Mięczaki (Mollusca, ‘miękki’) – typ zwierząt, drugi najliczniejszy po stawonogach (Arthropoda), obejmujący około 130 tysięcy żyjących gatunków. Odznaczają się olbrzymią różnorodnością morfologiczną i zróżnicowaniem rozmiarów. Pierwotnie zwierzęta morskie. Żyją zarówno na lądzie, jak i w wodzie. Badaniem mięczaków zajmuje się malakologia.

Typ ten sklasyfikowany jest w 11 gromad, w tym 3 wymarłe: bruzdobrzuchy (Solenogastres) chitony (Polyplacophora) głowonogi (Cephalopoda) Helcionelloida† hiolity (Hyolitha†) jednotarczowce (Monoplacophora) łódkonogi (Scaphopoda) małże (Bivalvia) rostrokonchy (Rostroconchia†) ślimaki (Gastropoda) tarczonogie (Caudofoveata).

Prawdopodobnie pojawiły się w prekambrze, ale współczesne bogactwo form osiągnęły pod koniec ordowiku. Być może pochodzą od organizmów podobnych do wstężnic.

Charakterystyka

W budowie mięczaków można wyróżnić głowę (poza małżami), nogę i worek trzewiowy, okryty płaszczem.

Mięczaki należą do pierwoustych. Wykazują (poza głowonogami) bruzdkowanie spiralne. Należą do zwierząt dwubocznie symetrycznych, ale wszystkie ślimaki utraciły symetrię w wyniku torsji, czyli obrotu worka trzewiowego w stosunku do nogi i głowy o 180°.

Wiele mięczaków posiada szkielet zewnętrzny. Większość z nich wytwarza muszlę zbudowaną z substancji organicznej: konchioliny i związków wapnia. Muszla pełni rolę ochronną, zwierzę może się w niej schować w razie złych warunków środowiskowych czy niebezpieczeństwa. Poza tym muszla jest miejscem przyczepu mięśni, w tym również mięśni służących do poruszania się. U głowonogów jest skryta pod płaszczem.

Cechy: głowa wyodrębniona – cefalizacja (poza małżami) układ krwionośny otwarty (w przypadku głowonogów praktycznie zamknięty) ciało grzbietowo okryte charakterystycznym płatem skórno-mięśniowym (płaszczem) noga płaska u ślimaków, klinowata u małży i podzielona u głowonogów obecność tarki, służącej do rozdrabniania pokarmu jelito o przebiegu prostym lub tworzącym pętle w worku trzewiowym mięśnie skośnie prążkowane rozmnażanie płciowe (rozdzielnopłciowość, rzadziej obojnactwo) larwa typu trochofory lub weliger (u niektórych małży również glochidium)

Znaczenie

Wyrządzają szkody w rolnictwie i warzywnictwie (na przykład pomrowy). Są żywicielami wielu pasożytów człowieka i zwierząt. Ich muszle wykorzystywane są do wyrobu przedmiotów użytkowych i ozdobnych. Niektóre gatunki są jadalne (omułki, ostrygi). Mięczaki wykopywane jako skamieniałości przewodnie służą do określenia względnego wieku Ziemi. Komórek nerwowych mięczaków używa się do badań laboratoryjnych, gdyż są podobne do komórek ludzkich. Z ciała ostryg i kałamarnic można otrzymać pewne substancje działające antybakteryjnie i antywirusowo. Jako składnik past do zębów używa się sproszkowanych muszli mątw. Poza tym proszek taki używany jest do polerowania. Głowonogi są używane do produkcji purpury.

Zobacz też mięczaki Polski zatrucie toksynami mięczaków morskich

Przypisy

Linki zewnętrzne

Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza Kategoria:Artykuły, które powinna mieć każda Wikipedia (poniżej 10k)