thumb|Muzeum Andrzeja Struga w Warszawie thumb|Nagrobek Andrzeja Struga na cmentarzu Wojskowym na Powązkach thumb|Tablica upamiętniająca pisarza Andrzeja Struga w Al. Niepodległości w Warszawie alt=Strona tytułowa pisma Światowid, nr 10 z 5 marca 1927 r. Andrzej Strug – laureat nagrody im. Elizy Orzeszkowej.|thumb|Strona tytułowa pisma Światowid, nr 10 z 5 marca 1927 r. Andrzej Strug – laureat nagrody im. Elizy Orzeszkowej. Andrzej Strug, właśc. Tadeusz Gałecki, ps. „Borsuk”, „August Kudłaty” (ur. 28 listopada 1871 w Lublinie, zm. 9 grudnia 1937 w Warszawie) – pisarz i publicysta, wolnomularz, działacz ruchu socjalistycznego i niepodległościowego, beliniak, a także scenarzysta, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys Urodził się w rodzinie Władysława, właściciela sklepu kolonialnego w Lublinie, i Pauliny z Miklaszewskich. Studiował w Instytucie Rolnictwa i Leśnictwa w Puławach. Działał w Kole Oświaty Ludowej i Polskiej Partii SocjalistycznejStefan Król, Cytadela Warszawska, Książka i Wiedza, Warszawa 1978, s. 190.. W 1895 uwięziony w X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej, a w 1897 skazany na zesłanie do guberni archangielskiej, gdzie przebywał do 1900O kawalerii polskiej XX wieku s. 22.

Po powrocie do kraju studiował na Uniwersytecie Jagiellońskim i uczestniczył w rewolucji 1905 roku. Był wtedy liderem Wydziału Chłopskiego, a następnie Wydziału Wiejskiego PPS i redagował pismo chłopskie „Gazetę Ludową”Samuel Sandler: Andrzej Strug wśród ludzi podziemnych. Warszawa: Czytelnik, 1959. za: strona o Rewolucji 1905 roku; dostęp 2013-12-11. Ponownie aresztowany w 1907 musiał opuścić granice państwa rosyjskiego i wyjechał do Paryża. W 1910 był jednym z sygnatariuszy listu otwartego w sprawie pochowania ciała Juliusza Słowackiego na Wawelu. Pochówek oprotestował biskup krakowski Jan Puzyna. Po powrocie z Francji, Strug wstąpił do organizacji „Strzelca”. Uczestniczył w zjeździe w Zakopanem w sierpniu 1912 roku, na którym powołano Polski Skarb WojskowyWanda Kiedrzyńska, Powstanie i organizacja Polskiego Skarbu Wojskowego 1912–1914, [w:] „Niepodległość”, t. XIII zeszyt 1 (33), 1936, s. 80.. W okresie I wojny światowej walczył w szeregach Legionów Józefa Piłsudskiego w stopniu wachmistrza sztabowego. W latach 1915–1918 pełnił funkcję referenta politycznego w Polskiej Organizacji Wojskowej. 9 lutego 1916 został formalnie zwolniony z Legionów Polskich.

W Polsce niepodległej reprezentował PPS. W 1918 wziął udział w tworzeniu Rządu Ludowego i został wiceministrem propagandy. W 1920 został członkiem założycielem Wielkiej Loży Narodowej Polskiej. W 1927 otrzymał nagrodę literacką im. Elizy Orzeszkowej za całokształt twórczości. W 1928 zasiadł z listy PPS w Senacie, a w 1934 stał na czele Ligi Obrony Praw Człowieka i Obywatela. W latach 1924 i 1935 pełnił obowiązki prezesa Związku Zawodowego Literatów Polskich, którego był współzałożycielem (był delegatem na zjazd ZZLP 4 lutego 1922 w Warszawie). W 1928 był współautorem scenariuszy do filmów Pan Tadeusz (z Ferdynandem Goetlem) i Przedwiośnie (z Anatolem Sternem). Współpracował także jako kierownik literacki przy filmowej adaptacji powieści Stanisława Przybyszewskiego pt. Mocny człowiekTadeusz Lubelski, Historia Kina Polskiego 1895-2014, Kraków 2015, s. 74.. W 1933 został laureatem Nagrody Miasta Łodzi za całokształt działalności na polu literatury. W 1934 odmówił przyjęcia członkostwa Polskiej Akademii Literatury, ponieważ protestował przeciwko procesowi brzeskiemu i Berezie Kartuskiej.

W swojej twórczości pisarskiej podejmował tematy wojenne i walki o idee sprawiedliwości społecznej, np. Ludzie podziemni, Dzieje jednego pocisku, Mogiła nieznanego żołnierza. Krytykował też współczesny kapitalizm w powieściach: Pieniądz, Żółty krzyż. Poznawszy Tatry w latach krakowskich studiów, powracał do nich i Zakopanego dość często. Jego znajomość problemów modnego wówczas uzdrowiska zaowocowała nietypową dla niego pozycją groteskowo-satyryczną Zakopanoptikon.

Należał do masonerii, a od 1922 do 1923 pełnił funkcję Wielkiego Mistrza Wielkiej Loży PolskiejZob. Leon Chajn, Wolnomularstwo w II Rzeczypospolitej, Warszawa 1975.. Do końca życia był aktywnym działaczem społecznym i politycznym. Został pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera A19-lewe półkole-9)Wyszukiwarka cmentarna – Warszawskie cmentarze.

Życie prywatne Był żonaty z Nelly Gałecką-Strug (1892–1989).

Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 5419 (17 maja 1922) Krzyż Niepodległości (4 listopada 1933) „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (30 kwietnia 1925)M.P. z 1925 r. nr 102, poz. 435 „za wybitną twórczość literacką”.Przeciwko odznaczeniu Struga zaprotestował o. Maksymilian Maria Kolbe. Krzyż Walecznych Złoty Wawrzyn Akademicki (5 listopada 1935) „za wybitną twórczość literacką”. Odznaka pamiątkowa POW nr 620 (6 sierpnia 1919)

Twórczość 1908: Ludzie podziemni 1908: Jutro 1910: Dzieje jednego pocisku 1911: Ojcowie nasi 1912: Portret 1913–1914: Zakopanoptikon (druk w odcinkach we lwowskim „Wieku Nowym”; I wyd. całości 1957) 1914: Pieniądz 1918: Chimera 1920: Wyspa zapomnienia 1921: Odznaka za wierną służbę 1922: Mogiła nieznanego żołnierza 1925: Pokolenie Marka Świdy 1926: Wielki dzień. Kronika niedoszłych wydarzeń (ukazała się w warszawskim dzienniku „Kurier Poranny”; I wyd. całości 1957) 1928: Fortuna kasjera Śpiewankiewicza 1930–1931: Pisma 1932–1933: Żółty krzyż 1937: Miliardy 1937: W Nienadybach byczo jest

Filmografia Scenariusz 1928: Pan Tadeusz 1928: Przedwiośnie

Ekranizacje

1927: Mogiła nieznanego żołnierza 1929: Grzeszna miłość 1930: Niebezpieczny romans 1972: Fortuna 1980: Gorączka

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Powieść Chimera w serwisie Cyfrowa Biblioteka Narodowa Polona. Zbiór nowel Ludzie podziemni w serwisie Cyfrowa Biblioteka Narodowa Polona. Stanisław Posner, Dzieje Andrzeja Struga

Andrzej Strug, W dziesiątą rocznicę (wspomnienia) Psychologia i filozofia terroryzmu według Dziejów jednego pocisku Andrzeja Struga – opracowanie Wolnomularskie inspiracje Andrzeja Struga – artykuł na Wirtualnym Wschodzie Wolnomularskim

Andrzej Strug w Palestynie (Erec Israel – izrael.org.il) Utwory Andrzeja Struga w serwisie Polona.pl

Kategoria:Absolwenci i studenci Instytutu Gospodarstwa Wiejskiego i Leśnictwa w Puławach Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu Jagiellońskiego (okres zaborów) Kategoria:Członkowie Ligi Obrony Praw Człowieka i Obywatela Kategoria:Członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej Kategoria:Członkowie Towarzystwa Sportowo-Gimnastycznego „Strzelec” Kategoria:Członkowie Związku Zawodowego Literatów Polskich Kategoria:Honorowi obywatele Sosnowca Kategoria:Laureaci Nagrody Miasta Łodzi Kategoria:Ludzie urodzeni w Lublinie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Odznaką pamiątkową Polskiej Organizacji Wojskowej Kategoria:Odznaczeni Złotym Wawrzynem Akademickim Kategoria:Pisarze Młodej Polski Kategoria:Pisarze związani z Krakowem Kategoria:Pisarze związani z Lublinem Kategoria:Pisarze związani z Paryżem Kategoria:Pisarze związani z Puławami Kategoria:Pisarze związani z Warszawą Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Podoficerowie kawalerii Legionów Polskich Kategoria:Politycy Polskiej Partii Socjalistycznej (1892–1906) Kategoria:Polscy dziennikarze Kategoria:Polscy pisarze dwudziestolecia międzywojennego Kategoria:Polscy prozaicy XX wieku Kategoria:Polscy scenarzyści XX wieku Kategoria:Polscy wolnomularze (II Rzeczpospolita) Kategoria:Polscy zesłańcy w Imperium Rosyjskim Kategoria:Senatorowie II kadencji (1928–1930) Kategoria:Członkowie Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego Kategoria:Uczestnicy rewolucji w Królestwie Polskim (1905–1907) Kategoria:Wielcy mistrzowie WLNP Kategoria:Więźniowie Cytadeli Warszawskiej (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Urodzeni w 1871 Kategoria:Zmarli w 1937