Conrad Potter Aiken (ur. 5 sierpnia 1889 w Savannah, zm. 17 sierpnia 1973 tamże) – amerykański pisarz, poeta i krytyk literacki. Laureat nagrody Pulitzera.
Dzieciństwo Urodził się w Savannah (Georgia), jako pierwsze dziecko dra Williama Forda Aikena, chirurga okulisty oraz Anna Potter, pochodzącej z Nowej Anglii. Ojciec Aikena uchodził za człowieka inteligentnego, lecz chwiejnego emocjonalnie; u schyłku lat 90. XIX wieku coraz silniej ujawniały się u niego objawy paranoi. W trakcie napadów gniewu agresja kierowała się głównie przeciwko żonie, bezskutecznie próbującej zwrócić uwagę jego północnych krewnych na pogarszający się stan psychiczny męża, oraz przeciwko najstarszemu synowi, który bywał karany fizycznie za błahe bądź wyimaginowane przewinienia. Aiken powiedział później o tym okresie: „Rzadko kiedy zapomniałem, że ciągle trzeba było się bać”. Gdy miał 11 lat (1900), jego psychicznie chory ojciec zabił jego matkę i sam popełnił samobójstwo z powodu problemów finansowych. Według niektórych źródeł Aiken był świadkiem mordu. Natomiast inne źródła podają, że znalazł ich ciała. Odtąd wychowywała go babcia z Massachusetts.
Wykształcenie Uczęszczał do , następnie studiował na Uniwersytecie Harvarda, gdzie już w okresie studiów rozpoczął działalność poetycką. Podczas studiów wspólnie z T.S. Eliotem redagowali uczelniany magazyn literacki Harvard Advocate.
Twórczość thumb|left|Ławka nagrobna Conrada Aikena Pisał przede wszystkim utwory poetyckie, a także powieści, opowiadania, wspomnienia i prace krytycznoliterackie. Jego twórczość kształtowała się pod wpływem różnorodnych inspiracji literackich: od romantyków angielskich, takich jak Keats, poprzez Roberta Browninga, aż po poetów realistycznych, m.in. Johna Masefielda, oraz amerykańskich satyryków, w tym Edgara Lee Mastersa. W pewnym okresie pozostawał pod wyraźnym oddziaływaniem imażystów, zwłaszcza Johna Goulda Fletchera, a istotne piętno na jego stylu wywarła również poetycka indywidualność T. S. Eliota. W stałym dążeniu do doskonałości formalnej przywiązywał szczególną wagę do brzmieniowych aspektów poezji, jej melodyjności oraz harmonii konstrukcji.
Aiken opublikował liczne tomy poetyckie, wśród nich: Earth Triumphant (1914), Turns and Movies (1916), napisany pod wyraźnym wpływem Umarłych ze Spoon River Mastersa, Pilgrimage of Festus (1923), Selected Poems (1929) oraz Collected Poems (1953). W początkowej fazie jego twórczość miała charakter estetyzujący, z czasem jednak zyskała głębszy wymiar ideowy: romantyczne uczucia i pragnienia zestawiane były z ponurą rzeczywistością.
W poemacie Punch, the Immortal Liar (1921) tytułowa postać – marionetka z londyńskiego teatru kukiełkowego – staje się symbolem ludzkiej samotności i egzystencjalnego rozczarowania. Z kolei w utworze The Road pod alegorią mozolnej budowy drogi autor ukazał marsz ludzkości ku wyobrażonej przyszłości. Zainteresowania freudowskie, obecne w jego poezji, pełniejszy wyraz znalazły w powieściach Blue Voyage (1927) oraz Great Circle (1933), które pod względem narracji i wnikliwości psychologicznej bywały porównywane do Ulissesa Jamesa Joyce’a.
Był symbolistą szczególnie w swych wczesnych dziełach. W 1930 r. otrzymał nagrodę Pulitzera z poezji za Selected Poems. Wiele z jego dzieł miało charakter psychologiczny. W 1934 r. napisał swoje najsłynniejsze opowiadanie „”. Podziwiał prozę Jamesa Joyce’a, a w 1927 r. po swoich badaniach nad „strumieniem świadomości” stał się pierwszym naśladowcą Joyce’a. Wydał wtedy naśladującą „Ulissesa” książkę „Blue Voyage”.
Na polu krytyki literackiej Aiken dał się poznać jako autor rzetelnych i wyważonych recenzji, zebranych w tomie Scepticisms (1919). Istotnym jego osiągnięciem było również odkrycie talentu Emily Dickinson. W 1924 roku opublikował jej wiersze, opatrując je entuzjastycznym wstępem, przyczyniając się do szerszego uznania jej twórczości.
Jego córką była angielska pisarka - Joan Aiken.
Dzieła Earth Triumphant, 1914, poezja The Jig of Forslin. A Symphony, 1916, poezja Turns and Movies, 1916, poezja Nocturne of Remembered Spring, 1917, poezja The Charnel Rose; Senlin. A Biography; and Other Poems, 1918, poezja Scepticisms. Notes on Contemporary Poetry, 1919, nonfiction The House of Dust A Symphony, 1920, poezja Punch: The Immortal Liar, 1921, poezja Priapus and the Pool, 1922, poezja The Pilgrimage of Festus, 1923, poezja Bring! Bring!, 1925, opowiadania Blue Voyage, 1927, proza Costumes by Eros, 1928, opowiadania John Deth, 1930, poezja The Coming Forth by Day of Osiris Jones, 1931, poezja Preludes for Memnon, 1931, poezja Great Circle, 1933, proza Among the Lost People, 1934, opowiadania Landscape West of Eden, 1934, poezja King Coffin, 1935, proza Time in the Rock, 1936, poezja A Heart for the Gods of Mexico, 1939, proza And in the Human Heart, 1940, poezja Conversation; or, Pilgrims' Progress, 1940, proza Brownstone Eclogues, 1942, poezja The Soldier, 1944, poezja The Kid, 1947, poezja Skylight One, 1949, poezja Ushant, [wyd. zmienione 1971] 1952, nonfiction A Letter From Li Po, 1955, poezja Sheepfold Hill, 1958, poezja The Morning Song of Lord Zero, 1963, poezja
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Amerykańscy eseiści Kategoria:Amerykańscy krytycy literaccy Kategoria:Amerykańscy poeci XX wieku Kategoria:Amerykańscy prozaicy XX wieku Kategoria:Eseiści anglojęzyczni Kategoria:Eseiści XX wieku Kategoria:Ludzie urodzeni w Savannah (Georgia) Kategoria:Poeci anglojęzyczni Kategoria:Prozaicy anglojęzyczni Kategoria:Urodzeni w 1889 Kategoria:Zdobywcy Nagrody Pulitzera Kategoria:Zmarli w 1973