Alan Arthur Bates (ur. 17 lutego 1934 w Allestree, zm. 27 grudnia 2003 w Westminster) – brytyjski aktor teatralny, telewizyjny i filmowy. Dwukrotny laureat Tony Award (1973, 2002) i Nagrody Gildii Aktorów Ekranowych (2001), nominowany Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego (1968), czterokrotnie nominowany do Złotego Globu – dla najbardziej obiecującego nowego gwiazdora (1967), dla najlepszego aktora w filmie komediowym lub musicalu (1967) i dwukrotnie dla najlepszego aktora w filmie dramatycznym (1968, 1969) oraz trzykrotnie nominowany do Nagrody BAFTA (1969, 1970, 1992) i Nagrody Telewizyjnej Akademii Brytyjskiej (1975).
Życiorys Wczesne lata Urodził się w Queen Mary Nursing Home w Allestree dzielnicy miasta Derby, w Derbyshire jako najstarszy z trzech synów pianistki Florence Mary (z domu Wheatcroft) i Harolda Arthura Batesa, brokera ubezpieczeniowego i biotechnologa. Jego rodzina na krótko przeprowadziła się do Mickleover, po czym wróciła do Allestree. Jego rodzice zajmowali się amatorsko muzyką i zachęcali go do wykonywania muzyki. Jednak młody Bates w wieku 11 lat ustalił kurs swego życia jako aktor, a więc rodzice wysłali go na treningi aktorskie. Chętnie oglądał też spektakle w Derby’s Little Theatre. Uczył się w Herbert Strutt Grammar School w Derby Road w Belper, a później zdobył stypendium do Royal Academy of Dramatic Art w Londynie, gdzie studiował z Albertem Finneyem i Peterem O’Toole. Przez dwa lata służył w Royal Air Force.
Kariera W 1955 roku zadebiutował w sztuce You and Your Wife na scenie w Coventry. Rok potem (1956) trafił na West End w roli Cliffa Lewisa w przedstawieniu Johna Osborne’a Miłość i gniew (Look Back in Anger) w Royal Court Theatre. Grał również na scenach teatrów broadwayowskich. W 1973 za kreację Bena Butleya w spektaklu Butley w reżyserii Harolda Pintera otrzymał Drama Desk Award i Tony Award, a w 2002 jako Vassily Semyonitch Kuzowkin w komedii Na łaskawym chlebie (Fortune’s Fool) Iwana Turgieniewa zdobył Drama Desk Award i Tony Award.
W kinie debiutował pod koniec lat 50. Uznanie krytyki zdobył rolą u boku Laurence’a Oliviera w Music Hallu Tony’ego Richardsona, międzynarodową sławę przyniosły mu pierwszoplanowe role w Greku Zorbie, Zakochanych kobietach (1969) i Posłańcu (1971). W roku 1968 nominowano go do Oscara za główną rolę w dramacie Żyd Jakow, adaptacji powieści Bernarda Malamuda.
W 1996 został Komandorem Orderu Imperium Brytyjskiego, a w 2003 otrzymał tytuł szlachecki.
Życie prywatne Był osobą biseksualną. W latach 1956–1966 był związany z aktorem i piosenkarzem Peterem Wyngarde. Spotykał się z reżyserem Johnem Dexterem (1954), Joanną Pettet (1964), Yardeną Harari (1965), Paulem Taylorem (1967-70) i Rockiem Hudsonem (1968). W 1969 poznał Victorię Ward, z którą się ożenił rok później. W 1971 urodziło się dwóch synów-bliźniaków: Benedick i Tristan, który zmarł w 1990 wskutek ostrego ataku astmy. Bates romansował także z aktorem Nickolasem Grace (1973), łyżwiarzem figurowym Johnem Curry (1980-82), Gerardem Hastingsem (1982-1991) i walijską aktorką Angharad Rees (1999-2002).
Zmarł 27 grudnia 2003 w szpitalu w Westminster na raka trzustki w wieku 69. lat.
Filmografia RokTytułRolaNotes1956ITV Play of the WeekCliff Lewisodc.: Look Back in Anger 1959ITV Television PlayhouseRikki Barofskiodc.: The JukeboxITV Play of the WeekEddie BurkeCharles Trittonodc.: The Square Ringepisode: The Wind and the RainArmchair TheatreLewis Blackodc.: The Thug 1960Music Hall (The Entertainer)Frank RiceITV Television PlayhouseRalph Freemanodc.: IncidentITV Play of the WeekPeter Garsideodc.: The UpstartThe Four Just MenGiorgioodc.: Treviso Dan1961Złudne nadzieje (Whistle Down the Wind)mężczyzna1962Rodzaj miłości (A Kind of Loving)Victor Arthur ‘Vic’ BrownNominacja – Nagroda Brytyjskiej Akademii Filmowej dla najlepszego aktora pierwszoplanowego 1963Dozorca (The Caretaker)Mick(inny tytuł The Guest)Człowiek ucieka (The Running Man)Stephen Maddux 1964Grek Zorba (Alexis Zorbas)BasilNothing But the BestJimmy Brewster 1966 Georgy GirlJos JonesNominacja – Złoty Glob dla najlepszego aktora w filmie komediowym lub musicaluKing of HeartsCharles PlumpickThe Wednesday PlayGrigor Pecharinodc.: A Hero of Our Time1967 Z dala od zgiełku (Far from the Madding Crowd)Gabriel OakNominacja – Złoty Glob dla najlepszego aktora w filmie dramatycznym1968Żyd Jakow (The Fixer)Jakow BokNominacja – Oscar dla najlepszego aktora pierwszoplanowegoNominacja – Złoty Glob dla najlepszego aktora1969Zakochane kobiety (Women in Love)Rupert BurkinNominacja – Nagroda Brytyjskiej Akademii Filmowej dla najlepszego aktora pierwszoplanowego1970Trzy siostry (Three Sisters)pułkownik Vershinin1971Posłaniec (Go-Between)Ted Burgess1972 Życie w mroku (A Day in the Death of Joe Egg)Bri1973 Story of a Love StoryHarry 1974ButleyBen ButleyHistoria Jakuba i Józefa (The Story of Jacob and Joseph)Narrator (głos) 1975 Rocznica (In Celebration)Andrew ShawFałszywy król (Royal Flash)Rudi Von SternbergSztuka na dziś (Play for Today)CharlesPeterodc.: Two Sundaysodc.: Plaintiffs and DefendantsNominated – BAFTA1976Great PerformancesJamesodc.: The Collection1977Piccadilly CircusGrayepisode: Plaintiffs and Defendants 1978Niezamężna kobieta (An Unmarried Woman)SaulWrzask (The Shout)CrossleyMajor Casterbridge (The Mayor of Casterbridge)Michael Henchard(miniserial TV)7 odcinków1979Róża (The Rose)Rudge Campbell1980Niżyński (Nijinsky 1980)Sergej Diagilew 1981Ręce do góryWiktoKwartet (Quartet)H.J. HeidlerThe TrespasserSiegmund(TV movie) Very Like a WhaleSir Jock Mellor(film TV) 1982Powrót żołnierza (The Return of the Soldier)Chris BaldryBritannia HospitalMacready 1983The Wicked LadyJerry Jackson Osobne stoliki (Separate Tables)John MalcolmMaj. Pollock(film TV)CableACE Award dla najlepszego aktoraAn Englishman AbroadGuy Burgess(film TV)BAFTA dla najlepszego aktoraBroadcasting Press GuildCableACE AwardRoyal Television Society Award za najlepszy występ1984 A Voyage Round My FatherJohn Mortimer(film TV)1985 Dr Fischer i Geneve (Dr. Fischer of Geneva)Alfred Jones(film TV)1986 Duet na jeden instrument (Duet for One)David Cornwallis 1987Modlitwa za konających (A Prayer for the Dying)Jack MeehanStek kłamstw (Pack of Lies)Stewart(film TV) 1988We Think the World of YouFrank MeadowsMamy o tobie jak najlepszą opinię (The Ray Bradbury Theater)John Fabianodc.: And So Died Riabouchinska 1989 Siła wyższa (Force majeure)Malcolm ForrestThe Dog It Was That DiedBlair(film TV) 1990 Pan Frost (Mister Frost)Felix DetweilerHamletKlaudiuszNominacja – Nagroda Brytyjskiej Akademii Filmowej dla najlepszego aktora drugoplanowegoDr. Mdr MarsfeldtGuruScreen TwoMarcel Proustepisode: 102 Boulevard Haussmann 1991Shuttlecockmajor James Prentis VCSecret FriendsJohn 1992Screen OneHenry Sitchellodc.: Losing TrackUnnatural PursuitsHamish Parttodc.: I Don’t Do Cuddlesodc.: I’m the AuthorNominacja-Nagrody Telewizyjne Akademii Brytyjskiej1993 Cicha zemsta (Silent Tongue)Eamon McCree1994Hard TimesJosiah Bounderby(serial TV)4 odcinki 1995Groteska (The Grotesque)Sir Hugo Coal(inny tytuł Gentlemen Don’t Eat Poets)Podróże Oliwera (Oliver’s Travels)Oliver(miniserial TV)5 odcinków1998 Dar życia (Nicholas’ Gift)Reg Green(film TV)1999 Wiśniowa orchidea (The Cherry Orchard)Gayev 2000Książę i żebrak (The Prince and the Pauper)król Henryk VIII Tudor(film TV)Baśnie tysiąca i jednej nocy (Arabian Nights)bajarz(film TV)Święty Patryk (St. Patrick: The Irish Legend)Calpornius, ojciec Świętego Patryka(film TV)U zarania (In the Beginning)Jetro(film TV) 2001Gosford ParkJenningsBroadcast Film Critics Association AwardFlorida Film Critics Circle AwardOnline Film Critics Society AwardSatellite AwardScreen Actors Guild AwardNominacja – Phoenix Film Critics Society AwardMiłość w zimnym klimacie (Love in a Cold Climate)wujek Matthew(miniserial TV)Nominacja – BAFTA 2002 Suma wszystkich strachów (The Sum of All Fears)Dressler Przepowiednia (The Mothman Prophecies)Alexander LeekEvelynTom ConnollyBertie i Elizabeth (Bertie and Elizabeth)król Jerzy V(film TV)Salem Witch TrialsSir Williams Phips(TV movie) 2003 Hollywood NorthMichael BaytesMeanwhileojciec PiotrDeklaracja (The Statement)Armand Bertier2004 Spartakus (Spartacus)Antoniusz Agrypa (film TV)
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Absolwenci Royal Academy of Dramatic Art Kategoria:Brytyjscy aktorzy filmowi Kategoria:Brytyjscy aktorzy głosowi Kategoria:Brytyjscy aktorzy teatralni Kategoria:Brytyjscy aktorzy telewizyjni Kategoria:Laureaci nagrody Tony Kategoria:Odznaczeni Orderem Imperium Brytyjskiego Kategoria:Rycerze Kawalerowie Kategoria:Urodzeni w 1934 Kategoria:Zmarli w 2003 Kategoria:Zmarli na raka trzustki