Wacław Sadkowski, pseud. Wacław Rola (ur. 19 maja 1933 w Toruniu, zm. 9 stycznia 2023) – polski filolog, krytyk literacki, eseista i tłumacz; w latach 1972–1993 redaktor naczelny miesięcznika „Literatura na Świecie”, w latach 1988–1990 redaktor naczelny Spółdzielni Wydawniczej „Czytelnik”, wieloletni współpracownik Służby Bezpieczeństwa.
Życiorys W latach 1948–1956 był członkiem Związku Młodzieży Polskiej, od 1956 r. należał do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Debiutował w 1949 r. W 1955 r. ukończył studia na Wydziale Filologii Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego. Działalność krytycznoliteracką rozpoczął w początku lat 50. XX wieku, publikując szkice i recenzje książkowe w czasopismach (m.in. „Tygodnik Powszechny”, „Znak”, „Nowa Kultura”, „Twórczość”), występując w radio i w telewizji. W latach 1955–1968 był recenzentem literackim dziennika „Trybuna Ludu”, 1970–1972 członkiem zespołu redakcyjnego dwutygodnika „Współczesność”, w latach 1972–1993 redaktorem naczelnym miesięcznika „Literatura na Świecie”, a w latach 1988–1990 prezesem i redaktorem naczelnym Spółdzielni Wydawniczej „Czytelnik”. Od 1990 był prezesem Fundacji „Literatura Światowa”. Był także wiceprezesem Fundacji Kultury PolskiejFundacja Kultury Polskiej KRS, dostęp: 2013-06-07..
Wykładał literaturę światową wieku XX na Uniwersytecie Warszawskim, miał gościnne wykłady na kilku uniwersytetach zagranicznych (m.in. w Brukseli, Leuven i Gandawie, na Columbia University w Nowym Jorku, University of Iowa w stanie Iowa i w Goshen College w stanie Indiana w Stanach Zjednoczonych).
Był członkiem Związku Literatów Polskich (w latach 1953–1957 i od 1983), Stowarzyszenia Autorów ZAiKS (od 1961), Polskiego PEN Clubu (od 1974) i Societe Européene de Culture (od 1975, a od 2003 członkiem Conseil Exécutiv tego stowarzyszenia).
Współpraca ze Służbą Bezpieczeństwa PRL Według Marka Nowakowskiego, który w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej znalazł 15 teczek na swój temat, wśród osób, które na niego donosiły, znajdował się jego szkolny kolega, partyjny literat Wacław Sadkowski, Tajny Współpracownik „Olcha”, który pracował dla Służby Bezpieczeństwa (SB)Fakty i akta, Newsweek.pl, 22 lipca 2007.Zdrada jako problem literacki. Wywiad z Joanną Siedlecką, Dziennik.pl 27 grudnia 2008..
Przeprowadzone przez Joannę Siedlecką poszukiwania w archiwach Instytutu Pamięci Narodowej wskazują na to, że Wacław Sadkowski regularnie współpracował ze Służbą Bezpieczeństwa przez 16 lat – od 1972 do listopada 1988 roku, formalnie jako „konsultant”, gdyż członków partii komunistycznej nie rekrutowano jako tajnych współpracowników. Analiza zachowanego w Instytucie Pamięci Narodowej pięciotomowego zbioru dokumentów wskazuje na to, że Wacław Sadkowski regularnie pisał obszerne donosy na osoby pochodzące z polskiego środowiska literackiego oraz na literatów zagranicznych, z którymi miał kontakt, przygotowywał też opracowania i analizy dotyczące utworów literackich oraz zjawisk z życia literackiego. W opracowywanych na potrzeby tajnych służb dokumentach autor udzielał funkcjonariuszom SB rad dotyczących metod dyskredytowania niechętnych władzy literatów cieszących się społecznym autorytetem oraz zwalczania niezależnego ruchu wydawniczego w Polsce oraz czasopism kulturalnych publikowanych za granicą.
Życie prywatne Mieszkał w Warszawie, na Mokotowie. Jego żona, Danuta Sadkowska (z domu Stramer-Kwiecińska; 1932–2016.), była redaktorem literatury młodzieżowej (opracowała m.in. książki Zofii Chądzyńskiej i Małgorzaty Musierowicz).
Później mąż Teodory Grodzkiej, mieszkali razem na Sadybie.
Nagrody i odznaczenia Otrzymane nagrody i wyróżnienia: Nagroda im. Juliana Bruna (1960), Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1964), Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1974), Nagroda przewodniczącego Komitetu do spraw Radia i Telewizji za twórczość radiową i telewizyjną (1975)Wręczenie nagród za twórczość radiową i telewizyjną, "Trybuna Ludu", nr 118, 23 maja 1975, s. 8., Nagroda indywidualna RSW „Prasa-Książka-Ruch” (1984)Lista nagród indywidualnych i zespołowych RSW, "Rzeczpospolita", nr 172, 20 lipca 1984, s. 2., Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1997), Nagroda Literacka im. Władysława Reymonta (2019). Ponadto w czasach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej został odznaczony m.in.: Złotym Krzyżem Zasługi, Medalem 30-lecia Polski Ludowej, Odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” oraz Medalem im. Ludwika Waryńskiego (1988)„Życie Partii”, nr 5 (543), 8 marca 1989, s. 20.. W 1979 otrzymał Dyplom honorowy Związku Pisarzy ZSRRRadzieckie dyplomy dla polskich artystów, "Trybuna Ludu", nr 267, 13 listopada 1979, s. 9..
Twórczość Ruch recenzyjny a czytelnictwo dawniej i dziś (z Juliuszem W. Gomulickim i Adamem Klimowiczem; 1960) Literatura katolicka w Polsce (szkice historycznoliterackie; Książka i Wiedza 1963) Penetracje i komentarze. Notatnik recenzenta 1960-1965 (szkice krytycznoliterackie; Czytelnik 1967) Drogi i rozdroża literatury Zachodu (szkice krytycznoliterackie; Książka i Wiedza 1968, wyd. 2 rozszerzone 1978) Parnicki (seria: „Sylwetki współczesnych pisarzy”; Agencja Autorska 1970, wersja angielska w koedycji z wyd. Czytelnik: 1978) Rusinek (seria: „Sylwetki współczesnych pisarzy”; Agencja Autorska 1971; wersja francuska: 1985) Kręgi wspólnoty (szkice krytycznoliterackie; PIW 1972) Wśród książek z literatury angielskiej i amerykańskiej. Poradnik bibliograficzny (Biblioteka Narodowa 1971) Andrzejewski (seria: „Sylwetki współczesnych pisarzy”; Agencja Autorska i Zjednoczenie Księgarzy 1973; wersja angielska: 1975) Kuśniewicz (w języku angielskim; seria: „Sylwetki współczesnych pisarzy”; Agencja Autorska 1974; wersja francuska: 1980) James Baldwin (seria: „Klasycy Literatury XX Wieku”; Czytelnik 1985, ) Od Conrada do Becketta (szkice krytycznoliterackie; Książka i Wiedza 1989, ) Mój sposób na życie. Próba autobiografii (Iskry 1998, ) Proza świata. Szkice do obrazu powieściopisarstwa wieku XX (szkice krytycznoliterackie; Książka i Wiedza 1999, ) Odpowiednie dać słowu słowo. Zarys dziejów przekładu literackiego w Polsce (szkice krytycznoliterackie; Prószyński i S-ka 2002, ) Precz! Jesteś tyranem! Pamiętnik miłości nieodwzajemnionej (szkice krytycznoliterackie; Twój Styl 2004, ) W drzwiach do Europy. Szkice o polskiej kulturze umysłowej i literackiej (Wyd. Ston2 2007, )
Przekłady Richard M. DeVos wraz z Charlesem Paulem Connem, Uwierz! (Studio Emka 1994, ) Joe Girard, przy współpr. Stanleya H. Browna, Każdemu sprzedasz wszystko co zechcesz (Studio Emka 1994, 2006) Napoleon Hill, Myśl!... i bogać się: podręcznik człowieka interesu (Studio Emka 1994, ) Ron Holland, Siła żywego słowa w biznesie: jak osiągnąć zamożność nie mając własnego kapitału (Studio Emka 1994, ) Michael Ondaatje, Angielski pacjent (Muza 1994, seria: „Biblioteka Bestsellerów”, ; Świat Książki 1997, ; Libros, Świat Książki 2000, ; C&T 2001, ) Mario Puzo, Mamma Lucia (Wydawnictwo Dolnośląskie 1994, ) David S. Wyman, Pozostawieni swemu losowi: Ameryka wobec Holocaustu 1941–1945 (Państwowy Instytut Wydawniczy 1994, ) Robert Coover, Scena miłosna (sztuka teatralna, 1995; emisja: 21 stycznia 1996, reż. Maria Zmarz-Koczanowicz) Michael Ondaatje, W lwiej skórze (seria: Współczesna Proza Światowa; Państwowy Instytut Wydawniczy 1995, ) Robert H. Schuller, Ciężkie czasy przemijają, bądź silny i przetrwaj je (Studio Emka 1996, ) Robert H. Schuller, Nie ma kresu sukcesom, nie ma klęsk ostatecznych (Studio Emka 1996, ) V, Menedżer jak Mafioso (Studio Emka 1996, ) Zig Ziglar, Ziga Ziglara sztuka profesjonalnej sprzedaży (Studio Emka 1996, ) Christopher Isherwood, W poszukiwaniu azylu (przekład i posłowie; Wiedza i Życie 1997, ) James W. Robinson, Imperium wolności: historia Amway Corporation (Studio Emka 1997, ) Alain de Botton, Jak Proust może zmienić twoje życie (Studio Emka 1998, ) Tom Chappell, Dusza biznesu (Studio Emka 1998, ) Nina Fitzpatrick, Amory Faustyny (Prószyński i S-ka 1998, ) Kenneth S. Lynn, Hemingway (Wydawnictwo Literackie 1999, ) Peter Carey, Oskar i Lucynda (Prószyński i S-ka 2000, ) Jean Cormier, przy współpr. Hildy Guevara Gadei i Alberta Granado Jimeneza, Che Guevara (Prószyński i S-ka 2000, ; Iskry 2004, ) Jean-Marie Laclavetine, Przeklęta pierwsza linijka (seria: „BIP Biblioteczka Interesującej Prozy”; Prószyński i S-ka 2000, ) Stephen C. Lundin, Harry Paul, John Christensen, Fish! – chwyciło! (Studio Emka 2001, ) Rich DeVos, Nadzieja z głębi serca: 10 lekcji życiowych (Studio Emka 2002, ) Amos Oz, Opowieść się rozpoczyna: szkice o literaturze (z ang. tłumaczenia Maggie Bar-Tura; Prószyński i S-ka 2003, ) Kendall Taylor, Zelda i Scott Fitzgeraldowie: niekiedy szaleństwo bywa mądrością (Twój Styl 2003, ) Andy Borowitz, Kto mi zwędził mydło? Jak przetrwać więzienne lata. Podręcznik dla dyrektorów generalnych (Studio Emka 2004, ) Brenda Maddox, Nora Joyce: żywot prawdziwej Molly Bloom (Twój Styl 2004, ) Michael Ondaatje, Oczy Buddy (Prószyński i S-ka 2004, ) Henri Troyat, Marina Cwietajewa: wieczna buntownica (Twój Styl 2004, ) Jim Harrison, Dalva (Twój Styl 2005, ) Brian Boyd, Nabokov. Dwa oblicza (Twój Styl 2006)
Inne prace redakcyjne James Baldwin, Inny kraj (autor posłowia; przeł. Tadeusz Jan Dehnel, wiersze przeł. Ludmiła Marjańska; Państwowy Instytut Wydawniczy 1975) Michał Choromański, Memuary (autor posłowia; Wydawnictwo Poznańskie 1976) Teodor Parnicki, Hrabia Julian i król Roderyk: powieść historyczna (autor posłowia; Wydawnictwo Poznańskie 1976) John Barth, Bakunowy faktor (autor posłowia; przeł. Sławomir Magala; Czytelnik 1980, ) Zapisane w pamięci: o Melanii Kierczyńskiej – wspomnienia i szkice (autor wstępu; wybór i oprac. Olga Kierczyńska; Czytelnik 1981, ); Bohdan Czeszko, Pokolenie (autor posłowia; Iskry 1984, ) Izydor Zaczykiewicz, Włóczywoda (autor posłowia; Państwowy Instytut Wydawniczy 1984, ) Sercu bliska: materiały repertuarowe dla amatorskiego ruchu artystycznego w wojsku (autor wstępu; wybór i oprac. Janina Emilewicz; MON 1984) George Orwell, Folwark zwierzęcy (autor posłowia; przeł. Bartłomiej Zborski; Alfa 1988, ) Szymon Kobyliński, Odpukajmy!: rzecz o ostrzegawczych przesądach polskich (autor posłowia; Krajowa Agencja Wydawnicza 1990, ) Leksykon pisarzy świata: XX wiek (oprac. zespół red. „Literatura na Świecie” pod kierunkiem Wacława Sadkowskiego; Fundacja „Literatura Światowa” 1993, ) Leksykon pisarzy świata: XX wiek. 2, Suplement (oprac. zespół red. „Literatura na Świecie” pod kierunkiem Wacława Sadkowskiego; Fundacja „Literatura Światowa” 1993, ) Leksykon pisarzy świata XX wieku (przewodniczący komitetu redakcyjnego; Wydanie 2, popr. i rozsz. Leksykonu pisarzy świata: XX wiek; Fundacja „Literatura Światowa” 1997, ) Norman Mailer, Nadzy i martwi (autor posłowia; przeł. Jan Zakrzewski; Wydawnictwo Dolnośląskie 1996, ) Charles Dickens, Klub Pickwicka, T. 1-2 (autor posłowia; przeł. Włodzimierz Górski; uzup. Zofia i Wiktor Popławscy; Wydawnictwo Dolnośląskie 1997, ) Romain Gary, Edukacja europejska (autor posłowia; przekł. Józef Waczków; „Wiedza i Życie” 1997, ) Tomasz Mann, Lotta w Weimarze (autor posłowia; przekł. Feliks Konopka; Wiedza i Życie 1997, ) Jean-Paul Sartre, Słowa (autor posłowia; przekł. Julian Rogoziński; Wiedza i Życie 1997, ) Gustave Flaubert, Trzy opowieści (autor posłowia; przeł. Julian Rogoziński; Prószyński i S-ka 1998, ) Jean-Paul Sartre, Idiota w rodzinie: wybór tekstów z nieukończonej monografii [o Gustavie Flaubercie] (autor wyboru; przeł. Józef Waczków; Słowo/Obraz Terytoria 2000, ) Heinrich Heine, Romantyk znad Renu: 112 utworów poetyckich (autor posłowia; przeł. i wstępem opatrzył Ludwik Krasucki; Fundacja Ekumeniczna „Tolerancja” 2003, ) Dan Pagis, Ostatni (autor opracowania; przeł. Irit Amiel; Studio Emka, 2004, )
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Członkowie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej Kategoria:Członkowie Związku Literatów Polskich (Polska Rzeczpospolita Ludowa)