Klasyfikacja wirusów – niniejsza klasyfikacja wirusów zwierzęcych jest oparta na systemie przyjętym przez Międzynarodowy Komitet Taksonomii Wirusów w roku 2000.
Systematyka wirusów opiera się na zasadach tzw. uniwersalnego systemu taksonomii wirusów. Podstawowe jego cechy to:
Nazwy rzędów mają przyrostek -virales w nazwie łacińskiej. W obrębie rzędów grupuje się rodziny o podobnej charakterystyce, różne od pozostałych rodzin i rzędów. Założeniem jest grupowanie rodzin o udowodnionym pochodzeniu monofiletycznym. Nazwy rodzin mają przyrostek -viridae w nazwie łacińskiej. Rodziny grupują rodzaje wirusów o współdzielonych właściwościach. Czasami rodziny są dzielone na podrodziny (przyrostek -virinae), co pozwala rozróżnić mniejsze grupy rodzajów. Nazwy rodzajów kończą się przyrostkiem -virus i grupują gatunki o określonych, wspólnych cechach. Gatunki wyróżnia się na podstawie kryteriów ekologicznych oraz sposobu replikacji.
Zalecenia dotyczące pisowni są następujące. Kursywą powinno wyróżniać się nazwy ustalone przez komitet, niezależnie od tego, czy są to nazwy łacińskie, czy angielskie. Z kolei nazwy nieprzyjęte oficjalnie, nawet jeśli występują w obiegu, powinny być pisane czcionką prostą. Dotyczy to wszystkich taksonów.
Poniżej podano taksonomię do rangi rodzaju. W przypadku wirusów o dużym znaczeniu, zwłaszcza medycznym, podano także nazwy gatunkowe.
Wirusy dsDNA – zawierają dwuniciowy DNA Rodzina: Ascoviridae Rodzaj: Ascovirus Rodzina: Asfarviridae Rodzina: Baculoviridae (Bakulowirusy) Rodzaj: Nucleopolyhedrovirus Rodzaj: Granulovirus Rodzina: Iridoviridae Rodzaj: Iridovirus Rodzaj: Chloriridovirus Rodzaj: Ranavirus Rodzaj: Lymphocystivirus Rodzina: Herpesviridae (Herpeswirusy) Podrodzina: Alphaherpesvirinae Rodzaj: Simplexvirus (wirus opryszczki pospolitej) Human herpesvirus 1 (HHV-1), ludzki herpeswirus typu 1, zwyczajowo Herpes simplex virus 1 (HSV-1) – wirus opryszczki pospolitej typu 1, herpeswirus typu 2 Human herpesvirus 2 (HHV-2), ludzki herpeswirus typu 2, zwyczajowo Herpes simplex virus 2 (HSV-2) – wirus opryszczki pospolitej typu 2, herpeswirus typu 2 Rodzaj: Varicellovirus Human herpesvirus 3 (HHV-3), ludzki herpeswirus typu 3, zwyczajowo Varicella-zoster virus (VZV) – wirus ospy wietrznej-półpaśca Rodzaj: „Marek's disease-like viruses” Rodzaj: „ILTV-like viruses” Podrodzina: Bethaherpesvirinae Rodzaj: Cytomegalovirus Human herpesvirus 5 (HHV-5), ludzki herpesvirus typu 5, zwyczajowo wirus cytomegalii, cytomegalowirus (CMV, HCMV) Rodzaj: Muromegalovirus Rodzaj: Roseolovirus Human herpesvirus 6 (HHV-6), ludzki herpeswirus typu 6, zwyczajowo wirus rumienia nagłego typu 6 Human herpesvirus 7 (HHV-7), ludzki herpeswirus typu 7, zwyczajowo wirus rumienia nagłego typu 7 Podrodzina: Gammaherpesvirinae Rodzaj: Lymphocryptovirus Human herpesvirus 4 (HHV-4), ludzki herpesvirus typu 4, zwyczajowo wirus Epsteina-Barr (EBV) Human herpesvirus 8 (HHV-8), ludzki herpesvirus typu 8 Rodzaj: Rhadinovirus Rodzina: Adenoviridae (Adenowirusy) Rodzaj: Mastadenovirus (Adenowirusy ssaków) Human adenovirus A (HAdV-A), ludzki adenowirus A Human adenovirus B (HAdV-B), ludzki adenowirus B Human adenovirus C (HAdV-C), ludzki adenowirus C Human adenovirus D (HAdV-D), ludzki adenowirus D Human adenovirus E (HAdV-E), ludzki adenowirus E Human adenovirus F (HAdV-F), ludzki adenowirus F Rodzaj: Aviadenovirus (Adenowirusy ptaków) Rodzina: Myoviridae (Fagi T-parzyste) Rodzina: Siphoviridae (bakteriofag lambda) Rodzina: Polyomaviridae (Poliomawirusy) Rodzaj: Polyomavirus Simian virus 40 (SV40) BK polyomavirus (BKPyV), wirus BK JC polyomavirus (JCPyV), wirus JC Rodzina: Papillomaviridae (Papillomawirusy) Rodzaj: Papillomavirus Human papillomavirus, wirus brodawczaka ludzkiego Rodzina: Poxviridae (Pokswirusy) Podrodzina: Chordopoxvirinae Rodzaj: Orthopoxvirus Vaccinia virus (VACV), wirus krowianki Variola virus (VARV), wirus ospy prawdziwej Rodzaj: Parapoxvirus Rodzaj: Avipoxvirus Rodzaj: Capripoxvirus Rodzaj: Leporipoxvirus Rodzaj: Suipoxvirus Rodzaj: Molluscipoxvirus Molluscum contagiosum virus (MOCV), wirus mięczaka zakaźnego Rodzaj: Yabapoxvirus Podrodzina: Entomopoxvirinae Rodzaj: Entomopoxvirus A Rodzaj: Entomopoxvirus B Rodzaj: Entomopoxvirus C Rodzina: Polydnaviridae Rodzaj: Ichnovirus Rodzaj: Bracovirus
Wirusy ssDNA – zawierają jednoniciowy DNA Rodzina: Circoviridae Rodzaj: Circovirus Rodzina: Parvoviridae (Parwowirusy) Podrodzina: Parvovirinae Rodzaj: Parvovirus B19 virus (B19V), zwyczajowo parwowirus B19 Rodzaj: Erythrovirus Rodzaj: Dependovirus Podrodzina: Densovirinae Rodzaj: Densovirus Rodzaj: Iteravirus Rodzaj: Brevidensovirus Rodzina: Inoviridae (Inowirusy) Rodzaj: Inovirus Rodzaj: Plectrovirus Rodzina: Microviridae (Mikrowirusy)
Wirusy używające odwrotnej transkryptazy Rodzina: Hepadnaviridae (Hepadnawirusy) Rodzaj: Orthohepadnavirus Hepatitis B virus (HBV), wirus zapalenia wątroby typu B Rodzaj: Avihepadnavirus Rodzina: Retroviridae (Retrowirusy) Rodzaj: Alpharetrovirus Rodzaj: Betaretrovirus Rodzaj: Gammaretrovirus Rodzaj: Deltaretrovirus Primate T-lymphotropic virus 1 (PTLV-1), zwyczajowo Human T-lymphotropic virus 1 (HTLV-1) – ludzki wirus T-limfotropowy typu 1 Primate T-lymphotropic virus 2 (PTLV-2), zwyczajowo Human T-lymphotropic virus 2 (HTLV-2) – ludzki wirus T-limfotropowy typu 2 Rodzaj: Epsilonretrovirus Rodzaj: Lentivirus (Lentiwirusy) Human immunodificiency virus 1 (HIV-1), ludzki wirus upośledzenia odporności typu 1 Human immunodificiency virus 2 (HIV-2), ludzki wirus upośledzenia odporności typu 2 Rodzaj: Spumavirus Rodzina: Pseudoviridae Rodzaj: Pseudovirus – tylko rośliny i drożdże, zapisany dla zachowania kompletności powyższej rodziny Rodzaj: Hemivirus – zarówno bezkręgowce, jak i drożdże Rodzina: Metaviridae Rodzaj: Metavirus – rośliny i bezkręgowce Rodzaj: Errantivirus
Wirusy dsRNA – zawierają dwuniciowy RNA Rodzina: Reoviridae (Reowirusy) Rodzaj Orthoreovirus Rodzaj Orbivirus (Orbiwirusy) Rodzaj Rotavirus (Rotawirusy) Rotavirus A (RV-A) Rotavirus B (RV-B) Rodzaj Coltivirus Colorado tick fever virus (CTFV), wirus gorączki kleszczowej Kolorado Rodzaj Aquareovirus Rodzaj Cypovirus Rodzaj Fijivirus – wyłącznie roślinne Rodzaj Phytoreovirus – wyłącznie roślinne Rodzaj Oryzavirus – wyłącznie roślinne Rodzina: Birnaviridae Rodzaj: Aquabirnavirus Rodzaj: Avibirnavirus Rodzaj: Entomobirnavirus
Wirusy ssRNA(-) – zawierają jednoniciowy RNA o ujemnej polarności Rodzina: Orthomyxoviridae (Ortomyksowirusy) Rodzaj: Influenza A virus (FLUAV), zwyczajowo wirus grypy A Rodzaj: Influenza B virus (FLUBV), zwyczajowo wirus grypy B Rodzaj: Influenza C virus (FLUCV), zwyczajowo wirus grypy C Rodzaj: Thogotovirus Rząd: Mononegavirales Rodzina: Paramyxoviridae (Paramyksowirusy) Podrodzina: Paramyxovirinae Rodzaj: Respirovirus Human parainfluenza virus 1 (HPIV-1), zwyczajowo wirus paragrypy typu 1 Human parainfluenza virus 3 (HPIV-3), zwyczajowo wirus paragrypy typu 3 Rodzaj: Morbillivirus Measles virus (MEV) – wirus odry Rodzaj: Rubulavirus Mumps virus (MuV), zwyczajowo wirus nagminnego zapalenia ślinianek przyusznych (wirus świnki) Podrodzina: Pneumovirinae Rodzaj: Pneumovirus Human respiratory syncytial virus (HRSV), zwyczajowo ludzki syncytialny wirus oddechowy (wirus RSV) Rodzaj: Metapneumovirus Rodzina: Rhabdoviridae (Rabdowirusy) Rodzaj: Vesiculovirus Vesicular stomatitis New Jersey virus (VSNJV), zwyczajowo wirus pęcherzykowatego zapalenia jamy ustnej Rodzaj: Lyssavirus Rabies virus (RABV), zwyczajowo wirus wścieklizny Rodzaj: Ephemerovirus Rodzaj: Novirhabdovirus Rodzaj: Cytorhabdovirus – wyłącznie roślinny Rodzaj: Nucleorhabdovirus – wyłącznie roślinny Rodzina: Bornaviridae (Bornawirusy) Rodzaj: Bornavirus Borna disease virus (BDV) – wirus choroby Borna Rodzina: Filoviridae (Filowirusy) Rodzaj: Ebola-like viruses Zaire Ebola virus – wirus Ebola Rodzaj: Marburg-like viruses Marburg virus – wirus Marburg Rodzina: Bunyaviridae (Buniawirusy) Rodzaj: Bunyavirus Rodzaj: Hantavirus Hantawirusy – pod tym hasłem znajduje się opis poniższych gatunków Hantaan virus (HTNV), zwyczajowo wirus Hantaan, wirus Hanta, hantawirus Dobrava-Belgrad virus (DOBV), zwyczajowo wirus Dobrawa-Belgrad Puumala virus (PUUV), zwyczajowo wirus Puumala Seoul virus (SEOV), zwyczajowo wirus Seoul Sin Nombre virus (SNV), zwyczajowo wirus Sin Nombre Rodzaj: Nairovirus Rodzaj: Phlebovirus Rift Valley fever virus (RVFV), zwyczajowo wirus gorączki Doliny Rift Rodzaj: Tospovirus Rodzina: Arenaviridae (Arenawirusy) Rodzaj: Arenavirus Lassa virus (LASV), zwyczajowo wirus gorączki Lassa Arenavirusy Nowego Świata Junin virus (JUNV), zwyczajowo wirus Junin Machupo virus (MACV), zwyczajowo wirus Machupo Guanarito virus (GTOV), zwyczajowo wirus Guanarito Sabia virus (SABV), zwyczajowo wirus Sabia Rodzaj: Deltavirus Hepatitis delta virus (HDV), zwyczajowo wirus zapalenia wątroby typu D
Wirusy ssRNA(+) – zawierają RNA o dodatniej polarności Rodzina: Picornaviridae (Pikornawirusy) Rodzaj: Enterovirus ludzkie enterowirusy (wirusy Coxsackie) wirusy ECHO; echowirusy Poliovirus, zwyczajowo wirus polio, poliowirus Rodzaj: Rhinvirus (Rinowirusy) Human rhinovirus A (HRV-A), zwyczajowo wirus przeziębienia typu A Human rhinovirus B (HRV-B), zwyczajowo wirus przeziębienia typu B Rodzaj: Hepatovirus Hepatitis A virus (HAV), zwyczajowo wirus zapalenia wątroby typu A Rodzaj: Cardiovirus Rodzaj: Aphthovirus Foot-and-mouth disease virus (FMDV) – wirus pryszczycy Rodzaj: Parechovirus Rodzina: Caliciviridae (Kaliciwirusy) Rodzaj: Vesivirus Rodzaj: Lagovirus Rodzaj: Norwalk-like viruses Norwalk virus (NV), zwyczajowo wirus Norwalk Rodzaj: Sapporo-like viruses Sapporo virus (SV), zwyczajowo wirus Sapporo Rodzina: Astroviridae (Astrowirusy) Rodzaj: Astrovirus Human astrovirus (HastV), zwyczajowo ludzki astrowirus Rodzina: Nodaviridae Rodzaj: Alphanodavirus Rodzaj: Betanodavirus Rodzina: Tetraviridae Rodzaj: Betatetravirus Rodzaj: Omegatetravirus Rząd: Nidovirales Rodzina Coronaviridae (Koronawirusy) Rodzaj: Coronavirus Rodzaj: Torovirus Rodzina: Togaviridae (Togawirusy) Rodzaj: Alphavirus Rodzaj: Rubivirus Rubella virus (RUBV), zwyczajowo wirus różyczki Rodzina: Flaviviridae (Flawiwirusy) Rodzaj: Flavivirus Tick-borne encephalitis virus (TBEV), zwyczajowo wirus kleszczowego zapalenia mózgu Yellow fever virus (YFV), zwyczajowo wirus żółtej gorączki, wirus żółtej febry Dengue virus (DENV), zwyczajowo wirus dengi West Nile virus (WNV), zwyczajowo wirus gorączki Zachodniego Nilu Rodzaj: Pestivirus Rodzaj: Hepacivirus Hepatitis C virus (HCV), zwyczajowo wirus zapalenia wątroby typu C Rodzina: Arterivirdae Rodzaj: Arterivirus
Systematyka według ICTV (2013)
Rząd Caudovirales Rodzina Myoviridae Rodzina Podoviridae Rodzina Siphoviridae Rząd Herpesvirales Rodzina Alloherpesviridae Rodzina Herpesviridae Rodzina Malacoherpesviridae
Rząd Ligamenvirales Rodzina Lipothrixviridae Rodzina Rudiviridae
Rząd Mononegavirales Rodzina Bornaviridae Rodzina Filoviridae Rodzina Nyamiviridae Rodzina Paramyxoviridae Rodzina Rhabdoviridae
Rząd Nidovirales Rodzina Arteriviridae Rodzina Coronaviridae Rodzina Mesoniviridae Rodzina Roniviridae
Rząd Picornavirales Rodzina Dicistroviridae Rodzina Iflaviridae Rodzina Marnaviridae Rodzina Picornaviridae Rodzina Secoviridae 2 rodzaje incertae sedis
Rząd Tymovirales Rodzina Alphaflexiviridae Rodzina Betaflexiviridae Rodzina Gammaflexiviridae Rodzina Tymoviridae
rodziny incertae sedis (77) Rodzina Adenoviridae Rodzina Alphatetraviridae Rodzina Alvernaviridae Rodzina Amalgaviridae Rodzina Ampullaviridae Rodzina Anelloviridae Rodzina Arenaviridae Rodzina Ascoviridae Rodzina Asfarviridae Rodzina Astroviridae Rodzina Avsunviroidae Rodzina Baculoviridae Rodzina Barnaviridae Rodzina Benyviridae Rodzina Bicaudaviridae