thumb|Opactwo Cystersów w Henrykowie thumb|Klasztor benedyktyński na Monte Cassino – widok z Polskiego Cmentarza Wojennego thumb|Jeden z wielu klasztorów w Autonomicznym Państwie Klasztornym Athos Klasztor (, z , od – miejsce zamknięte) – budynek lub zespół budynków, w którym mieszkają wspólnoty religijne zakonników albo zakonnic. Klasztory są znane przede wszystkim z chrześcijaństwa i buddyzmu, choć występują lub występowały także w hinduizmie, dźinizmie, islamie i judaizmie.
Nazwą tą określa się często sam zakon czy zgromadzenie zakonne.
Klasztory w różnych religiach Religie wywodzące się z półwyspu indyjskiego Najstarsze formy życia monastycznego wywodzą się z półwyspu indyjskiego z hinduistycznego ascetyzmu. Hinduistyczne formy klasztorów to większa i bardziej sformalizowana matha oraz aśrama.
Z praktyk hinduistycznych wywodzą się monastycyzm buddyjski i dżinnijski. O ile w dżinnizmie jest on podobny do hinduizmu, to buddyzm wytworzył własną bogatą i różnorodną tradycję budowy klasztorów, rozwijaną od IV wieku przed Chr. do dziś na terenie wschodniej Azji, a od XX wieku na całym świecie.
Religie abrahamiczne W judaizmie starożytnym istniały wspólnoty przypominające klasztorne np. w Kumran.
Własną i bogatą tradycję monastyczną wykształciło chrześcijaństwo. Klasztory zaczęły się rozwijać ze wspólnot pustelniczych w Egipcie i rozprzestrzeniły się na cały chrześcijański świat. Klasztory istnieją we wszystkich odłamach chrześcijaństwa, także w protestantyzmie, jednak w każdym rozwinęły odrębne cechy charakterystyczne. W języku polskim klasztory prawosławne określa się słowem monaster.
W Islamie cechy klasztorów nabrały wspólnoty sufickie.
Klasyczne cechy klasztorów w zachodnim chrześcijaństwie thumb|Piwnica klasztorna thumb|Refektarz thumb|Krużganki W klasycznym układzie zabudowań ich centralnym punktem był kościół, do którego od strony południowej przylegał otoczony krużgankami czworoboczny wirydarz, od wschodniej – kapitularz, a od zachodniej – cele zakonne lub dormitoria. Naprzeciwko kościoła usytuowany był refektarz, a różne inne budynki (szkoła, zabudowania gospodarcze) lokowano w dalszych częściach kompleksu, jednak w obrębie opasających go murów.
Pomieszczenia klasztorne armarium – pomieszczenie do przechowywania ksiąg. auditorium – sala do odczytu; służyła mnichom do omawiania spraw codziennych, rozdzielania prac na bieżący dzień cellarium – magazyn klasztorny dormitorium – sypialnia klasztorna fraternia – pomieszczenie służące zakonnikom do wspólnej pracy infirmeria – pomieszczenie przeznaczone dla chorych zakonników kalifaktorium (calefactorium) – ogrzewalnia klasztorna kapitularz – sala zebrań klauzura – ściśle określona część budynków, do której wstęp mają tylko członkowie danego zgromadzenia zakonnego krużganek – okalająca dziedziniec galeria utworzona przez arkady wsparte na ciągu filarów bądź kolumn lawaterz, lawatorium – umywalnia klasztorna oratorium – kaplica klasztorna parlatorium – rozmównica; pomieszczenie przeznaczone do rozmów z osobami świeckimi. refektarz – jadalnia klasztorna skryptorium – pomieszczenie służące do przepisywania i iluminowania ksiąg wirydarz – wewnętrzny dziedziniec klasztorny z ogrodem, otoczony krużgankami skrzydeł klasztornych
Znane klasztory chrześcijańskie thumb|Klasztor Świętej Katarzyny na Synaju thumb|Wielka Kartuzja we francuskich Alpach thumb|Biblioteka opactwa w Sankt Gallen obrządku zachodniego rzymskokatolickie Klasztor oo. paulinów na Jasnej Górze Klasztor benedyktyński na Monte Cassino Klasztor benedyktyński w Sankt Gallen (zobacz też: plan klasztoru w Sankt Gallen) Klasztor benedyktyński w Cluny Klasztor bernardyński w Kalwarii Zebrzydowskiej – Sanktuarium pasyjno-maryjne w Kalwarii Zebrzydowskiej Klasztor cysterski w Cîteaux Klasztor cysterski w Clairvaux Klasztor cysterski w Morimond Klasztor benedyktyński na Mont Saint-Michel Klasztor dominikanów Sainte Marie de La Tourette Klasztor franciszkański w Asyżu Klasztor cysterski w Lubiążu Klasztor cysterski w Mogile Klasztor benedyktynów w Tyńcu mariawickie Klasztor mariawitów w Płocku – Świątynia Miłosierdzia i Miłości Klasztor mariawicki w Felicjanowie protestanckie Augustinerkloster w Erfurcie
obrządku wschodniego (monastyry) prawosławne Klasztor Świętej Katarzyny na górze Synaj w Egipcie Zespół klasztorów na półwyspie Athos Ławra Troicko-Siergijewska w Siergijewie Posadzie k. Moskwy Ławra Peczerska w Kijowie Ławra Uspenska w Poczajowie Monaster św. Elżbiety w Mińsku Monaster św. Ducha w Wilnie Ławra Supraska Monastyr Sołowiecki na Wyspach Sołowieckich (Morze Białe, Rosja) Monastyr Uspieński w pobliżu Bachczysaraju na Krymie Monastyr Rylski (w górach Riła, Bułgaria) Meteory na równinie tesalijskiej (Grecja) unickie Ławra Uniowska należąca do mnichów reguły studyckiej orientalne Debre Damo należąca do Etiopskiego Kościoła Ortodoksyjnego
Słynne klasztory buddyjskie thumb|Klasztor buddyjski Samje w Tybecie Baima si – jeden z najstarszych chińskich klasztorów Songgwang-sa – klasztor sŏn (jap. zen) Haein sa – klasztor koreański Daitoku-ji – zespół klasztorny Engaku-ji – klasztor zen Hosshin-ji – klasztor zen sōtō Rumtek – klasztor w Tybecie Hemis – klasztor w Tybecie Ryutaku-ji Shaolin – klasztor chan (jap. zen)
Zobacz też
klasztor buddyjski dom parafialny
Bibliografia
Janusz Leszek Jurkiewicz, Pomorski Szlak Cystersów, Gdynia: Region; Pelplin: Bernardinum, 2006, (Region), (Bernardinum) Izabela Kaczyńska, Tomasz Kaczyński, Cystersi w Polsce, Warszawa: Sport i Turystyka, 2010,
Kategoria:Architektura buddyjska Kategoria:Obiekty sakralne Kategoria:Klasztory