thumb|skrzemieniałe drewno - materia organiczna zastąpiona została przez krzemionkę thumb|pseudomorfoza dolomitu po kalcycie
Pseudomorfoza (inaczej pseudomorfizm od gr. ψευδο fałszywy i μορφή kształt) - zjawisko dziedziczenia formy zewnętrznej przez minerał wtórny lub agregat mineralny, który utworzył się w miejscu innego, pierwotnego minerału. Postać nowo powstałego minerału nawiązuje do wcześniej istniejącego kryształu, natomiast skład chemiczny i budowa wewnętrzna odpowiadają nowo utworzonemu minerałowi.
Pseudomorfozy stanowią ważne świadectwo przeobrażeń, jakie zachodziły w skałach.
Istnieją dwa rodzaje podstawienia pseudomorficznego: paramorfoza - gdy nie następuje zamiana substancji, nowy minerał jest odmianą polimorficzną minerału pierwotnego, np. aragonit przechodzi w kalcyt, zachowując swą zewnętrzną postać gdy nowy minerał ma inny skład chemiczny, podstawienie mogło nastąpić na trzy sposoby: stopniowe zastąpienie pierwotnej materii (nie musi to być minerał), nowym minerałem bez reakcji chemicznej np. skamieniałe drewno minerał pierwotny przestał istnieć na skutek rozpuszczenia lub rozkładu, pozostawiając formę, która wypełniła się ponownie przeobrażenie minerału, które nastąpiło przez: hydratację - np. anhydryt (CaSO4) przechodzi w gips (CaSO4×2H2O) dehydratację - proces odwrotny do hydratacji przekształcenie siarczków w siarczany - przejście galeny (PbS) w anglezyt (PbSO4) utlenienie - przeobrażenie pirytu (FeS2) w limonit (2Fe2O3 • nH2O).
Do często spotykanych pseudomorfoz należą: przemiana goethytu (FeO(OH)) po pirycie (FeS2) przemiana gipsu (CaSO4×2H2O) po kalcycie (CaCO3) przemiana cerusytu (PbCO3) po galenie (PbS).
Kategoria:Mineralogia genetyczna