Jelonek czubaty (Elaphodus cephalophus) – gatunek ssaka parzystokopytnego z podrodziny jelenie (Cervinae) w obrębie rodziny jeleniowatych (Cervidae).
Taksonomia Rodzaj i gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał francuski zoolog Alphonse Milne-Edwards nadając mu nazwę Elaphodus cephalophus. Opis ukazał się w raporcie dla profesorów-administratorów z Muzeum Historii Naturalnej w Paryżu pod redakcją Armanda Davida, opublikowanym w czasopiśmie Nouvelles archives du Muséum d’histoire naturelle. Miejsce typowe to Moupin, Syczuan, Chińska Republika Ludowa. Holotyp to czaszka samicy (sygnatura MNHN-ZM-MO-1870-551) ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Paryżu; okaz typowy zebrał Armand David.
Jedyny przedstawiciel rodzaju jelonek (Elaphodus). Najbliżej spokrewniony z rodzajem Muntiacus z którym razem tworzą plemię Muntiacini. W zależności od źródła wyróżnia się 3-4 podgatunki; tutaj trzy podgatunki za Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Podstawowe dane taksonomiczne podgatunków (oprócz nominatywnego) przedstawia poniższa tabelka:
Podgatunek Oryginalna nazwa Autor i rok opisu Miejsce typowe HolotypE. c. ichangensisElaphodus ichangensisLydekker, 1904Yichang, Hubei, Chińska Republika Ludowa.Czaszka i skóra dorosłego samca (sygnatura BMNH:Mamm:1901.3.2.17) ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Londynie; okaz typowy zebrał w 1901 roku Frederick William Styan.E. c. michianusLophotragus michianusSwinhoe, 1874w pobliżu Ningbo, Zhejiang, Chińska Republika Ludowa.Skóra (czaszka została zniszczona), być może znajduje się w zbiorach Muzeum Historii Naturalnej w Londynie.
Etymologia Elaphodus: elaphos ‘jeleń’; οδους odous, οδοντος odontos ‘ząb’. Lophotragus: gr. λοφος lophos ‘grzebień, czub’; τραγος tragos ‘kozioł’. cephalophus: gr. -κεφαλος -kephalos ‘-głowy’, od κεφαλη kephalē ‘głowa’; λοφος lophos ‘grzebień, czub’. ichangensis: Yichang, Chińska Republika Ludowa. michianus: Alexander Michie (1833–1902) brytyjski przedsiębiorca, odkrywca, redaktor gazety, w Chinach od 1854 do 1894.
Występowanie Jelonek czubaty zamieszkuje górskie lasy Chińskiej Republiki Ludowej; kiedyś występował w Mjanmie. W południowych Chinach żyją na wysokościach 300 – 800 m, ale w niektórych prowincjach zaobserwowane zostały nawet na wysokości 4500 m. W związku z prowadzonym trybem życia badania tego gatunku są utrudnione.
Jelonek czubaty zamieszkuje w zależności od podgatunku: E. cephalophus cephalophus – południowo-zachodnia Chińska Republika Ludowa; stare zapisy z północnej Mjanmy E. cephalophus ichangensis – południowa Chińska Republika Ludowa E. cephalophus michianus – południowa-wschodnia Chińska Republika Ludowa
Morfologia U jelonka błotnego występuje poroże w kształcie szpica, bardzo niewielkich rozmiarów, prawie całkowicie zasłonięte przez kilkunastocentymetrowy czub, czyli kępkę dłuższych włosów na czole (Komosińska i Podsiadło 2002). Gatunek ten ma specyficznie rozwinięte kły – u samców górne kły są wydłużone i zakrzywione oraz wystają na zewnątrz pyska. Ich długość dochodzi nawet do 2,5 cm.
Zarówno samce, jak i samice jelonka błotnego wydają zarówno w okresie godowym, jak i w przypadku zagrożenia charakterystyczne dźwięki przypominające szczekanie.
Długość ciała 100–120 cm, długość ogona 7–13 cm, w kłębie wysokość wynosi 50–70 cm; masa ciała 17–30 kg. Ubarwienie ciemnoszare, spodnia część ciała jest biała, natomiast głowa oraz szyja szara.
Ekologia Osobniki zazwyczaj występują pojedynczo, rzadziej widywane są w parach. Przedstawiciele trzymają się zazwyczaj blisko wody. Jelonek czubaty jest gatunkiem roślinożernym. Głównymi składnikami jego diety są: trawa, owoce, rośliny zielne czy liście krzewów.
Aktywne głównie o świcie i po zmierzchu. Prowadzą samotniczy tryb życia, czasem spotykane w parach.
Po trwającej ok. 180 dni ciąży samica rodzi jedno, rzadko dwa młode. Dojrzałość płciową osiągają ok. 18 miesiąca życia.
Znaczenie w ochronie środowiska Gatunek jelonka czubatego zalicza się do kategorii gatunków bliskich zagrożeniu – kategoria „Near Threatend”. Liczba osobników ciągle maleje, brak jest jednak dokładnych danych na ten temat. W Chinach liczba ta szacowana jest na 300–500 tys. Główną przyczyną takiego statusu Elaphodus cephalophus oraz zmniejszającej się populacji są polowania. Gatunek nie jest wpisany na światową listę gatunków chronionych i na razie ma taki status tylko w niektórych prowincjach Chin.
Znaczenie dla gospodarki Gatunek ten nie odgrywa większej roli w gospodarce. Źle znosi pobyt w niewoli i żyją zdecydowanie krócej niż na wolności. W przypadku wystąpienia zagrożenia wydaje charakterystyczny dźwięk mogący być ostrzeżeniem np. przed panterami borneańskimi (Neofelis diardi borneensis) czy cyjonami rudymi (Cuon alpinus).
Uwagi
Przypisy Nazwy zwyczajowe za:
Bibliografia
Brent Huffman, www.ultimateungulate.com, Hippocamelus bisulcus Kowalski K. 1975. „Mały słownik zoologiczny ssaki.” Wiedza powszechna (Warszawa) str. 118 Li X., Buzzard P., Jiang X., 2013. „Habitat associations of four ungulates in mountain forests of southwest China, based on camera trapping and dung counts data”. Population Ecology Walker E. P. 1964 “Mammals of the World”, The Johns Hopkins Press, Baltimore. Tom 2, s. 1386 Wilson D. E, Reeder DA. M. 2005. “Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference.” Johns Hopkins University Press. 2:142. Sheng H., Lu H. 1982. “Distribution, habits and resource status of the tufted deer (Elaphodus cephalophus)”. Acta Zoologica 28:307-311. EOL – Encyclopedia of Life
Kategoria:Jeleniowate Kategoria:Ssaki Azji Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1872 roku