Kwas walproinowy, kwas 2-propylowalerianowy – organiczny związek chemiczny z grupy kwasów karboksylowych, lek o właściwościach przeciwdrgawkowych. Jest związkiem, z którego wywodzi się szereg leków zwanych walproinianami, stosowanych w leczeniu padaczki i choroby afektywnej dwubiegunowej: amid kwasu walproinowego, walproinian sodu, walproinian wapnia, walproinian magnezu.
Budowa Jest to alifatyczny, nasycony kwas monokarboksylowy, będący pochodną kwasu walerianowego, który został podstawiony grupą propylową w pozycji 2.
Mechanizm działania fizjologicznego Działanie kwasu walproinowego jest złożone i nie do końca poznane. Wiadomo, że powoduje wzrost stężenia GABA przez zahamowanie jego rozkładu (dekarboksylacji) oraz wychwytu zwrotnego. Zwiększa również produkcję GABA przez stymulowanie enzymów niezbędnych do jego biosyntezy. Poza tym modyfikuje przekaźnictwo nerwowe poprzez blokowanie kanałów wapniowych i sodowych w komórkach nerwowych. W ten sposób zmniejsza się pobudliwość komórek nerwowych i zahamowane jest ich nadmierne pobudzenie.
Farmakodynamika i farmakokinetyka Szybko wchłania się po podaniu doustnym. Maksymalne stężenie w surowicy krwi osiąga po 1–4 godzinach od podania. Pokarm zwalnia wchłanianie. Niektóre metabolity posiadają właściwości przeciwdrgawkowe.
Dawka dobowa: 1,0–1,5 g Stężenie terapeutyczne: 50–100 μg/ml Wiązanie z białkami osocza: 90% Objętość dystrybucji: 0,1–0,4 l/kg Okres półtrwania: 6–20 godzin Stan stacjonarny: 2–4 dni
Wskazania Głównie w leczeniu różnych postaci padaczki. Lek z wyboru w leczeniu padaczki uogólnionej idiopatycznej. padaczka z napadami grand mal napady nieświadomości młodzieńcza padaczka miokloniczna.
W badaniu klinicznym przeprowadzonym w latach 2016–2019 w Chinach stwierdzono, że jego efektywność w leczeniu aktywnego i zagrażającego życiu stanu padaczkowego przewyższa benzodiazepiny.
Pochodne kwasu walproinowego, zwłaszcza amid tego kwasu znajdują również dość duże zastosowanie w psychiatrii jako leki o działaniu normotymicznym. Stosowane w leczeniu zaburzeniach afektywnych, pomocniczo w borderline, charakteropatiach i innych schorzeniach.
Dawkowanie Dawkowanie leku powinno być ustalane indywidualnie (najlepiej pod kontrolą stężenia leku we krwi). Należy wziąć pod uwagę wiek, masę ciała i wskazania kliniczne. doustnie, po jedzeniu 600 mg/dobę w dawkach podzielonych – dawki zwiększamy o 200 mg co 3 dni dochodząc do 1–2 g/dobę u dzieci modyfikacja dawki w zależności od masy ciała dożylnie 10 mg/kg mc. najlepiej we wlewie kroplowym
Działania niepożądane Niektóre z działań niepożądanych dolegliwości ze strony układu pokarmowego wzrost masy ciała wypadanie owłosienia obrzęki drżenie rąk i niezborność ruchowa trombocytopenia uszkodzenie wątroby (działanie hepatotoksyczne) w przypadku stosowania w ciąży – płodowy zespół walproinianowy
Interakcje Kwas walproinowy zwalnia metabolizm fenobarbitalu, zwiększa ryzyko kumulacji i zatrucia. Wypiera z połączeń z białkami fenytoinę przyspieszając dodatkowo jej metabolizm (brak zmian stężenia wolnej frakcji leku). Nie wpływa na metabolizm doustnych środków antykoncepcyjnych. Wzmaga działanie leków przeciwdepresyjnych, neuroleptyków, inhibitorów MAO i alkoholu.
Zwiększają stężenie kwasu walproinowego i pochodnych we krwi: bupropion diazepam fluoksetyna kwas acetylosalicylowy felbamat cymetydyna erytromycyna
Zmniejszają stężenie kwasu walproinowego i pochodnych we krwi: chlorpromazyna fenytoina haloperidol karbamazepina meflochina
Stosowanie w okresie ciąży i laktacji Kategoria D. Stosowanie kwasu walproinowego i walproinianów w ciąży może doprowadzić do ciężkiego zespołu wad znanego jako płodowy zespół walproinianowy.
Preparaty handlowe thumb|Opakowanie leku Convulex zawierającego kwas walproinowy Preparaty mają postać tabletek lub kapsułek (zwykłych lub o przedłużonym działaniu), syropu, roztworu doustnego, płynu do iniekcji. Zawierające kwas walproinowy (Acidum valproicum): Convulex, Depakine Zawierające kwas walproinowy i walproinian sodu (Acidum valproicum et natrii valproas): Depakine Chrono, Depakine Chronosphere Zawierające walproinian sodu (Natrii valproas): Absenor, Convival chrono, Depakine, Orfiril, Valprolek Zawierające walproinian magnezu (magnesii valproas): Dipromal Zawierające walpromid (amid kwasu walproinowego; Valpromidum): Depamide.
Przypisy
Bibliografia
Walproinowy, kwas Kategoria:Leki normotymiczne Kategoria:Leki przeciwdrgawkowe Kategoria:Teratogeny Kategoria:Leki z listy leków podstawowych Światowej Organizacji Zdrowia