thumb|Kobieta z Prus Wschodnich w tradycyjnym czepcu, znaczek pocztowy z 1935 roku mały|Warmiaczki w stroju niedzielnym, ok. 1920 rok Czepiec warmiński – nakrycie głowy zamężnej Warmiaczki, część stroju warmińskiego zwana też „twardą mycką”, „galonkiem” lub „złotą głową”.
Opis Czepiec warmiński składał się z trzech części: denka, otoku i wstążek. Wewnątrz czepiec był podszyty płótnem, na zewnątrz denko pokrywał jedwab, aksamit lub adamaszek w różnych kolorach. Otok był obłożony dwiema złotymi koronkami, na nich biała tiulowa koronka, marszczona w tzw. rurki. Czepiec był wiązany pod brodą. Do otoka po obu stronach były przyszyte wstążki z atłasu, suto marszczone w rurki, podszyte pasem z płótna. Z tyłu czepiec przyozdobiony był białą lub kolorową kokardą z jedwabnych wstążek, których końce opadały na plecy. Denko było bogato wyszywane, pokrywał je złoty i srebrny haft w kształtach kłosów, kwiatów, listków lub serduszek. Czasem kwiaty haftowano kolorowymi nićmi w motyw wianka lub bukietu. Czepce przechowywano w skrzyniach w specjalnych pojemnikach z drewna lub plecionki wiklinowej wyłożonych watą. Były cennym elementem kobiecego majątku i tym samym posaguFranciszek Klonowski, Atlas Polskich Strojów Ludowych: Pomorze i Warmia, Warszawa 1960, s. 39–41..
Warmiaczki zakładały czepce tylko na największe uroczystości, najczęściej kościelne. Częściej nosiły tańsze tzw. „miękkie mycki” z białego muślinu lub tiulu.
W okresie żałoby kobiety obwiązywały czepce czarnymi chustami, a na uroczystości rodzinne lub kościelne niebieską albo czerwoną.
Historia Wkładanie czepca na głowę zaślubionej kobiety następowało o północy, podczas uroczystości weselnych. Wówczas zdejmowano z głowy panny młodej wianek z mirtu, a nakładano czepiec. Panny nie mogły nosić czepców. Zabraniała im tego ustawa biskupa Jana Stanisława Zbąskiego z roku 1694. Jednak ten zakaz nie był respektowany i panny ubierały czepce, ale nieco skromniej ozdobione, z węższymi wstążkami.
Często Warmiaczki w podeszłym wieku, gdy nie miały spadkobierczyni, której mogłyby przekazać swój czepiec, przekazywały zakonnicom złote nici z denek swoich czepców do wyszywania ornatów kościelnych, ponieważ czepce warmińskie były dziełami sztuki hafciarskiej. Wyrobem czepców zajmowały się siostry zakonne Zgromadzenia św. Katarzyny Dziewicy i Męczennicy, których klasztory znajdowały się w Braniewie, Lidzbarku Warmińskim, Reszlu, Ornecie i Dobrym Mieście.
Do końca XIX wieku czepce były stałym elementem stroju ludowego, później wyszły z użycia i zostały zastąpione już nie tak zdobnymi czepkami i chustami.
Haft Czepce warmińskie były dziełami sztuki hafciarskiej. Wykonanie ich było bardzo czasochłonne (ok. 200 godzin pracy), a zakup kosztowny. Haft wykonywany był ściegiem płaskim, wypukłym i bajorkiem. Używano złotych, srebrnych lub kolorowych jedwabnych nici, zależnie od zamożności właścicielki czepca. Tworząc wzory haftu, inspirowano się symboliką biblijną i obecnymi w kulturze ludowej motywami roślinnymi, takimi jak: drzewko życia, mirt pospolity, owoce granatowca właściwego, chaber bławatek, palmeta, lawenda, makówka, krokosz barwierski i goździki, które w gwarze warmińskiej były określane jako noliki. W niektórych czepcach kwiaty haftowano różnobarwnymi nićmi w motyw wianka lub bukietu oraz dodawano elementy zdobnicze takie jak cekiny, koraliki i kolorowe blaszki.
Współczesność Umiejętność wytwarzania czepców warmińskich została w 2021 roku wpisana na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Jedną z inicjatorek wydarzenia była Krystyna Tarnacka, która jako zapoczątkowała warsztaty wykonywania czepców warmińskich, przyczyniając się do upowszechnienia tej tradycji w regionie. Popularyzatorką umiejętności jest Izabela Treutle – animatorka, edukatorka i przewodniczka po Warmii, związana z Lidzbarskim Domem Kultury.
Wzory haftu czepcowego są wykorzystywane jako element zdobnictwa przedmiotów użytkowych np. chust, fartuchów, toreb, obrusów, pisanek, ceramiki i bombek choinkowych, które wystawiane są na jarmarkachhttps://karolinmazowsze.pl/publikacje/warmia-na-glowie-czyli-jak-to-z-czepcem-bylo.
Przypisy
Linki zewnętrzne Ubiory ludowe na stronie Domu Warmińskiego
Kategoria:Warmia Kategoria:Dziedzictwo kulturowe Kategoria:Czepce Kategoria:Ubrania damskie Kategoria:Kultura w województwie warmińsko-mazurskim Kategoria:Stroje ludowe