Jan ZamoyskiJerzy Antoni Kostka, Kostkowie herbu Dąbrowa. Wyd. Z.P. POLIMER Koszalin 2010, s. 254. zwany Sobiepan, herbu Jelita (ur. 9 kwietnia 1627 w Zamościu, zm. 7 kwietnia 1665 tamże) – III Ordynat zamojski, wojewoda sandomierski od 1659, wojewoda kijowski od 1658, podczaszy wielki koronny w latach 1653–1658Urzędnicy centralni i nadworni Polski XIV-XVIII wieku. Spisy / oprac. Krzysztof Chłapowski, Stefan Ciara, Łukasz Kądziela, Tomasz Nowakowski, Edward Opaliński, Grażyna Rutkowska, Teresa Zielińska. Kórnik, 1992, s. 104., krajczy wielki koronny od 1653, generał ziem podolskich od 1637, starosta kałuski i rostocki.
Życiorys Był elektorem Jana II Kazimierza Wazy z województwa krakowskiego w 1648 rokuVolumina Legum, t. IV, Petersburg 1860, s. 99., podpisał jego pacta conventaPorządek na seymie walnym elekcyey między Warszawą a Wolą przez opisane artykuły do samego aktu elekcyey należące, vchwalony y postanowiony roku Pańskiego M.DC.XLVIII, dnia VI października, s. 21..
Poseł sejmiku bełskiego na sejm zwyczajny 1652 roku, sejm 1655 rokuStefania Ochmann-Staniszewska, Zdzisław Staniszewski, Sejm Rzeczypospolitej za panowania Jana Kazimierza Wazy. Prawo – doktryna – praktyka, tom II, Wrocław 2000, s. 380..
W 1655 r., z nadejściem potopu szwedzkiego, w przeciwieństwie do większości szlachty, zachował wierność królowi Janowi Kazimierzowi. Był uczestnikiem konfederacji tyszowieckiej w 1655 rokuAdam Kersten, Z badań nad konfederacją tyszowiecką, w: Rocznik Lubelski, t. I, 1958, s. 116.. W 1656 r. dowodził skuteczną obroną Zamościa przed Szwedami. W czasie bitwy pod Warką w 1656 r. dowodził – freikompanią dragońską (chorągwią lekkiej jazdy) – 300 koni i chorągwią husarską – 137 koni.
W 1660 wystawił regiment piechoty koronnej swojego imienia i regiment dragonii koronnej, które wzięły udział w kampanii prowadzonej przez hetmanów koronnych przeciw Moskwie.
3 marca 1658 poślubił w Warszawie Marię Kazimierę d’Arquien, późniejszą żonę króla Jana III Sobieskiego. Miał z nią czworo dzieci, wszystkie zmarłe w dzieciństwie: Ludwikę Marię (ur. kwiecień 1659 – zm. maj 1659), dziecko urodzone martwe (styczeń 1660), Katarzynę Barbarę (4/5 grudnia 1660 – grudzień 1662), córkę (ur. i zm. 1664).
Przydomek „Sobiepan” oznacza, iż Jan Zamoyski cenił sobie niezależność; nie znosił, gdy ktoś narzucał mu własną wolę czy zasady postępowania. Można powiedzieć, że był panem dla samego siebie. Przydomek ten rozpowszechnił Henryk Sienkiewicz w swoim Potopie, którego jednym z bohaterów jest Zamoyski. Prywatnie miał skłonności do nadużywania alkoholu i kobieciarstwa, uznawany był też za osobę bez poważniejszych ambicji politycznych, posiadał jednak ogromną fortunę oraz z powodzeniem dowodził na polu walkiAdam Andrzej Witusik, O Zamoyskich, Zamościu i Akademii Zamojskiej, Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1978, s. 185–195..
Pochowany został w krypcie kolegiaty zamojskiej.
Ponieważ Jan nie pozostawił żadnych męskich potomków, po jego śmierci wybuchła zażarta walka o prawo do wielkiej Ordynacji Zamojskiej. O przejęcie spuścizny po Zamoyskich walczyła wdowa po Janie, Maria Kazimiera d’Arquien, primo voto Zamoyska, secundo Sobieska, a także siostra zmarłego, Gryzelda z Zamoyskich Wiśniowiecka, która chciała przekazać ordynację swemu jedynemu synowi, późniejszemu królowi Michałowi Korybutowi. Początkowo dobra zajęła Gryzelda, a po jej śmierci Stanisław Koniecpolski (siostrzeniec Gryzeldy). Ostateczną jednak walkę wygrała młodsza linia Zamoyskich, której ordynację przekazano na mocy wyroku sejmowego w 1676. IV ordynatem został Marcin Zamoyski, wojewoda lubelski, podskarbi wielki koronny.
Zobacz też Pułk jazdy koronnej Jana Zamoyskiego
Przypisy
Kategoria:Elektorzy Jana II Kazimierza Wazy Kategoria:Elektorzy władców Polski (województwo krakowskie) Kategoria:Generałowie ziem podolskich Kategoria:Konfederaci tyszowieccy Kategoria:Krajczowie wielcy koronni Kategoria:Ludzie urodzeni w Zamościu Kategoria:Ludzie związani z Kijowem (I Rzeczpospolita) Kategoria:Ordynaci zamojscy Kategoria:Pochowani w katedrze zamojskiej Kategoria:Podczaszowie wielcy koronni Kategoria:Postacie z „Potopu” Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1652 Kategoria:Posłowie na sejm nadzwyczajny 1655 Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (województwo bełskie) Kategoria:Rotmistrzowie husarii koronnej Kategoria:Senatorowie świeccy I Rzeczypospolitej Kategoria:Senatorowie za panowania Jana II Kazimierza Wazy Kategoria:Starostowie rostoccy Kategoria:Starostowie kałuscy Kategoria:Sygnatariusze paktów konwentów Jana II Kazimierza Wazy Kategoria:Wojewodowie sandomierscy (I Rzeczpospolita) Kategoria:Wojewodowie kijowscy Kategoria:Wojskowi I Rzeczypospolitej Jan Sobiepan Zamoyski Kategoria:Urodzeni w 1627 Kategoria:Zmarli w 1665