstwo turowskie i odparł wyprawę księcia kijowskiego, a tym samym uniezależnił księstwo od Kijowa. W tym okresie w Turowie powstał murowany Sobór Zaśnięcia Matki Bożej, którego fundamenty odkrył w 1963 roku archeolog Michaił Kargier. Przypuszczalnie była ona ośrodkiem eparchii turowsko-pińskiej i przypominał Sobór Uspieński we Włodzimierzu Wołyńskim. W tym także czasie w XII wieku większe znaczenie zaczął zyskiwać położony ponad 150 km na zachód ośrodek grodowy w Pińsku. Pod koniec XII wieku z księstwa turowskiego wyodrębniło się małe księstwo z siedzibą w Dąbrowicy (Dubrowicy). Na początku XIII wieku od księstwa turowskiego uniezależniło się Księstwo pińskie.
W XIV wieku Turów został zniszczony przez Mongołów, a następnie podbity przez Wielkie Księstwo Litewskie i nie odgrywał w późniejszym okresie dużej roli i funkcję głównego ośrodka administracyjnego na Polesiu przejął położony na zachodzie Pińsk, gdzie przeniesiono też siedzibę eparchii.
Księstwo posiadało charakter odrębnej jednostki administracyjnej tej samej rangi co Księstwa Kleckie, Dawidgódeckie i Słuckie. Na początku XVI wieku należało do książąt Glińskich, a po ich buncie zostało przekazane książętom Ostrogskim. W następnych wiekach, przez odłączanie kolejnych dóbr było traktowane jako hrabstwo. Ordynację Ostrogską i dobra turowskie dziedziczyli kolejno książęta Zasławscy i Lubomirscy. Ci ostatni, pod koniec XVII w. sprzedali Turów, który następnie, w ciągu XVIII w. jeszcze kilkakrotnie zmieniał właścicieli, należąc m.in. do Sapiehów, Czartoryskich i Ogińskich. Przed samymi rozbiorami znalazł się w rękach Sołłohubów.
Książęta turowscy Światopełk I Przeklęty (980–1010) część księstwa kijowskiego (1010/1015?-ok. 1045) Izjasław I (ok. 1045–1054) część księstwa kijowskiego (1054–1078) Jaropełk Piotr (1078–1087) Świętopełk II (1087–1094) Wiaczesław Jaropełkowicz (1094–1104/1105) część księstwa kijowskiego (1105–1125) Wiaczesław Monomachowicz (1125–1132) Izjasław II Monomachowicz (1133–1134) Wiaczesław Monomachowicz (1134–1141)
Wiaczesław Monomachowicz (1142–1146)
Andrzej I Bogolubski (1150–1151)
Borys I (1155–1157) Jurij Jarosławowicz (1157–1167) Iwan Juriewicz (1167–1190) Gleb (1190–1195) Iwan Juriewicz (1195–1207) Rościsław Glebowicz (1207–1228) ? Jerzy Włodzimierzowicz (?-1292) Dymitr Juriewicz (1292-) Daniel Dymitrowicz (?-po 1366)
Książęta pińscy Jarosław Juriewicz (-1184-) Włodzimierz Glebowicz (-1228-) Rościsław Włodzimierzowicz (-1242-) Fiodor Włodzimierzowicz (-1262-) Jerzy Włodzimierzowicz (-1292) Demid Włodzimierzowicz (1292-po 1292) Jarosław Juriewicz (po 1292-) Jerzy Dymitrowicz Giedymin (1320- ?) Narymunt Gleb (1340–1348) Michał Glebowicz Narymuntowicz (1348-?) Wasyl Michajłowicz Narymuntowicz (XIV w.) Jerzy Nos Wasylewicz Narymuntowicz (przed 1398- po 1410) Jerzy Semenowicz (po 1440-przed 1471) Maria Olelkowicz (1471–1501) Wasyl Olelkowicz (1480–1495) Fiodor Iwanowicz Jarosławicz (1501–1521)
Książęta kleccy Wiaczesław Jarosławicz (1127- ?)
Michał Zygmuntowicz (1442–1452)
Książęta słucko-kopylscy Jarosław Izasławowicz? (1148) Światosław Olegowicz (1148–1162) Włodzimierz Mścisławowicz (1162–1164)?
Włodzimierz Olgierdowicz (1395–1398) Aleksander Olelko (1398–1454) Michał Olelkowicz (1454–1470/1481) Szymon I Olelkowicz (1481–1505) Jerzy I Olelkowicz (1505–1542) Szymon II Olelkowicz (1542–1560) Jerzy II Olelkowicz (1560–1572) Jerzy III Olelkowicz (1572–1586)
Książęta dąbrowieccy Iwan Juriewicz (1166–1182)? Gleb Juriewicz (1182–1190) Aleksander Glebowicz (1190–1223)
Przypisy
Turowskie, Księstwo Kategoria:Turów Kategoria:Historyczne państwa na terenie Białorusi