Samorząd gminny – wyodrębniony w strukturze państwa polskiego związek społeczności lokalnej funkcjonujący w randze gminy, który z mocy prawa powołany jest do samodzielnego wykonywania zadań administracji publicznej, a także wyposażony w materialne środki umożliwiające realizację nałożonych jej zadań.

Od 1990 r. gmina jest podstawową jednostką samorządu terytorialnego w Polsce, a jej rolę określa ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, obowiązująca od 27 maja 1990 (do 29 grudnia 1998 pod nazwą ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym)Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym (), od 29 grudnia 1998 pod zmienioną nazwą jako ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym..

We współczesnej Polsce funkcjonują trzy rodzaje gmin: miejskie, miejsko-wiejskie i wiejskie. Rada gminy może w obrębie gminy tworzyć mniejsze jednostki administracyjne (tzw. jednostki pomocnicze gminy): sołectwa, dzielnice, osiedla lub inne jednostki.

Gmina realizuje zadania poprzez swoje organy: radę gminy (organ stanowiący i kontrolny) oraz wójta, burmistrza lub prezydenta miasta (organ wykonawczy). Rada gminy może utworzyć młodzieżową radę gminy o charakterze konsultacyjnym lub gminną radę seniorów o charakterze konsultacyjnym, doradczym i inicjatywnym.

Sprawy podległe samorządowi gminnemu ładu przestrzennego, gospodarki nieruchomościami, ochrony środowiska i przyrody oraz gospodarki wodnej, gminnych dróg, ulic, mostów, placów oraz organizacji ruchu drogowego wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk i unieszkodliwiania odpadów komunalnych, zaopatrzenia w energię elektryczną i cieplną oraz gaz, lokalnego transportu zbiorowego, ochrony zdrowia, pomocy społecznej, w tym ośrodków i zakładów opiekuńczych, gminnego budownictwa mieszkaniowego, edukacji publicznej, kultury, w tym bibliotek gminnych i innych placówek upowszechniania kultury, kultury fizycznej i turystyki, w tym terenów rekreacyjnych i urządzeń sportowych, targowisk i hal targowych, zieleni gminnej i zadrzewień, cmentarzy gminnych, porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli oraz ochrony przeciwpożarowej i przeciwpowodziowej, w tym wyposażenia i utrzymania gminnego magazynu przeciwpowodziowego, utrzymania gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz obiektów administracyjnych, polityki prorodzinnej, w tym zapewnienia kobietom w ciąży opieki socjalnej, medycznej i prawnej, wspierania i upowszechniania idei samorządowej, promocji gminy, współpracy z organizacjami pozarządowymi, współpracy ze społecznościami lokalnymi i regionalnymi innych państw.

Miasto (gmina miejska) na prawach powiatu wykonuje ponadto zadania samorządu powiatowego.

Kompetencje wójta, burmistrza, prezydenta miasta wykonywanie uchwał przygotowywanie projektów uchwał przygotowywanie projektu budżetu sprawowanie funkcji kierownika urzędu reprezentowanie gminy na zewnątrz

Prezydent miasta na prawach powiatu wykonuje ponadto zadania zarządu powiatu i starosty.

Działalność inwestycyjna gmin Wydatki inwestycyjne podejmowane przez organy samorządu gminnego mają na celu powiększenie jej majątku oraz jej rozwój społeczny i gospodarczy. Gmina, dysponując znaczną samodzielnością realizacji zadań, posiada również rozległy zasięg wydatkowania środków. Największy zakres swobody posiada ona w przypadku wydatków inwestycyjnych, ponieważ sama decyduje o wyborze kierunku inwestowania w zakresie zadań własnychMackiewicz M., Misiąg W., Tomalak M., Samorządowa kasa, czyli, na co idą pieniądze w gminach, powiatach, województwach, Wydawnictwo ALINEX, Warszawa, 2003, s. 96..

Inwestycje podejmowane przez samorządy są podstawowym czynnikiem rozbudowy lokalnej infrastruktury technicznej i społecznej, a w konsekwencji powiększenia majątku gminy. Z tych właśnie względów wielkość inwestycji traktowana jest jako ważny wskaźnik jej rozwoju i kondycji finansowej. Inwestowanie jest jednak możliwe dopiero po pokryciu przez gminę koniecznych wydatków bieżących. Realny poziom inwestycji, jako wyraz skłonności gmin do inwestowania, jest bardzo silnie skorelowany z dochodami gmin, a zwłaszcza z wysokością dochodów własnychCzempas J., Zmiany intensywności inwestowania w gminach byłego województwa katowickiego w latach 1992–1998, Finanse komunalne, nr 6, 1999, s. 37.. Wszystkie wydatki, jakie ponosi gmina na wytworzenie lub odtworzenie składników majątku gminy, uważa się za środki, które pozytywnie wpływają na rozwój gminy i sytuację jej mieszkańców. Inwestycje zrealizowane przez gminę mogą generować jej przyszłe dochody, w przypadku inwestycji publicznych bardziej niż korzyści finansowe pożądane są jednak korzyści społeczne i użytkowe. Ich służebny charakter wynika stąd, że zaspokajają podstawowe i codzienne potrzeby ludności, jednostek gospodarczych oraz instytucji zlokalizowanych na terenie gminyNoga M., Państwo a inwestycje w gospodarce rynkowej, Wydawnictwo AE im. O. Langego, Wrocław, 1994, s. 14..

Wydatki inwestycyjne gmin oraz ich struktura działowa i rodzajowa są w zasadniczej mierze wypadkową sytuacji dochodowej gminy, jej dynamiki oraz przyjętej przez gminy strategii rozwoju i zagospodarowania przestrzennego, a znaczenie poszczególnych funkcji inwestycji w gminach jest zmienne w czasie i uwarunkowane sytuacją gospodarczą kraju oraz ustawodawstwem dotyczącym samorządów lokalnychPatrzałek L., Narzędzia oddziaływania samorządów terytorialnych na rozwój lokalny i regionalny, Samorząd terytorialny nr 5, 1996, s. 12..

Zobacz też Gmina zbiorowa Budżet gminy Burmistrz (Polska)

Przypisy

Linki zewnętrzne Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym ()

Kategoria:Samorząd terytorialny w Polsce