thumb|250px|Fortepian Krall i Seidler thumb|250px|List pochwalny Krall i Seidler – wytwórnia fortepianów i pianin działająca w latach 1830–1896 w Warszawie, położona na ul. Krakowskie Przedmieście 391, od 1853 we własnym budynku fabrycznym, ul. Marszałkowska 1352. Założona przez byłych czeladników A. Leszczyńskiego, Józefa Seidlera i Antoniego Kralla.
Krall, jako starszy czeladnik, prowadził wytwórnię w czasie choroby pryncypała od końca 1829 aż do jego śmierci. Dlatego niekiedy rok ten uważa się za początek firmy. Wspólnicy zakupili na licytacji dużą część wyposażenia, zapasów materiałów i kilka niedokończonych instrumentów wytwórni Leszczyńskiego. Początkowo zatrudniali 12 pracowników. W 1836 zbudowali na zamówienie fortepian z przesuwaną klawiaturą transponującą, zakupioną m.in. przez płk. Politonów z Warszawy i Biema-ckiego z Lublina. W latach 1841–1842 budowali fortepiany z mechaniką wiedeńską J.B. Streichera, angielską, Pleyela, Érarda, z elastycznymi trzonkami młotków, z listwą naciskową i bez, z metalową listwą zaczepową i bez, pianina o klawiaturze 6 i 1/2 oktawy, instrumenty fornirowane palisandrem, mahoniem piramidą, drewnem „gesantinowym zeberholtz” zwanym, z ozdobnymi nogami, pedałami i antabami złoconymi. Przed 1848 zbudowali fortepian z klawiaturą pedałową.
Na wystawie warszawskiej 1838 nagrodzeni medalem srebrnym I klasy. W 1843 F. Liszt, po koncertach w Warszawie, do których spośród wielu instrumentów krajowych i zagranicznych wybrał fortepian Krall i Seidler, przesłał wytwórni list pochwalny. Na wystawie warszawskiej w 1845 wspólnicy eksponowali fortepian 7-oktawowy z mechaniką systemu Érarda, ulepszoną, strunami przewleczonymi przez „muterki, zwane syrenami” (najprawdopodobniej chodzi o agrafy), fornirowany palisandrem i zdobiony płaskorzeźbami, nagrodzony pierwszym listem pochwalnym jako najlepszy, zakupiony przez namiestnika Królestwa za 950 rb. W 1846 fabryka liczyła ponad 30 osób, w1849 – 38 przy produkcji rocznej o wartości 24.000 rb. W 1846 zakupili dom i plac przy ul. Marszałkowskiej 1352, na którym w 1851 rozpoczęto budowę fabryki, w 1853 ukończono 3-piętrowy budynek z osobnymi pomieszczeniami dla warsztatów ślusarskich, tokarskich, lakierniczych, składów, magazynów, suszarni, sali koncertowej i in. Było to najnowocześniejsza wówczas fabryka fortepianów w Kongresówce, wyposażona m.in. w oświetlenie gazowe i windy towarowe. W 1857 spółka zbudowała nowy, dwupiętrowy budynek o niewiadomym przeznaczeniu. W 1856 załoga liczyła 52 osoby, produkcja roczna wyniosła 120 instrumentów o łącznej wartości 37.000 rb. Na wystawie warszawskiej w 1857 nagrodzono medalem srebrnym I klasy fortepian K. i S. z mechaniką angielską, metalową strojnicą krytą fornirem i listwą naciskową. Firma zyskała uznanie S. Moniuszki, który posiadał jej instrument, a także ok. 1850–60 pośredniczył w sprzedaży fortepianów Krall i Seidler wileńskim melomanom. W 1860 za obopólną zgodą ze spółki wystąpił A. Krall, który już od kilku lat nie zajmował się wytwórnią. Fabryka wraz z zapasami przejął Seidler, a pozostały majątek, zgromadzony w ciągu 30 lat (2 domy frontowe z oficynami i innymi zabudowaniami na posesji przy ul. Marszałkowskiej 1372), podzielono na 2 części. Renomowaną nazwę firmy zachowano. Po śmierci J. Seidlera (1862) tę największą wówczas wytwórnie Kongresówki przejął syn Teofil. W następnym okresie firma święciła triumfy – nagrody m.in. na wystawach: – Moskwa, 1865 – wielki srebrny medal za fortepian z mechaniką systemu Herza (z podwójną repetycją), strunami „w nowy sposób nawiązanymi” (2 struny na jeden kołek zaczepowy), strojnicą opancerzoną, fornirowany palisandrem (nr seryjny 3136) – Petersburg, 1870 – wielka złoty medal za fortepian koncertowy systemu steinwayowskiego (rama odlewana wraz z 6 wspornikami i opancerzeniem strojnicy, agrafy dla całego naciągu, układ krzyżowy, mechanika repetycyjna) i fortepian gabinetowy z mechaniką wiedeńską (rama pół-metalowa z 4 wspornikami) – Moskwa, 1872 – medal złoty – Paryż, 1872 – medal srebrny – Wiedeń, 1873 – medal za postęp i medal srebrny na wstędze św. Stanisława za fortepian koncertowy, fornirowany hebanem, zdobiony płaskorzeźbami i inkrustacją metalem w stylu greckim według projektu Leona Myszkowskiego (koncertowali na nim m.in. Ludwik Saar i J. Ungar) – Filadelfia, 1875 – zasługi za fortepian salonowy – Paryż, 1878 – wielki medal srebrny za fortepian seryjny, czarny, zdobiony złoconymi brązami przez J. Łopieńskiego (koncertowali na nim A. Kątski, D. Magnus i J. Zarębski), a angielskie pismo „The London and Provincial Trades Review” nazwało firmę „polskim Pleyelem” – Moskwa, 1882 – nadanie herbu państwa (za fortepian fornirowany palisandrem) – Warszawa, 1886/87 – dyplom zasługi – Paryż, 1889 – złoty medal.
Firma prezentowała również dwa fortepiany, palisandrowy i orzechowy z mechaniką angielską ulepszoną (w tym 7 1/4-oktawowy, nr seryjny 3320) na wystawie paryskiej (1876), gdzie zwróciły uwagę cesarzowej Eugenii. Na wystawę paryską w 1878 przedstawiono do nagrody 12 zasłużonych pracowników fabryki o nazwiskach: Malinowski, Vogel, Biernacki, Dutkiewicz, Bęczkowski, Górnicki, Kostrzewski, Kupczyński, Radziszewski, Zeidler Fr. Sierakowski, Wójcikawski. Wobec żądania przez organizatorów zredukowania listy, Seidler ogłosił ją w „Kurierze Codziennym”. W tym czasie zatrudniano również C. Szczerbińskiego. Na wystawie paryskiej w 1889 nagrodzono medalami srebrnymi zasłużonych prac. Kupczyka i Szneidera. Na początku 1866 wytwórnia ukończyła instrument nr 3218. W 1870 zatrudniano ponad 30 osób z produkcją ponad 120 instrumentów, w 1871 (okres kryzysu ekonomicznego) – 18 osób, w tym 5 cudzoziemców z produkcją za 18.000 rb. (6 warsztatów stolarskich, wartość zużytych materiałów 10.000 rb., wartość zakładu 45.000 rb., płace 6.800 rb.), w 1873 – 51 osób z produkcją za 68.000 rb., w 1877 – 40 osób; w 1878 – ok. 50 osób; produkcja ok. 170 instrumentów, w 1879 – 38 osób zbudowało 108 instrumentów za 56.000 rb., w 1880 – 39 osób, produkcja wartości 58.000 rb., w 1881 – 57 pracowników zbudowało ok. 180 instrumentów (1/3 na eksport do Rosji i mniej do innych krajów), w 1884 – 31 osób zbudowało 98 instrumentów za 48.000 rb., w 1887 – 40–50 pracowników zbudowało instrumenty za 60.000 rb. Owa najlepsza i najbardziej znana w kraju wytwórnia zbudowała ok. 6000 instrumentów, z których wiele zachowało się do dziś w zbiorach prywatnych i muzealnych. Pod koniec XIX w. firma zbankrutowała. Instrumentalog J. Hirt zaliczył ją do ważniejszych wytwórni fortepianów na świecie przed 1880.
thumb|right|250px|Jedna z siedzib wytwórni w Warszawie, obecnie Krakowskie Przedmieście 34 thumb|right|250px|Fortepian Krall i Seidler thumb|right|250px|Grób Józefa Seidlera na warszawskich Powązkach...” Tu spoczywa ś.p. Józef Seidler obywatel M.S. Warszawy oraz fabrykant fortepianów”...
Numery seryjne produkcji ok. 1835 – 40 r. – 315 1845 r. – 650 – 750 1847 r. – 901 1850 r. – 1046 1858 r. – 1578 1859 r. – 1595 – 1718 1860 r. – 1749 1863 r. – 2959 1864 r. – 3047 1865 r. – 3217 1866 r. – 3320 1867 – 68 r. – 3482 1868 r. – 3494 1869 r. – 3530 28.X.1870 r. – 3618 1871 r. – 3759 1873 – 74 r. – 4087 1874 r. – 4171 1875 r. – 4376 1876 r. – 4420 1882 – 83 r. – 4848 1887 r. – 5250 1890 r. – 5291 1891 r. – 5375
Na podstawie książki B. Vogla „Historia muzyki polskiej” tom X „Fortepian polski”
Linki zewnętrzne Fortepiany wytwórni Krall i Seidler z Kolekcji Zabytkowych Fortepianów im. A. Szwalbego w Ostromecku i Muzeum Historii Przemysłu w Opatówku
Kategoria:Polscy producenci fortepianów i pianin Kategoria:Przedsiębiorstwa w Warszawie Kategoria:Ulica Marszałkowska