Francis Stanley „Gabby” Gabreski, pol. Franciszek Gabryszewski (ur. 28 stycznia 1919 w Oil City w stanie Pensylwania, zm. 31 stycznia 2002 w Nowym Jorku) – amerykański oficer pochodzenia polskiego, as myśliwski, nazywany przez kolegów „Gabby”, pilot wojskowy II wojny światowej i wojny koreańskiej, trzeci na liście asów USAF. Kawaler Krzyża Walecznych.

Życiorys Dzieciństwo i młodość Urodził się 28 stycznia 1919 w miejscowości Oil City w stanie Pensylwania. Jego rodzice byli ubogimi polskimi imigrantami. Ojciec pracował na kolei, a następnie prowadził mały sklep spożywczy. Pomagała mu matka i kolejno wszystkie pięcioro dzieci. Francis wspominał, że jako nastolatek lepiej mówił po polsku niż po angielsku. Nawet w jego szkole niektóre przedmioty były prowadzone w języku polskimF. Gabreski, C. Molesworth, Gabby, s. 5..

W 1938 roku został przyjęty na wydział lekarski Notre Dame University, ale nauki na uczelni nie ukończył. Sam przyznawał, że przeliczył się z siłami – szkoła średnia w polonijnym getcie Oil City nie dawała wystarczających podstaw. Z trudem ukończył pierwszy rok studiówF. Gabreski, C. Molesworth, Gabby, s.8.. Zainteresował się natomiast lotnictwem. Po powrocie z wakacji udał się na leżące nieopodal South Bend lotnisko i zaczął naukę pilotażu w szkółce Homera Stockerta. Spędził zaledwie 6 godzin w powietrzu, ale dało mu to pewne podstawyF. Gabreski, C. Molesworth, Gabby, s.10-11.. Gdy był na drugim roku studiów uczelnię odwiedziła grupa oficerów werbunkowych Army Air Corps. Francis wypełnił formularz podania, ale nie przywiązywał do tego większej wagi. Zdziwił się więc, gdy podczas kolejnych wakacji otrzymał list z War Department informujący, że został przyjęty na kurs pilotów wojskowych w East St. Louis w stanie IllinoisF. Gabreski, C. Molesworth, Gabby, s. 12..

Szkolenie w pilotażu W 1940 roku wstąpił do Szkoły Pilotów Parks Air College w bazie lotnictwa wojskowego Maxwell w Alabamie. Szkołę ukończył w roku 1941. Szkolił się na samolotach: Stearman PT-17 Fairchild PT-19 Vultee BT-13 North American BT-9 North American AT-6

Promocję otrzymał 14 marca 1941 roku i przydział do jednostki myśliwskiej.

Służba na Hawajach Po przeszkoleniu został wysłany do bazy Wheeler Field na wyspie Oʻahu na Hawajach. Tam przeszkolił się na myśliwcach P-36 i P-40. Szczególnie ten pierwszy typ przypadł mu do gustu. Był świadkiem ataku japońskich samolotów Aichi D3A na Pearl Harbor. W filmie Pearl Harbor znajduje się scena, gdzie kilku pilotów wsiada do maszyn, by podjąć walkę. Taka sytuacja miała miejsce w rzeczywistości, a jednym z jej uczestników był właśnie Francis Gabreski.

Został awansowany na stopień kapitana, po czym skierowany do Waszyngtonu, a potem, na własną prośbę, wysłany do Wielkiej Brytanii.

Walki nad Europą W okresie od listopada 1942 do lutego 1943 latał bojowo z polskimi pilotami w dywizjonie 315, wykonując 20 lotów bojowych. Walczył na samolocie Spitfire Mk.IX. Nie uzyskał zestrzelenia, cenniejsze było jednak praktyczne doświadczenie bojowe. Potem powrócił na krótko do Stanów Zjednoczonych, gdzie został dowódcą 61 Dywizjonu „B” Group. Przeszkolił się na samolocie Republic P-47 Thunderbolt, będąc w służbie 61 dywizjonu myśliwskiego. Walczył nad Europą na samolocie P-47D w wersjach: P-47D-1 P-47D-5 P-47D-11 P-47D-25

Otrzymał wkrótce awans na dowódcę 61 dywizjonu myśliwskiego. Przed inwazją na Normandię miał już na swoim „koncie” 27 zestrzeleń. 5 lipca 1944 wykonał kolejny lot i zestrzelił 28. maszynę wroga, co było rekordem w amerykańskim lotnictwie w Europie. Otrzymał za to tytuł America's Greatest Living Ace (pol. Największy z żyjących asów). Wszystkie zwycięstwa w Europie odniósł jako pilot 56. FG. Dodatkową nagrodą był powrót do Stanów Zjednoczonych. Przed powrotem do domu postanowił wykonać jeszcze jeden lot. 20 lipca 1944 w czasie osłony wyprawy bombowej nad Niemcy, podczas atakowania z lotu koszącego celów naziemnych uderzył śmigłem w przeszkody i awaryjnie lądował, trafiając do niewoliWalter Boyne, „Gabreski”, Air Force Magazine, vol. 88, No. 11, s-74, listopad 2005; Mike Spick Asy myśliwskie aliantów. – 4, wyd. Bellona 2006, s. 183. W Stalagu Luft I w Barth przebywał do końca wojny. Po wyzwoleniu obozu przez Armię Czerwoną w kwietniu 1945 powrócił do USA i założył rodzinę.

Walka nad Koreą mały|Francis Gabreski wysiadający ze swojego F-86 Sabre. W 1951 „Gabby” został skierowany do Korei. Był tam zastępcą dowódcy 4 Skrzydła Myśliwskiego, a później dowódcą 51 Skrzydła Myśliwskiego. Walczył na myśliwcu North American F-86 Sabre. Zestrzelił w wojnie koreańskiej 6,5 samolotu wroga. Po powrocie do USA pełnił odpowiedzialne funkcje w USAF, aż do 1967 r., gdy został przeniesiony w stan spoczynku. Uzyskał 34,5 zestrzeleń pewnych i 3 prawdopodobne.

Dwa razy odwiedzał Polskę – w 1992 i 1999. Zmarł 31 stycznia 2002 w szpitalu w Nowym Jorku. Został pochowany na Cmentarzu Narodowym w Calverton, z pełnymi honorami wojskowymi.

Zestrzelenia Data Zestrzeleń Typ Miejsce Samolot własny Przydział24 sierpnia 19431Fw 190Dreux, FrancjaP-47D61 Dyw., 56 FG3 września 19431 Fw 190St-Germain, FrancjaP-47D61 Dyw., 56 FG11 listopada 19431 Fw 190Rheine, NiemcyP-47D61 Dyw., 56 FG26 listopada 19432Bf 110Oldenburg, NiemcyP-47D61 Dyw., 56 FG29 listopada 19432Bf 109Brema, NiemcyP-47D61 Dyw., 56 FG11 grudnia 19431Bf 110Emden, NiemcyP-47D61 Dyw., 56 FG29 stycznia 19441Bf 110Emden, NiemcyP-47DDow.56 FG30 stycznia 19441Me 410Lingen, NiemcyP-47DDow. 56 FG30 stycznia 19441Bf 109Lingen, NiemcyP-47DDow. 56 FG20 lutego 19442Me 410Koblencja, NiemcyP-47DDow. 56 FG22 lutego 19441Fw 190Paderborn, NiemcyP-47DDow. 56 FG16 marca 19442Fw 190Nancy, FrancjaP-47DDow. 56 FG27 marca 19442Bf 109Nantes, FrancjaP-47DDow. 56 FG8 maja 19441Bf 109Celle, NiemcyP-47D61 Dyw., 56 FG22 maja 19443Fw 190Höperhöfen, NiemcyP-47D61 Dyw., 56 FG7 czerwca 19441Bf 109Dreux, Francja P-47D61 Dyw., 56 FG7 czerwca 19441Fw 190Dreux, FrancjaP-47D61 Dyw., 56 FG12 czerwca 19442Bf 109Évreux, FrancjaP-47D61 Dyw., 56 FG27 czerwca 19441Bf 109Connantre, FrancjaP-47D61 Dyw., 56 FG5 lipca 19441Bf 109Évreux, FrancjaP-47D61 Dyw., 56 FG5 lipca 19511MiG-15Korea PółnocnaF-86A4 FIG2 września 19511MiG-15Korea PółnocnaF-86A4 FIG2 października 19511MiG-15Korea PółnocnaF-86A4 FIG11 stycznia 19521MiG-15Dandong, ChinyF-86E51 FIW20 lutego 1952½MiG-15Korea PółnocnaF-86E51 FIW1 kwietnia 19521MiG-15Korea PółnocnaF-86E51 FIW13 kwietnia 19521MiG-15Korea PółnocnaF-86E51 FIW ŹRÓDŁO: Air Force Historical Study 85: USAF Credits for the Destruction of Enemy Aircraft, World War II i Air Force Historical Study 81: USAF Credits for the Destruction of Enemy Aircraft, Korean War.

OdznaczeniaGabreski, Colonel Francis S.; Awards and decorations, Turner Publishing Company 1999 [dostęp 21 lipca 2011] thumb|Francis Stanley Gabreski, 1956 Odznaczenia amerykańskie USAF Command Pilot Wings Krzyż za Wybitną Służbę Medal Sił Lądowych za Wybitną Służbę Srebrna Gwiazda – dwukrotnie Legia Zasługi Zaszczytny Krzyż Lotniczy – trzynastokrotnie Brązowa Gwiazda Medal Lotniczy – siedmiokrotnie Medal Jeńca Wojennego Medal Amerykańskiej Służby Obronnej Medal Kampanii Amerykańskiej Medal Kampanii Azji-Pacyfiku – dwukrotnie Medal Kampanii Europy-Afryki-Bliskiego Wschodu – trzykrotnie Medal Zwycięstwa w II Wojnie Światowej Medal Służby Obrony Narodowej – dwukrotnie Medal Służby w Korei – trzykrotnie Air Force Longevity Service Award – sześciokrotnie Air Force Outstanding Unit Award

Odznaczenia zagraniczne Krzyż Wojenny 1940–1945 z brązową palmą (Belgia) Kawaler Legii Honorowej (Francja) Krzyż Wojenny 1939–1945 z brązową palmą (Francja) Republic of Korea Presidential Unit Citation (Republika Korei) Krzyż Walecznych (Polska) Odznaka PilotaKpt. Gabreski w 315 Dyonie (Polska) Odznaka Dywizjonu 315 (Polska) Krzyż Wybitnej Służby Lotniczej (Wielka Brytania) United Nations Korea Medal (ONZ)

Przypisy

Bibliografia

Col. Francis S. Gabreski, U.S. Air Force [dostęp 21 lipca 2011] , In Their Honor [dostęp 21 lipca 2011] , New York Times,2 lutego 2002 [dostęp 21 lipca 2011]

Kategoria:Amerykańscy oficerowie Kategoria:Amerykańscy piloci wojskowi Kategoria:Asy myśliwskie II wojny światowej Kategoria:Asy myśliwskie Stanów Zjednoczonych Kategoria:Lotnicy Sił Powietrznych Stanów Zjednoczonych Kategoria:Kawalerowie Legii Honorowej Kategoria:Odznaczeni Army Distinguished Service Medal Kategoria:Odznaczeni Brązową Gwiazdą Kategoria:Odznaczeni Distinguished Flying Cross (Stany Zjednoczone) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wybitnej Służby Lotniczej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wojennym (Belgia) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wojennym (Francja) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wybitnej Służby (Stany Zjednoczone) Kategoria:Odznaczeni Legią Zasługi Kategoria:Odznaczeni Medalem Lotniczym (USA) Kategoria:Odznaczeni National Defense Service Medal Kategoria:Odznaczeni Srebrną Gwiazdą Kategoria:Oficerowie RAF Kategoria:Uczestnicy wojny koreańskiej Kategoria:Amerykańscy wojskowi pochodzenia polskiego Kategoria:Urodzeni w 1919 Kategoria:Zmarli w 2002 Kategoria:Oficerowie Dywizjonu 315 Kategoria:Ludzie związani z lotnictwem na Long Island