thumb|Pierwsza strona rękopisu Pana Tadeusza thumb|Portret Gudy, „grzesznicy i kobiety, [która] napisała i zilustrowała tę książkę”. Frankfurt, Ms. Barth. 42, XII w. Rękopis, in. manuskrypt (z ‘rękopis’, od ‘ręka’ i ‘rzecz napisana’, od ‘rysować, pisać’) – zapisany odręcznie tekst, w odróżnieniu od powielanego mechanicznie. Termin stosowany zwykle w odniesieniu do zabytkowych książek lub dokumentów pochodzących z okresu przed upowszechnieniem się druku. W takim rozumieniu każdy rękopis jest dziełem niepowtarzalnym o indywidualnych cechach. W szerszym znaczeniu, rękopis to każdy tekst zapisywany ręcznie za pomocą np. ołówka, atramentu, tuszu.
Najdawniejsze rękopisy to: inskrypcje na kamieniu np. z kultury Vinča od 7500 lat temu. na tabliczkach glinianych chińskie na skorupach żółwia lub ryte w metalu, jak np. Miedziany Zwój egipskie na zwojach papirusowych skóra zwierzęca (tak zwany pergamin).
W średniowieczu powielaniem rękopisów, zwanych manuskryptami, zajmowali się przede wszystkim mnisi. Zapoczątkował to w VI wieku rzymski polityk, historyk i filozof Kasjodor, fundując klasztor w Vivarium.
Ważne rękopisy średniowieczne i nowożytne, przede wszystkim cenne księgi i dokumenty, często zdobiono iluminacjami. Najstarsze europejskie rękopisy iluminowane pochodzą z VIII w., w Polsce z XI w. Przykłady polskich zabytków tego typu to m.in. Ewangeliarz gnieźnieński, Złoty kodeks pułtuski (Ewangeliarz płocki), Sakramentarz tyniecki, Kazania świętokrzyskie.
Zobacz też
Na prawach rękopisu autograf oprawa złotnicza
Przypisy
Kategoria:Dokumenty archiwalne