Mecze pretendentów FIDE stanowiły trzeci i najwyższy szczebel eliminacji (po turniejach strefowych i międzystrefowych) wyłaniających przeciwnika dla mistrza świata w szachach (jedyny wyjątek miał miejsce w roku 1996, gdy finałowy mecz pretendentów był zarazem spotkaniem o mistrzostwo świata).

Mecze pretendentów Projekt regulaminu meczów, które zastąpiły turnieje pretendentów począwszy od szóstego cyklu rozgrywek, powstał w wyniku wniosku federacji szachowej USA na Kongresie FIDE w Sztokholmie w roku 1962. Wniosek ten był w prostej linii realizacją pomysłu Bobby Fischera, który nie widział sensu uczestnictwa w turniejach pretendentów, w których połowę (lub więcej) zawodników stanowili reprezentanci ZSRR (według amerykańskiego arcymistrza zawodnicy radzieccy szybko remisowali pojedynki między sobą, dzięki czemu zapewniali sobie dodatkowe dni wolne w tych długich i wyczerpujących turniejach, natomiast przeciwko niemu grali z pełnym zaangażowaniem).

Przez dwadzieścia lat formuła meczów była niezmienna. Brało w nich udział po 8 zawodników: 6 najlepszych z turnieju międzystrefowego (w przypadku dwóch turniejów – po 3, a w przypadku trzech – po 2 najlepszych z każdego turnieju) oraz 2 uczestników poprzedniego finałowego meczu pretendentów (ewentualnie ustępujący mistrz świata).

Pierwsze zmiany w regulaminie pojawiły się w roku 1985, wprowadzono wówczas pośrednią eliminację w postaci turnieju pretendentów, który wyłonił tylko 4 zawodników biorących udział w meczach pretendentów, zaś najlepszy z tej czwórki spotkał się w meczu finałowym z wicemistrzem świata Anatolijem Karpowem. Również kolejne cykle przyniosły duże modyfikacje – w XIV w I rundzie spotkań rozegrano 7 meczów (9 zawodników z turniejów międzystrefowych, 4 ćwierćfinalistów poprzedniej edycji meczów pretendentów oraz 1 zawodnik wyznaczony przez organizatora). Ósemkę ćwierćfinalistów uzupełnił wicemistrz świata Anatolij Karpow. W XV cyklu w I rundzie ponownie rozegrano 7 spotkań, a wśród uczestników było 11 najlepszych z turnieju międzystrefowego oraz 3 półfinalistów poprzedniego cyklu. W II rundzie stawkę ponownie uzupełnił Anatolij Karpow. Ostatni turniej (cykl XVI), przed gruntowną zmianą zasad wyłaniania mistrza w szachach, był wyjątkowy z powodu wyeliminowania z rozgrywek Garriego Kasparowa i Nigela Shorta, którzy rozegrali w roku 1993 mecz o mistrzostwo świata PCA. W tym turnieju, w I rundzie rozegrano tylko 6 spotkań, w których wystąpiło 10 szachistów z turnieju międzystrefowego oraz 2 uczestników meczów półfinałowych poprzedniej edycji). W II rundzie rozegrano tylko 3 spotkania, a dopiero w rundzie III trójkę zwycięzców spotkań ćwierćfinałowych uzupełnił Anatolij Karpow. Cykl ten był również wyjątkowy z tego względu, iż zwycięzcy meczów półfinałowych grali od razu o tytuł mistrza świata.

Konkurencyjne dla FIDE Stowarzyszenie Zawodowych Szachistów PCA zorganizowało tylko jeden cykl wyłaniający swojego mistrza świata: ósemka ćwierćfinalistów składała się z 7 najlepszych zawodników z turnieju międzystrefowego oraz wicemistrza świata PCA (Nigel Short). Kolejnych edycji nie udało się rozegrać z powodu rozpadu tej federacji w roku 1995.

W latach 1998, 1999, 2000, 2002 i 2004 pięciu kolejnych mistrzów świata wyłaniano w odrębnych turniejach (z udziałem min. 64 zawodników), w ramach których rozgrywano mecze systemem pucharowym, natomiast w roku 2005 rozegrano tzw. turniej unifikacyjny w San Luis, w którym zwyciężył Weselin Topałow. Do odrębnych meczów pretendentów powrócono w 2007 roku.

Cykl 1964-66 (B. Spasski)

Cykl 1967-69 (B.Spasski)

Cykl 1970-72 (B.Fischer)

Cykl 1973–75 (A.Karpow)

Cykl 1976-78 (W.Korcznoj)

Cykl 1979-81 (W.Korcznoj)

Cykl 1982-84 (G.Kasparow)

Cykl 1985-87 (A.Karpow)

Cykl 1988-90 (A.Karpow)

Cykl 1991-93 (N.Short)

Cykl 1994-96 (A.Karpow)

Cykl 2005-07 Elista, 26 maja – 14 czerwca 2007 sędzia główny: Andrzej Filipowicz strona internetowa: globalchess.eu zwycięzcy ćwierćfinałów (najlepsza czwórka) awansują do turnieju o mistrzostwo świata w MeksykuCandidates Matches for the 2007 World Championship Tournament mecze złożone z 6 partii, w przypadku remisu (3-3) następują dogrywki: złożona z 4 partii tempem 25 minut+10 sek. na posunięcie następnie (przy wyniku 5-5) złożona z 2 partii tempem 5 minut+10 sek. na posunięcie w przypadku kolejnego remisu (6-6) jedna partia błyskawiczna, w której białe otrzymują 6 minut i aby awansować muszą wygrać, natomiast czarne – 5 minut i do awansu wystarcza im remis uwaga: w turnieju rozegrano tylko dwie rundy, nie rozgrywano dalszych w celu wyłonienia zwycięzcy do mistrzostw świata 2007 awansowali: Lewon Aronian, Péter Lékó, Borys Gelfand i Aleksandr Griszczuk I rundaII runda  Lewon Aronian  Magnus Carlsen75  Lewon Aronian  Aleksiej Szyrow3½2½  Aleksiej Szyrow  Michael Adams5½3½  Péter Lékó  Michaił Gurewicz3½ ½  Péter Lékó  Jewgienij Bariejew3½1½  Jewgienij Bariejew  Judit Polgár3½2½  Aleksandr Griszczuk  Władimir Małachow3½1½  Aleksandr Griszczuk  Siergiej Rublewski5½3½  Siergiej Rublewski  Rusłan Ponomariow3½2½  Borys Gelfand  Rustam Kasimdżanow5½3½  Borys Gelfand  Gata Kamski3½1½  Gata Kamski  Étienne Bacrot3½ ½

Cykl 2009-12 (B.Gelfand) Kazań, 5–26 maja 2011World Chess Championship 2011 Candidates Event zwycięzca Borys Gelfand awansował do meczu o mistrzostwo świata z Viswanathanem Anandem (Moskwa 2012)FIDE Candidates Finals: Gelfand wins right to challenge Anand in 2012! mecze złożone z 4 partii tempem klasycznym (w finale 6 partii), w przypadku remisu następowały dogrywki tempem szachów szybkich

Mecze pretendentów PCA Cykl 1994-95 (V.Anand)

Mecze pretendentek Cykl 1971-72 (A.Kusznir)

Cykl 1973–75 (N.Aleksandrija)

Cykl 1976-78 (M.Cziburdanidze)

Cykl 1979-81 (N.Aleksandrija)

Cykl 1982-84 (I.Lewitina)

Przypisy

Bibliografia W. Litmanowicz, J. Giżycki, Szachy od A do Z, Warszawa 1987, str. 950-971 The World Chess Championship The World Chess Championship for Women

Zobacz też Szachowe turnieje pretendentów Szachowe turnieje międzystrefowe