Samolot rolniczy – samolot służący do wykonywania zabiegów agrotechnicznych z powietrza (agrolotniczych).
Samoloty rolnicze przystosowane są konstrukcyjnie do rozpylania chemikaliów sypkich lub płynnych - przede wszystkim nawozów mineralnych lub środków ochrony roślin nad uprawami rolnymi lub lasami. W tym celu, wyposażone są w zbiorniki na chemikalia i aparaturę rozpylającą lub rozpryskującą. Często przystosowane są również zamiennie do gaszenia pożarów lasów przez rozpylanie środków gaśniczych lub wody.
thumb|Amerykański samolot rolniczy podczas rozpylania chemikaliów Historia Pierwsze próby zwalczania szkodników roślin za pomocą rozpylania środków chemicznych z samolotu prowadzono w USA w 1921 (samolot Curtiss JN-6), następnie w 1922 w ZSRR (samolot U-1). Na większą skalę zabiegi agrolotnicze zaczęto wykonywać w latach 1925-26 w ZSRR, Niemczech i USA. W 1925 także w Polsce po raz pierwszy eksperymentalnie wykorzystano przebudowane samoloty bombowe Breguet 14 i Potez XV do zwalczania szkodników leśnych, a w 1927 po raz pierwszy w Polsce opylano uprawy rolne (plantacje buraka cukrowego zarażonego grzybem - zobacz: agrolotnictwo w Polsce). Przed II wojną światową jednak zabiegi agrolotnicze na świecie wykonywano na niewielką skalę, a w Polsce poza próbami ich nie prowadzono. Na tym etapie rozwoju, samoloty rolnicze powstawały głównie przez przebudowę już wyprodukowanych samolotów - zwykle przez wyposażenie ich w zbiornik na chemikalia w kadłubie i aparaturę rozpylającą pod kadłubem. Jednym z pierwszych samolotów budowanych fabrycznie w wersji rolniczej był radziecki Po-2 - w latach 1930-1940 zbudowano ich 1235 w wersji rolniczej U-2AP, wyposażonej w zbiornik o pojemności 200-250 kg chemikaliów, będącej modyfikacją dwupłatowego samolotu szkolnego.
thumb|An-2R podczas opylania Lotnictwo rolnicze rozpowszechniło się na świecie po II wojnie światowej. Samoloty rolnicze produkowano jako fabryczne modyfikacje istniejących konstrukcji do celów rolniczych. Jedne z najpopularniejszych samolotów rolniczych tego pokolenia to radziecki Antonow An-2, a w Polsce PZL-101 Gawron (opracowany na bazie licencyjnego Jaka-12). Początkowo przebudowywano też do tego celu istniejące już samoloty szkolne lub wielozadaniowe, dostępne w dużej liczbie z demobilu.
Od końca lat 50. zaczęły się pojawiać na świecie samoloty specjalnie konstruowane do celów rolniczych, niebędące modyfikacjami istniejących konstrukcji. Samoloty takie miały konstrukcję optymalizowaną do wykonywania przewidzianych zadań - długotrwałych lotów na małej wysokości (kilku do kilkunastu metrów) i zabierania dużego ładunku chemicznego w stosunku do wielkości samolotu. Dążono do obniżenia jednostkowych kosztów eksploatacji samolotów oraz do poprawy bezpieczeństwa w razie wypadków, których zwiększone ryzyko związane było z lotami na małych wysokościach.
Jednymi z pierwszych konstrukcji tego typu były amerykańskie Piper Pawnee, Grumman G-164 Ag-Cat (dwupłatowiec) i Snow S2 (produkowany następnie jako Rockwell Thrush). W Polsce opracowano własną konstrukcję PZL-106 Kruk i daleko posunięte rozwinięcie amerykańskiego Thrusha, PZL M18 Dromader, który odniósł następnie duży sukces eksportowy.
Cechy konstrukcyjne Typowym układem konstrukcyjnym nowo projektowanych samolotów rolniczych, uwzględniającym szczególnie względy bezpieczeństwa, stał się jednosilnikowy dolnopłat z wytrzymałym stałym podwoziem i kabiną pilota umieszczoną wysoko, stanowiącą klatkę bezpieczeństwa. W większości konstrukcji kabina umieszczona jest za zbiornikiem na chemikalia, żeby w razie awaryjnego lądowania kabina nie została przygnieciona zbiornikiem znajdującym się za nią, ale żeby zbiornik służył jako dodatkowa osłona.
Napędem samolotów rolniczych budowanych po II wojnie stały się na ogół silniki gwiazdowe, rzadziej rzędowe. Od lat 70., ze względu na zaniechanie produkcji tłokowych silników lotniczych dużej mocy w większości krajów świata, zaczęto stosować także silniki turbośmigłowe. W Polsce powstał na zamówienie ZSRR jedyny samolot rolniczy napędzany silnikiem odrzutowym, M-15 Belphegor.
Polskie i niektóre światowe samoloty rolnicze SamolotKrajRok produkcjiUdźwig chemikaliówU-2AP (Po-2)ZSRR1930250 kgAn-2RZSRR19611600 kg / 1350 lPZL-101 GawronPolska1960500 kg / 800lPZL-106 KrukPolska19761000 kgPZL M18 DromaderPolska1978do 1850 kgWSK-Mielec M-15 (Belphegor)Polska1974do 2900 kgPiper PA-25 PawneeUSA1959545 kgSnow S2 (Ayres Thrush)USA1956Rockwell S2R Thrush CommanderUSA19721487 kgGrumman Ag-CatUSA19591000 kgZlín Z-37 ČmelákCzechosłowacja19631000 kgAir Tractor AT-802USA19903104 lPAC CrescoUSA19791 860 kgEmbraer 202 IpanemaBrazylia1969750 kg
Zobacz też agrolotnictwo w Polsce śmigłowiec rolniczy
Rolniczy