thumb|USS „Deyo” – amerykański niszczyciel rakietowy typu Spruance Niszczyciel rakietowy – klasa współczesnych, wszechstronnie uzbrojonych dużych okrętów rakietowych, zdolnych prowadzić walkę z celami nawodnymi, podwodnymi, powietrznymi, kosmicznymi (broń antysatelitarna), i na lądzie. W wielu flotach zostały zastąpione przez fregaty i korwety, o również rosnących możliwościach bojowych.

Geneza Niszczyciele rakietowe stanowią dalsze ogniwo ewolucji klasy niszczycieli (kontrtorpedowców), istniejącej podczas I i II wojny światowej. Niszczyciele były uniwersalnymi okrętami przeznaczonymi głównie do obrony zespołów statków i okrętów przed mniejszymi okrętami nawodnymi i podwodnymi oraz lotnictwem, a także do wypełniania zadań uderzeniowych w składzie zespołów floty, w tym do przeprowadzania ataków torpedowych.

W okresie powojennym nastąpił dalszy rozwój niszczycieli i inne ukierunkowanie zadań, które miały wykonywać. Stały się w większym stopniu okrętami uderzeniowymi, a eskortowanie stopniowo przejęły mniejsze i słabiej uzbrojone fregaty. Wiązało się to z postępem w dziedzinie uzbrojenia, szczególnie rakietowego, i wkraczaniem pocisków rakietowych na dominującą pozycję na polu walki morskiej. Od tego czasu niszczyciele uzbrojone w rakiety zwane są rakietowymi, a ich zadaniem są wszystkie możliwe sposoby prowadzenia działań na morzu – zwalczanie jednostek nawodnych i podwodnych, a także lotnictwa. Niektóre z niszczycieli posiadają uzbrojenie rakietowe pozwalające na atakowanie obiektów lądowych.

Podklasa niszczycieli rakietowych stała się dominująca wśród innych jednostek w klasie niszczycieli i w praktyce nie spotyka się już obecnie niszczycieli nieuzbrojonych w pociski rakietowe, w związku z czym stosuje się często określenie niszczyciel, nie dodając przymiotnika „rakietowy”. W odróżnieniu od niszczycieli rakietowych, powojenne niszczyciele nieposiadające uzbrojenia rakietowego określano jako klasyczne lub konwencjonalne.

Rozwój Ewolucja tych jednostek nie nastąpiła jednak natychmiast, rozwijały się one wraz z systemami uzbrojenia. Pierwszym uzbrojeniem rakietowym, jakie pojawiło się na niszczycielach, były pociski przeciwlotnicze, które zmniejszyły się do takich rozmiarów, iż na przełomie lat 50 XX w. i lat 60 XX w., możliwe stało się instalowanie ich na okrętach mniejszych od krążowników rakietowych. Na początku lat 60. XX w. pojawiły się niszczyciele takie, jak amerykańskie jednostki typu Charles F. Adams (pierwsze okręty zaprojektowane od początku jako niszczyciele rakietowe) oraz radzieckie projektu 56A (oznaczenie w kodzie NATO: Kotlin SAM), uzbrojone w przeciwlotnicze pociski rakietowe i torpedy nowszych typów do zwalczania okrętów podwodnych.

Następną generację z lat 60 XX w. stanowiły okręty wyposażone po raz pierwszy w przeciwokrętowe pociski rakietowe, np. radzieckie niszczyciele projektu 56M (w kodzie NATO: Kildin) i projektu 61MP (oznaczenie w kodzie NATO: Modified Kashin). Potem, w latach 70 XX w. zaczęto budować okręty uzbrojone także w rakietotorpedy przeciw okrętom podwodnym, takie jak radzieckie okręty projektu 1155 (Udałoj). Ostatnią fazą rozwoju było wprowadzenie okrętów przenoszących pociski manewrujące, jak miało to miejsce na amerykańskich niszczycielach typu Spruance. Dodatkowo każdy okręt posiadał artylerię pokładową. W tym samym czasie wprowadzono także śmigłowce pokładowe, które w specjalnych hangarach mogły przebywać na pokładzie przez dłuższy czas.

Wszystkie te typy uzbrojenia cały czas przechodzą różnego rodzaju ewolucje, ale pozostają głównymi montowanymi na niszczycielach. Stosowane są coraz doskonalsze systemy rakietowych pocisków przeciwlotniczych i przeciwokrętowych, połączone z doskonalszymi systemami elektronicznymi wykrywania celów i naprowadzania uzbrojenia, takimi jak amerykański AEGIS.

W czasie ewolucji niszczycieli rakietowych, ich wielkość się zwiększała. Wczesne jednostki miały wyporność standardową ok. 3000–3500 t, odpowiadającą największym niszczycielom klasycznym. Nowoczesne niszczyciele rakietowe to jednostki o wyporności od ok. 5000 do 9000 ton (porównywalnej z lekkimi krążownikami okresu II wojny światowej), długości sięgającej ok. 130–170 metrów, prędkości maksymalnej w granicach 25–35 węzłów, autonomiczności działania 15–25 dni, zasięgu zazwyczaj od 4 do 10 tysięcy mil morskich. Układ napędowy to przeważnie silniki Diesla i turbiny gazowe połączone w kombinowanym systemie CODOG, rzadziej CODAG, czasem występują same turbiny gazowe w systemie COGOG i COGAG, a na starszych jednostkach nawet turbiny parowe.

Uzbrojenie Uzbrojenie rakietowe Przeciwokrętowe pociski rakietowe Przeciwokrętowe pociski rakietowe (klasy woda-woda, ang. surface-to-surface) stosowane na niszczycielach mają zazwyczaj zasięg 100–150 km i prędkość ok. 1 Ma, ale czasem dochodzącą nawet do 3 Ma. Przeciwokrętowe pociski rakietowe zazwyczaj montowane są poczwórnie, po dwa takie zestawy na okręcie. Rzadziej występują w podwójnych lub pojedynczych wyrzutniach wielokrotnego ładowania albo pionowych wyrzutniach pokładowych VLS, gdzie liczba pocisków dochodzi nawet do szesnastu i więcej. Francja: Exocet MM.40 (z Włochami) Federacja Rosyjska: P-80 Żubr / P-270 Moskit (w kodzie NATO: SS-N-22 Sunburn) Uran (w kodzie NATO: SS-N-25 Switchbalde) rodzina pocisków Kalibr Oniks Stany Zjednoczone Ameryki: AGM-84 Harpoon A/C

Przeciwlotnicze pociski rakietowe Przeciwlotnicze pociski rakietowe (klasy woda-powietrze, ang. surface-to-air) dzielą się na bliskiego i średniego zasięgu. Zestawy bliskiego zasięgu mogą atakować cele w odległości maksymalnej do ok. 50 km i służą do niszczenia środków napadu powietrznego, ale także do obrony przeciwrakietowej jednostki. Stany Zjednoczone Ameryki: RIM-7 Sea Sparrow RIM-116 RAM Wielka Brytania: GWS Sea Wolf

Jednak typowe przeciwlotnicze pociski rakietowe na niszczycielach to pociski średniego zasięgu od 50 do 100 km i przeznaczone wyłącznie do atakowania samolotów lub śmigłowców. Do wystrzeliwania pocisków przeciwlotniczych służą wyrzutnie wielokrotnego ładowania (zwykle dwuprowadnicowe) lub pionowe wyrzutnie VLS, a jeden niszczyciel przenosi w granicach od 8 do nawet 64 takich pocisków. Federacja Rosyjska: M-22 (w kodzie NATO SA-N-7 Gadfly) Fort (pocisk na platformie okrętowej, zbudowany na bazie systemu S-300) 3K95 (w kodzie NATO: SA-N-9 Gauntlet) Stany Zjednoczone Ameryki: RIM-67 Standard SM2

Pociski manewrujące Osobny rodzaj pocisków, przenoszonych na amerykańskich niszczycielach, to duże pociski manewrujące dalekiego zasięgu, którymi okręty ze swych pokładów mogą razić cele na ziemi i na morzu w odległości od 500 do 3000 km. Okręty tego typu przenoszą od kilku do kilkunastu takich pocisków, zazwyczaj w pionowych wyrzutniach VLS. BGM-109 Tomahawk Kalibr Oniks MdCN

Uzbrojenie do zwalczania okrętów podwodnych Główne uzbrojenie do zwalczania okrętów podwodnych stanowią torpedy lub rakietotorpedy. Wyrzutnie torped w liczbie najczęściej od czterech do ośmiu przenoszą zazwyczaj torpedy kierowane kalibrów 324 i 533 mm, o zasięgu poniżej 10 Mm. Stany Zjednoczone Ameryki: Mark 46 Natomiast rakietotorpedy na niszczycielach występują przeważnie w dość znacznych ilościach, dochodzących do 90. Federacja Rosyjska (zasięg ponad 25 Mm): Mietieł (w kodzie NATO: SS-N-14 Silex) Rastrub-B (w tym pocisk 85RUS z głowicą jądrową) rodzina Kalibr (91RT2) Stany Zjednoczone: ASROC RUR-5A

Dodatkowym uzbrojeniem przeciw okrętom podwodnym mogą być rakietowe bomby głębinowe, o zasięgu rażenia nieprzekraczającym 3 mil morskich. Służą również jako broń ostatniej szansy przeciwko torpedom. Federacja Rosyjska: RGB-60.

Uzbrojenie artyleryjskie Uzbrojenie artyleryjskie niszczycieli rakietowych odgrywa rolę drugorzędną i zostało znacznie zredukowane w stosunku do niszczycieli okresu II wojny światowej i pierwszych lat powojennych. Dzieli się na artylerię dużego i małego kalibru. Artyleria głównego kalibru, przeznaczona do obrony przed lotnictwem i ewentualnie ostrzału celów nawodnych lub lądowych, składa się najczęściej z dwóch dział, pojedynczych albo podwójnych kalibru 100/130 mm, o zasięgu ok. 5-10 Mm. Republika Włoska: Oto Melara kaliber 76 mm Federacja Rosyjska: AK-130 kaliber 130 mm AK-100 kaliber 100 mm AK-276 kaliber 76 mm Stany Zjednoczone Ameryki: Mark 45 kaliber 127 mm

Drugi element uzbrojenia artyleryjskiego stanowią wielolufowe działka szybkostrzelne małego kalibru 20–30 mm, służące głównie do bezpośredniej obrony jednostki przed nadlatującymi pociskami rakietowymi, a także samolotami w odległości do 2 km. Takie działka zazwyczaj są sprzężone z radarem w zestawy artyleryjskie obrony bezpośredniej, ale mogą też występować jako samodzielne. Francja: Oerlikon Holandia i Wielka Brytania: Goalkeeper Federacja Rosyjska: AK-630M Stany Zjednoczone Ameryki: Vulcan Phalanx

Wyposażenie elektroniczne Z postępem uzbrojenia nastąpił także rozwój środków wykrywania przeciwnika, kierowania uzbrojeniem, obrony przed atakami oraz systemów sprawnego dowodzenia i łączności na okręcie. Niszczyciele posiadają liczne radiolokatory, hydrolokatory i inne urządzenia, które są równie ważne jak samo uzbrojenie. thumb|Radziecki niszczyciel rakietowy projektu 61 (typ NATO: Kashin) – „las” masztów kratownicowych i radarów, typowy dla lat 60thumb|Niszczyciel rakietowy „Duquesne” należący do pierwszego typu francuskich niszczycieli rakietowych Suffren z lat 60. – radar dozoru powietrznego ukryty w wielkiej kopulethumb|Brytyjski niszczyciel rakietowy HMS „Nottingham” typu 42 z lat 70. – widoczne osłony radarów na nadbudówkach Radary dozoru nawodnego i nawigacyjne Rosja: Wołga (w kodzie NATO: Palm Frond) Francja: Decca 1226 Recal DRBN 34 Stany Zjednoczone: ISC Cardion SPS-55 Raytheon SPS-64 Norden SPS-67 Radary dozoru powietrznego Francja: Thomson-CSF DRBJ 11 Thomson-CSF DRBV 26 Stany Zjednoczone: Hughes Mk 23 TAS RCA SPY-1 Rosja: MR-320M Topaz (w kodzie NATO: Strut Pair) MR-710 Fregat (w kodzie NATO: Top Plate) Radary naprowadzania i kierowania uzbrojeniem Francja: Thomson-CSF Vega DRBC 32 Thomson-CSF DRBR 51 Rosja: 3TS-25 Garpun (w kodzie NATO: Plank Shave) MR-90 Oriech (w kodzie NATO: Front Dome) MR-123 Wympiel (w kodzie NATO: Bass Tilt) MR-212 Drakon (w kodzie NATO: Eye Bowl) MR-218 Lew (w kodzie NATO: Kite Screech) MR-360 Podkat (w kodzie NATO: Cross Sword) Stany Zjednoczone: Lokheed SPG-60 Raytheon/RCA SPG-62 Sonary Francja: Thomson Sintra DUBA 25 VDS DUBV 43 Rosja: MG-335 Platina (w kodzie NATO: Bull Horn) MG-342 Orion (w kodzie NATO: Horn Jaw) Stany Zjednoczone: Gould/Raytheon/GE SQQ-89 GE/Hughes SQS-53 Systemy przeciwdziałania Stany Zjednoczone: Sensytech SLQ-25 Nixie Raytheon SLQ-32

Lotnictwo pokładowe Na współczesnych niszczycielach stacjonują zazwyczaj dwa śmigłowce. Służą one głównie do zwalczania zanurzonych okrętów podwodnych przy pomocy torped pokładowych oraz czasami do atakowania jednostek nawodnych używając pocisków przeciwokrętowych. Stany Zjednoczone: SH-60 Seahawk SH-2F Seasprite Wielka Brytania: Sea Lynx AW101 Rosja: Ka-25 Ka-27 Ka-31

Współczesne okręty thumb|left|USS HigginsAmerykański niszczyciel rakietowy typu Arleigh Burke Nowoczesne okręty opisywanej klasy różnią się od siebie nawzajem ilością różnych rodzajów uzbrojenia, jednak podstawowymi faktami łączącymi tę klasę jest posiadanie przeciwokrętowych i przeciwlotniczych pocisków rakietowych, różnej broni przeciw okrętom podwodnym, przynajmniej jednej armaty głównego kalibru i kilku mniejszych, oraz co najmniej jednego śmigłowca pokładowego. Starsze niszczyciele rakietowe nie posiadały wszystkich tych elementów.