Ger (dynastia chasydzka)

thumb|Synagoga chasydów Ger w Jerozolimie thumb|Żydzi przed synagogą chasydów Ger w Górze Kalwarii na początku XX wieku thumb|Dwór Cadyka w Górze Kalwarii Ger, chasydzi z Góry Kalwarii (, także Gur, ) – dynastia chasydzka, założona w XIX wieku w Górze Kalwarii przez Icchaka Meira Altera.

Dynastia Ger do II wojny światowej i Zagłady Żydów była najbardziej znaczącą dynastią chasydzką na ziemiach polskich. Po II wojnie światowej pozostaje jedną z największych dynastii chasydzkich na świecie oraz jest największą dynastią chasydzką w Izraelu.

Historia thumb|Cadyk Abraham Mordechaj Alter (1931) Dynastia Ger powstała po śmierci cadyka dynastii Kock, Menachema Mendla Morgensterna. Następcą Morgensterna jako cadyk został jego syn, Dawid, duża część kockich chasydów zamiast niego uznała za swojego cadyka Icchaka Meira Altera, jednego z najbliższych uczniów i współpracowników Morgensterna.

W momencie objęcia funkcji cadyka Alter mieszkał w Warszawie, niedługo później przeniósł się jednak do Góry Kalwarii, gdzie założył swój dwór. Jako cadyk Alter uzyskał poparcie wśród wielu polskich chasydów, szczególnie w Warszawie, stając się efektywnie przywódcą chasydów w Królestwie Kongresowym. Icchak Meir Alter zmarł w 1866 roku, jego jedyny dorosły syn zmarł wcześniej, a wnuk, Juda Arie Leib, uznawany był jeszcze za zbyt młodego do objęcia przywództwa dynastii, w związku z tym następcą cadyka został Henoch Henich Kohen Lewin, również uczeń Menachema Mendla Morgensterna. Był on jednak cadykiem tylko przez cztery lata, zmarł w 1870 roku.

Kolejnym cadykiem został Juda Arie Leib Alter, który pełnił tę funkcję przez następne 35 lat. Dynastia Ger pod jego przywództwem stała się najbardziej znaczącą dynastią chasydzką w Polsce, status ten utrzymując aż do II wojny światowej. Nauki Altera zostały zebrane w księdze Sefat Emet, która cały czas uznawana jest za jedno z najważniejszych dzieł wśród chasydów Ger. Księga została spisana osobiście przez cadyka, co było zerwaniem z dotychczasową tradycją chasydzką. W 1899 roku cadyk Juda Arie Leib Alter został udziałowcem tzw. kolejki – linii wąskotorowej łączącej Górę Kalwarię z Warszawą. Linia ta stała się ważna dla rozwoju chasydyzmu Ger, pozwalając zwolennikom cadyka z Warszawy dostać się na dwór w Górze Kalwarii. Szczególnie widoczne było to w okresie międzywojennym, kiedy chasydzi Ger odbywali masowe pielgrzymki na dwór cadyka.

Chasydzi Ger w okresie zaborów wykazywali poglądy propolskie, uznając Imperium Rosyjskie za siły demoniczne, których upadek miał umożliwić pojawienie się mesjasza. Icchak Meir Alter organizował wsparcie finansowe dla powstania listopadowego, a po jego upadku zmuszony był uciec do Brodów, w okresie przed powstaniem styczniowym był także zaangażowany w poprawę relacji polsko-żydowskich. Cadyk Henoch Henich Kohen Lewin także aktywnie popierał polską działalność niepodległościową.

Juda Arie Leib Alter zmarł w 1905 roku, jego następcą został jego najstarszy syn, Abraham Mordechaj Alter, nazywany Imrei Emet. Alter był przywódcą chasydów Ger podczas pierwszej i II wojny światowej. W przeciwieństwie do swojego ojca i innych przywódców chasydzkich popierał wyjazdy chasydów do Palestyny i zakładanie tam przez nich instytucji Ger. Sprzeciwiał się syjonizmowi (w tym syjonizmowi religijnemu), współpracował jednak z syjonistami, a po II wojnie światowej nie sprzeciwiał się powstaniu państwa Izrael. Poparł także chasydzkie osadnictwo w Bene Berak, w dwudziestoleciu międzywojennym sam wielokrotnie odwiedził Palestynę. W 1912 roku był jednym z założycieli partii Agudat Israel, popierał także powstanie Poaelej Agudat Israel oraz Ceirej Agudat Israel. Po powstaniu w 1916 roku polskiego oddziału Agudat Israel stał się de facto przywódcą partii, jego wpływ na partię zwiększył się wraz z przyjęciem roli lidera Agudat Israel przez Izaaka Meira Lewina. Alter był prawdopodobnie najbardziej zaangażowanym politycznie cadykiem chasydzkim. Wspierał także powstanie chasydzkich gazet i czasopism, poza tym wspierał również jesziwy chasydów Ger oraz organizację Beis Jaakow. Nie był jednak zainteresowany filozofią oraz kabałą, zaniedbywanie przez niego sfery duchowej doprowadziło do krytyki cadyka i chasydyzmu Ger m.in. przez Hilela Cajtlina oraz część młodych chasydów, którzy odeszli od grupy w poszukiwaniu alternatyw.

Cadykowie dynastii Ger uznawani byli za autorytet halachiczny nie tylko przez własnych zwolenników, ale także przez członków innych grup chasydzkich. Na początku XX wieku była to największa dynastia chasydzka na ziemiach polskich, do dynastii przynależała ¼ wszystkich chasydzkich domów modlitewnych. W początkach XX wieku w polskim chasydyzmie widoczny był podział na dwie główne frakcje: frakcja grupy Ger i dynastii z nią związanych oraz frakcja grupy Aleksander. Od 1907 roku dynastia Ger pozostawała w konflikcie z dynastią Aleksander. Rozpoczął się od lokalnego sporu w Zduńskiej Woli, dotyczącego mianowania nowego rabina miasta. Do 1907 roku władza w rabinacie należała do chasydów z dynastii Kock i Ger, dynastia Aleksander przedstawiła wówczas jednak własnego kandydata. Konflikt dotyczący mianowania rabina w Zduńskiej Woli trwał do 1915 roku, do tego czasu przekształcił się jednak w rywalizację w skali ogólnokrajowej. Dynastie Ger i Aleksander rywalizowały ze sobą o rabinaty w wielu miejscowościach oraz o reprezentację polityczną chasydów w Sejmie. Konflikt przenosił się również na płaszczyznę żydowskiej polityki nieortodoksyjnej, polityki polskiej oraz nawet na arenę międzynarodową. Spór objawiał się m.in. tym, że dynastia Ger utożsamiała się z ruchem Agudat Israel, a Aleksander z partią Mizrachi. W latach 20. XX wieku konflikt próbował zażegnać rabin , jego mediacja nie przyniosła jednak skutku. Konflikt osłabł w latach 30. XX wieku, ostatecznie został zażegnany wraz z wybuchem II wojny światowej.

Po zajęciu Góry Kalwarii przez Niemców w 1939 roku dwór cadyka został okradziony. Sam cadyk wraz z rodziną wyjechał do Warszawy. Dzięki pomocy finansowej i dyplomatycznej ze strony amerykańskich Żydów, w 1940 roku cadyk Abraham Mordechaj Alter, jego synowie i wnuk Jaakow Arie uciekli z okupowanej Polski i przez Włochy, udali się do Palestyny. Według niektórych źródeł w zorganizowanie pomocy dla Altera był zaangażowany Joseph Isaac Schneersohn, cadyk dynastii Chabad-Lubawicz. Podczas Zagłady Żydów zginęła większość rodziny Alterów, cadyk przeżył załamanie psychiczne, znacznie pogorszył się także jego stan fizyczny. Przestał on wówczas pojawiać się publicznie, miał także nie rozmawiać z innymi osobami, prawdopodobnie cierpiał na depresję. Zmarł w 1948 roku, jego następcą został jego syn, Izrael. Izrael Alter zajął się organizacją instytucji dla Żydów ultraortodoksyjnych w Izraelu, doprowadził również do rozwoju dynastii Ger poprzez promowanie chasydyzmu wśród młodych Żydów, w związku z czym do zwolenników Ger dołączali m.in. wcześniejsi litwacy czy zwolennicy syjonizmu religijnego. Po śmierci Izraela Altera w 1977 roku cadykiem został jego brat, Symcha Bunem Alter.

Po powstaniu państwa Izrael chasydzi Ger kontrolowali jedyną wydawaną w Izraelu gazetę dla Żydów ortodoksyjnych: „”. W latach 80. XX wieku doprowadziło do to konfliktu z rabinem i jego zwolennikami, którzy sprzeciwiali się hegemonii dynastii Ger m.in. w partii Agudat Israel. Doprowadziło to ostatecznie do powstania partii Sztandar Tory. thumb|Grobowce cadyków Abrahama Mordechaja Altera i Pinchasa Menachema Altera Cadyk Symcha Bunem Alter zmarł w 1992 roku, jego następcą został jego brat, Pinchas Menachem Alter. Pinchas Menachem Alter zmarł w 1996 roku, a jego następcą został syn Simchy Bunema Altera, Jaakow Arie Alter. Jest on faktycznym przywódcą Agudat Israel oraz Zjednoczonego Judaizmu Tory. Uznawany jest za szczególnie wycofanego, nie spotyka się z dużymi grupami zwolenników i nie wygłasza kazań. Znany jest również z tego, że odmawia wszelkich spotkań z Żydami sekularnymi. Ger pod jego przywództwem jest najbardziej znaczącą grupą chasydzką w Izraelu. thumb|Cadyk Jaakow Arie Alter (2006) Dynastia Ger jest jedną z największych dynastii chasydzkich na świecie, według badań Marcina Wodzińskiego około 2016 roku grupa liczyła 11859 rodzin, co stanowiło 9,2% światowej populacji chasydów. Chasydzi Ger są także największą grupą chasydów w Izraelu, stanowiąc 16% ich populacji. Siedziba cadyka znajduje się w Jerozolimie, największym skupiskiem chasydów Ger jest jednak Bene Berak, oprócz tego zamieszkują także m.in. Aszdod, Jerozolimę, Borough Park (gdzie stanowią 6% wszystkich chasydów) oraz Londyn, Antwerpię, Zurych, Manchester i Melbourne.

W 2019 roku doszło do rozłamu dynastii – Sza’ul Alter, syn Pinchasa Menachema Altera, ogłosił utworzenie osobnej grupy, Kehilas Pnei Menachem, która sprzeciwia się przywództwu cadyka Jaakowa Ariego Altera. W odpowiedzi cadyk Ger ogłosił, że każdy chasyd biorący udział w modlitwach w grupie Kehilas Pnei Menachem zostanie wykluczony z grona zwolenników dynastii. Zwolennicy Szaula Altera nie używają wobec niego określenia cadyk lub rebe i nie uznają się za osobną dynastię, w rzeczywistości jednak funkcjonują jako osobna grupa i Alter pełni de facto funkcję cadyka. W związku z rozłamem w 2022 roku doszło do zamieszek i starć ulicznych między zwolennikami Szaula Altera i Jaakowa Ariego Altera. Zamieszki miały miejsce m.in. w Bene Berak, Aszdodzie i Jerozolimie.

Zwyczaje i tradycje Tradycje dynastii Ger wywodziły się z chasydzkiej szkoły z Przysuchy. Szkoła Pszischa cechowała się intelektualizmem i kładła nacisk na studiowanie Tory i Talmudu, przeciwstawiając się przedkładaniem praktyk mistycznych nad naukę. Zwrot w tradycjach dynastii Ger nastąpił wraz z objęciem funkcji cadyka przez Judę Arie Lejba Altera, według niektórych chasydów grupa odeszła wówczas od intelektualizmu, a jej nauki przestały być skierowane do elitarnej grupy uczniów, zamiast tego stając się dostępne dla szerokiego grona odbiorców.

Chasydzi Ger wyróżniają się swoim strojem – noszą oni długie, czarne płaszcze, płaskie kapelusze z szerokim rondem (lub ) oraz spodnie wpuszczone w skarpety. Zwyczaj wpuszczania spodni w skarpety jest praktykowany jedynie przez chasydów Ger. Kapelusze chasydów z Góry Kalwarii mają zazwyczaj szersze ronda od kapeluszy innych chasydów.

Chasydzi Ger o wiele częściej niż przedstawiciele innych grup chasydzkich posługują się językiem hebrajskim. Poza tym, w sytuacjach prywatnych, chasydzi Ger posługują się także językiem jidysz.