Maria Kazimiera de La Grange d’Arquien (fr. Marie Casimire Louise de La Grange d'Arquien), znana jako Marysieńka (ur. 28 czerwca 1641 lub wcześniej w NeversE. Rudzki, Polskie królowe, t. II: Żony królów elekcyjnych, Warszawa 1990, s. 193., zm. 30 stycznia 1716 w BloisW. Roszkowska, Oława królewiczów Sobieskich, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1984, s. 100.E. Rudzki, Polskie królowe, t. II: Żony królów elekcyjnych, Warszawa 1990, s. 246.) – królowa Polski, żona króla Jana III Sobieskiego, starosta brodnicka w latach 1678–1698, starosta gniewska w latach 1696–1699Senatorowie świeccy, podskarbiowie i starostowie Prus Królewskich: 1454–1772. Toruń 1921, s. 66, 83..
Życiorys Urodziła się 28 czerwca 1641 lub wcześniej w Nevers, w starym, ale zubożałym rodzie d’Arquien. Była córką – wśród licznego rodzeństwa – francuskiego markiza Henriego Alberta de La Grange d’Arquien, który był skromnym kapitanem w gwardii brata króla Ludwika XIII, księcia Gaston d’Orléans zwanego Monsieur i Franciszki de la Châtre – ochmistrzyni dworu Ludwiki Marii Gonzagi. Tą drogą także i córka została damą dworu Ludwiki Marii, która wkrótce została królową polską, poślubiwszy per procura króla Władysława IV Wazę. Z nią też Maria Kazimiera przybyła do Polski pod koniec 1645, mając 4 lata. Niektórzy z ówczesnych Polaków spekulowali, iż była jej nieślubną córką, brak jednak jakichkolwiek potwierdzających to dowodów – historycy uznają, iż prawdopodobnie były to wyłącznie informacje rozpowszechniane przez przeciwników królowej i opierały się tylko na fakcie obecności małej dziewczynki w jej orszakuZ. Wójcik, Jan Sobieski, Warszawa 1983, s. 60–61.. Przyswoiwszy sobie język i kulturę polską, Maria Kazimiera zyskała wśród Polaków przydomek Marysieńka, z którym odtąd kojarzona jest w polskiej historii.
W 1648, wobec trudnej sytuacji w kraju i śmierci króla Władysława IV, owdowiała królowa odesłała siedmioletnią dziewczynkę z powrotem do Francji, gdzie w rodzinnym Nevers przez ok. cztery lata odbywała edukację w szkole klasztornej. Najpóźniej w 1653 powróciła na dwór Ludwiki Marii, która zdołała poślubić nowego króla polskiego, Jana Kazimierza. Tam też, w marcu 1655, podczas jednej z zabaw dworskich towarzyszących obradom sejmu warszawskiego, poznał ją jej przyszły mąż, późniejszy król Polski, Jan Sobieski. Starosta krasnostawski (tytuł ten został przez niego odziedziczony po bracie) zrobił wrażenie na dorastającej pannie, sam zaś zakochał się od pierwszego wejrzenia w ulubienicy królowej. Znajomość pogłębiło przybycie Jana na dwór królewski w 1656 roku. Do oświadczyn i ślubu jednak nie doszło, pomimo więzi miłosnej, jaka już wówczas wytworzyła się między przyszłymi małżonkami.
3 marca 1658 poślubiła wojewodę sandomierskiego Jana Sobiepana Zamoyskiego, z którym miała czworo dzieci (żadne z nich nie dożyło dorosłości). W oczach Ludwiki Marii – faktycznie decydującej o zamążpójściu Marysieńki – Zamoyski był lepszym kandydatem ze względu na dużo większy majątek niż (też zamożny) Sobieski, jak również z uwagi na postawę polityczną: w przeciwieństwie do przyszłego króla, Zamoyski pozostał wierny Janowi Kazimierzowi w pierwszym okresie potopu szwedzkiego. Zamoyski zmarł jednak w kilka lat po ślubie. Po jego śmierci poślubiła (potajemnie) 14 maja i (oficjalnie) 5 lipca 1665 Jana Sobieskiego. Zarówno w opinii współczesnych, jak i historyków było to tzw. „małżeństwo z miłości”, co stanowiło wówczas rzadkość. W związku z drugim mężem urodziła trzynaścioro dzieci, z których tylko czworo osiągnęło dorosłość: Jakub (1667–1737), Teresa Kunegunda (1676–1730), Aleksander (1677–1714) i Konstanty (1680–1726). thumb|upright|left|Maria Kazimiera Sobieska Na królową Polski została koronowana 2 lutego 1676, na Wawelu. Będąc królową wspierała politykę mającą doprowadzić do sojuszu polsko-francuskiego. Zarazem chciała uzyskać od ówczesnego króla Francji Ludwika XIV przywileje dla swojej rodziny. W 1688 roku rozpoczęła się budowa kościoła św. Kazimierza w Warszawie finansowana przez Marię KazimieręKatalog zabytków sztuki w Polsce, seria nowa, tom XI, część 2, Warszawa 2001, s. 56..
Po śmierci Jana III Sobieskiego w 1696 Marysieńka wyjechała z Polski w 1699, udając się do Rzymu, gdzie przebywała z licznym dworem. Zamieszkała tam początkowo w Palazzo Chigi-Odescalchi. Często gościła u kolejnych papieży, najpierw u Innocentego XII (który wcześniej jako nuncjusz asystował przy jej ślubie z Sobieskim), następnie u Klemensa XI.
Od 1702 roku siedzibą owdowiałej królowej był usytuowany w centrum miasta, niedaleko kościoła Trinità dei Monti, niewielki , zbudowany na początku XVII w. przez Federico Zuccaro. Maria Kazimiera ufundowała tu budowę drewnianego łuku nad via Sistina i nowej pałacowej fasady z balkonem od strony placu przed kościołem. Na jej zlecenie Filippo Juvara wykonał na fasadzie herb RzeczypospolitejSaverio Franchi: Drammaturgia romana, vol. II (1701-1750), Edizioni di Storia e Letteratura, Roma 1997..
Maria Kazimiera, naśladując mecenat artystyczny Krystyny Szwedzkiej realizowany w poprzednim stuleciu, uczyniła ze swej siedziby znaczący ośrodek kultury. W roku 1704 założyła mały prywatny teatr muzyczny, w którym prezentowali rzymskiej szlachcie swoje utwory m.in. Alessandro Scarlatti, a także jego syn, wkrótce nadworny muzyk królowej, Domenico Scarlatti. Dla upamiętnienia zwycięstwa Jana Sobieskiego pod Wiedniem w dniu 12 września 1704 r. wieczorem królowa zorganizowała iluminację drogi do klasztoru na wzgórzu Pincio. Przeszła nią z jej pałacu do klasztoru tłumna, uroczysta procesja, z muzyką i śpiewami. Z 1704 r. pochodzi niewątpliwie oratorium na pięć głosów do tekstu anonimowego poety z muzyką Alessandro Scarlattiego (San Casimiro re di Polonia – Św. Kazimierz król Polski), jednak okoliczności jego wykonania nie zostały jeszcze ustalone.
Tu, po zawarciu w 1706 r. pokoju w Altranstädt, królowa świętowała uwolnienie swych książęcych synów, wziętych do niewoli przez elektora Saksonii Augusta II Mocnego podczas III wojny północnej.
W czerwcu 1714 r. królowa opuściła Rzym (gdzie pozostawiła duże długi), aby udać się do Francji. W Civitavecchia zaokrętowała się na papieską galerę, którą udostępnił jej łaskawie Klemens XI. Jednak Ludwik XIV wydał jej zakaz pojawienia się w Paryżu i Wersalu, choć bezskutecznie składała prośby, pisząc do niego: Chcę być uważana jako prosta wasalka, a nie jak królowa, opuszczając bowiem Rzym, królestwo swe złożyłam u stóp papieskichRobert A. Haasler, Kobiety Watykanu, Rozdział X: Seksapil i duma Marysieńki Sobieskiej..
Ostatnie półtora roku życia spędziła w Blois, gdzie w styczniu 1716 zmarła po płukaniu żołądka zarządzonym przez lekarza. Trumnę 2 kwietnia przeniesiono do kaplicy św. Eustachego w kościele św. Zbawiciela w Blois. Natomiast serce złożono w urnie w miejscowym kościele jezuitów (przepadło potem w czasie rewolucji francuskiej). Następnie w 1717 trumna z ciałem Marysieńki spoczęła w warszawskim kościele kapucynów, obok Jana III i stamtąd w 1733 wraz z prochami króla przewieziona została do katedry wawelskiej w Krakowie. Pochowana w krypcie św. Leonarda na WaweluMichał Rożek, Przewodnik po zabytkach i kulturze Krakowa, Warszawa-Kraków 1997, s. 369.. Po otwarciu w 1938 roku trumny stwierdzono, że wewnątrz znajdują się szczątki kośćca królowej pomieszane z resztkami zmurszałego drewna (prawdopodobnie z poprzedniej trumny) i resztki zetlałych szat. Na czaszce znajdowała się korona srebrna pozłacanaMichał Rożek, Groby królewskie w Krakowie. Kraków 1977, s. 280–281.. Sarkofag na trumnę królowej został ufundowany w 1840 roku przez cesarza Austrii i króla Galicji Ferdynanda I, jak głosi inskrypcja na grobowcu.
Jej imię nosiły statki gdańskie Marie, Die Königin von Polen (trzy statki), Maria Casimira Königin von PolenMarek Arpad Kowalski, Kolonie Rzeczypospolitej, Warszawa 2005, s. 75..
Kontrowersje Późniejsi publicyści (Kazimierz Waliszewski i Tadeusz Boy-Żeleński) wyolbrzymili jej wpływ na Jana Sobieskiego, w rzeczywistości królowa ułatwiała Sobieskiemu zbliżenie z Francją, ale jej samej nie udało się doprowadzić do sojuszu w 1692 z powodu sprzeciwu Sobieskiego.
Listy Królewska para pozostawiła po sobie obfitą korespondencję. Listy miłosne powstały głównie w latach 1665–1683 – w czasie rozstań z Marysieńką, spowodowanych takimi wydarzeniami, jak np. rokosze, wyjazdy Marysieńki do Paryża, kampania wojenna w latach 1675–1676 oraz odsiecz wiedeńska w 1683. W listach tych widoczny jest świat uczuć Sobieskiego i Marysieńki, autentyczne przeżycia kochającej się pary, trudności i problemy ówczesnego świata. Przebywała przez pewien okres w Jarosławiu, zaś jej kochanek Jan, odpoczywając w Woli (teraz Sobieska Wola), gmina Krzczonów, woj. lubelskie na polowaniach miał możliwość spotkania się z nią.
Galeria
Genealogia
Antoine de La Grange d’Arquianur. 1556/1557zm. 9 V 1626 Anne d’Ancienvilleur. 1585zm. 31 VIII 1650 Baptiste de La Châtreur. 1550/1551zm. 1615 Gabrielle Lamyur. ok. 1580 Henri de La Grange d’Arquienur. 8 IX 1613zm. 24 V 1707 Françoise de La Châtreur. 1613/1615zm. 1672
1Jan Sobiepan Zamoyskiur. 9 IV 1627zm. 7 IV 1665 Maria Kazimiera d’Arquienur. 28 VI 1641 lub wcześniejzm. 30 I 1716 2Jan III Sobieskiur. 17 VIII 1629zm. 17 VI 1696OO 5 VII 1665(ślub tajny 14 V 1665) Ludwika Maria Zamoyska ur. IV 1659 zm. V 1659 NN Zamoyski ur. I 1660 zm. I 1660 Katarzyna Barbara Zamoyska ur. 5 XII 1660 zm. XII 1662 NN Zamoyska ur. V 1664 zm. VIII 1664 Jakub LudwikSobieski ur. 2 XI 1667 zm. 19 XII 1737 NNSobieska ur. 9 V 1669 zm. 9 V 1669 NNSobieska ur. 9 V 1669 zm. 9 V 1669 Teresa TeofilaSobieska ur. X 1670 zm. X 1670 Adelajda LudwikaSobieska ur. 15 X 1672 zm. 10 II 1677 Maria TeresaSobieska ur. 18 X 1673 zm. 7 XII 1675 NNSobieska ur. X 1674 zm. X 1674 Teresa KunegundaSobieska ur. 4 III 1676 zm. 10 III 1730 Aleksander BenedyktSobieski ur. 6 IX 1677 zm. 19 XI 1714 NNSobieska ur. 13 XI 1678 zm. 13 XI 1678 Konstanty WładysławSobieski ur. 1 V 1680 zm. 28 II 1726 dziecko ur. na przełomie 1681 i 1682 zm. na przełomie 1681 i 1682 Jan Sobieski ur. 4 VI 1683 zm. (przed 12 IV) 1685
Przodkowie
Przypisy
Bibliografia Zbigniew Wójcik, Jan Sobieski, Warszawa 1983. Gaetano Platania, Gli ultimi Sobieski e Roma. Fasti e miserie di una famiglia reale polacca tra Sei e Settecento (1699–1714), Roma-Menziana 1989 Antonio Bassani, Viaggio a Roma della Signora Reale Maestà di Maria Casimira, Regina di Polonia vedova dell’Invittissimo Giovanni III per il voto di visitare i Luoghi Santi et il Supremo Pastor della Chiesa Innocenzo XII, Roma 1700 Gaetano Platania, Due dame polacche nella Roma del Sei-Settecento, Salerno, Laveglia, 1980 Gaetano Platania, Gli ultimi Sobieski e Roma. Fasti e miserie di una famiglia reale polacca tra Sei e Settecento (1699–1715), Roma, Vecchiarelli editore, 1990 Gaetano Platania, Viaggio in Italia e soggiorno romano di una dama polacca: Maria Casimira Sobieski, w Viaggiatori polacchi in Italia, n, 28, Gèneve, Slatkine, 1986, str. 165–181 Gaetano Platania, Una pagina inedita del soggiorno romano di Maria Casimira Sobieska, w „Studia Italo-Polonica”, III, 1987, str. 81–113 Gaetano Platania, Maria Casimira Sobieska a Roma. Alcuni episodi del soggiorno romano di una regina polacca, w „Effetto Roma”. Il viaggio, Istituto Nazionale di Studi Romani, Roma, Bulzoni editore, 1995, str. 9–48 Michał Komaszyński, Piękna królowa Maria Kazimiera d’Arquien-Sobieska, Kraków 1995 Michel Komaszyński, Marie Casimire, reine de Pologne, dernière résidente royale du Château de Blois, Katowice 1995 Gaetano Platania, Il viaggio politico di Maria Casimira Sobieska, w Donne in viaggio. Viaggio religioso, politico, metaforico, a cura di M.L. Silvestre e A. Valerio, Roma-Bari, Laterza editore, 1999, str. 131–142